gilofos.mylivepage.com

ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-ΑΝΑΣΤΑΣΗ 2010

06 May 10 11:15:42 GMT

ΓΚΟΥΜΟΤΣΙΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ(ΝΑΚΑΣ)

16 Sep 09 17:59:04 GMT

Επισκέφτηκα τον μπάρμπα -Νάκα τον Αύγουστο του 2009 . Μόλις άκουσε το κουδούνι μου φώναξε να περάσω. Ήταν κουλουριασμένος σε μια κουβερτούλα και μόλις με είδε σηκώθηκε αμέσως να με καλωσορίσει. Ευγενικός κι καλοσυνάτος, χαμογελαστός άνθρωπος αλλά και πολύ καταδεκτικός. Μου πρότεινε να με κεράσει καφέ και ότι ήθελα. Στο σπίτι τα έχει όλα.

Πόσο χρονών είσαι μπαρμπα Νάκα;

81 χρονών είμαι .Η ταυτότητα γράφει το 1929.Δεν θυμάμαι και καλά.

Πές μου κάτι για σένα.Για την ζωή σου.

Ήμασταν 6 αδέρφια . 3 παιδιά (αγόρια)και 3 κορίτσια. Εγώ, ο Γιόρς κι ο κώστας(του Κόλια ο πατέρας), η Μούκινα, η σοφία Ντόβα΄και η κωνσταντινιά.Τα δυο σκοτώθηκαν τότε στο αντάρτικο .Ο Κώστας και η Κωνσταντίνα. Εμέις οι Γκουμουτσαίοι έχουμε καταγωγή από τη Δεσκάτη. Ο πατέρας μου ήρθε από την Δεσκάτη επί Τουρκοκρατίας, παντρεύτηκε την μάνα μου και μετά πήγαν στην Κερασιά να μείνουν. Η μάνα μου δεν μπορούσε να καθίσει εκεί και γύρισαν πάλι στο χωριό.

Ξέρεις γράμματα;

Που γράμματα.Δεν πήγα σχολείο. Γρί γράμμα.

Βλέπω καπνίζεις

Ναι από κανα τσιγάρο. Τώρα έχω .Μια χαρά είμαι. Παλιά θυμάμαι καπνίζαμε οξιό και τσιαμπά. Ταλαίπωρα χρόνια.

Πως ήταν τότε το χωριό;

Το χωριό είχε 5-6 σπίτια πέτρινα με λάσπη και άχυρο.Πέτρινα σπίτια είχαν οι Καρανταναίοι, οι Γκουντρουβιναίοι, οι μπουλαίοι ,ο βεροκώστας, οι Κοτσιραίοι και ο παππούς ο Γκουμότσιος. Είχε και καλύβες και φραχτένια σπίτια. Τις γριντές για τα σπίτια τις κουβαλούσαμε με τα βόδια από τον Παπακώστα .Τότε στο χωριό είχαμε βόδια και γελάδια και λίγα πρόβατα.Τα είχαμε στο πάτωμα του σπιτιού. Αργότερα όποιος έφτιαχνε καλυβάκι τα έβαζε εκεί.Βρύσες δεν είχαμε όπως σήμερα. Κουβαλάγαμε νερό με τις φτσέλες τις ξύλινες από τα μπγιάδια.(πηγάδια) .Πηγάδια ήταν στην Τσιαρέσια, στην παλιόβρυση, στου Λάμπρου το σπίτι(δεν το πρόλαβες εσύ)εκει στου Γιωργόυλη το σπίτι,και στην κουσένι. Όχι στην βρύση που υπάρχει σήμερα στην κουσένι. Πιο πάνω από το σπίτι της τζίκαινας Ντιόντιου.Που δρόμοι. Μόνο μονοπατάκια. Τυράννια σου λέω.

Α είχατε βόδια και αγελάδες τότε μπάρμπα. Τα γελάδια τα θυμάμαι λίγο σαν όνειρο που τα είχατε στις γελαδαρές.

Ναι. Με τα βόδια κάναμε χωράφι και με το αλέτρι. Αργότερα ,πολύ αργότερα ήρθαν οι σιδεριές στο χωριό. Εγώ έφτιαχνα καλά αλέτρια. Στον εμφύλιο το 1947-48 μας μάζεψαν τα βόδια τις αγελάδες τα πρόβατα και τα γίδια οι αντάρτες. Το 1947-1948 το χωριό πήγε στη Δεσκάτη. Κανένας δεν έμεινε εδώ. Πήραμε και τις κότες μαζί. Όσα πρόβατα έμειναν τα είχαμε στη Δεσκάτη .Μετά την κατάσταση(εμφύλιο) το χωριό ξαναπήρε γελάδια-περίπου 100 κεφάλια ήταν όλα-, γίδια και πρόβατα. θυμάμαι είχαμε και κάποιον γελαδάρη τον Χαράλαμπο από το Γερακάρι. Αυτός μάζευε τα γελάδια από το χωριό για βοσκή. Τα γελάδια κοιμόταν στην βαρτόπα(όταν είχε καλοκαιρία) .Τον πλήρωναν με βρίζα. Σπάνια του δίναμε λεφτά. Προς το 1965-1968 περίπου τα ξεκάναμε όλοι τα γελάδια. Απο τότε και πέρα όλοι είχαν γίδια και πρόβατα στο χωριό

Τι άλλο έχεις να μου πείς για τότε;

Μπορεί να είμασταν φτωχοί αλλά το χωριό ήταν γενικά αγαπημένο. βοηθιόμασταν τότε πολύ .Στα πρόβατα στο χωράφι ,στο θέρο. Που σήμερα αυτά. Διαόλεψε ο κόσμος.Μπορεί να θερίζαμε με δρεπάνια και αλωνίζαμε με τα βόδια και τα μπλάρια(μουλάρια) αλλά δεν είχαμε άγχος. Όλοι ήμασταν στην ίδια μοίρα. Σήμερα όλος ο κόσμος να φτιάξει αυτό να φτιάξει το άλλο, να πάρει αμάξι, αυτός έχει λεφτά, αυτός έχει εκείνο ,το άλλο. Τέτοια δεν είχαμε τότε. Πιο ξένοιαστα χρόνια παρόλο που υπήρχε φτώχια.

Πες μου κάτι για τη ζωή σου, πως τα περνάγατε τότε.

Τιράννια.(γελάει)Με παλιόρουχα, παλιοπουκάμισα και τσαρόυχια-παλιοπάπουτσα στα πόδια. Νηστικοί ήμασταν ολοένα. Το 1947-48 μέναμε στη Δεσκάτη.Μια μέρα που πήγα στο χωριό με πήραν οι αντάρτες. Με πήραν με το ζόρι.Ήμουν τότε 15 χρονών.Με πήραν 15 μέρες αντάρτη.Θυμάμαι όταν μας πήραν περπατούσαμε 10 μέρες νηστικοί.Την ημέρα λουφάζαμε και τη νύχτα περπατούσαμε γιατί φοβόμασταν το στρατό .Ήμασταν περίπου 1700 άτομα. Φορούσα θυμάμαι καλατσούκια στα πόδια και παλιόρουχα. Άλλοι είχαν παλιοάρβυλα και άλλοι ξυπόλητοι. Μας μάζεψαν από δω,περάσαμε το Μαυρέλι, Λογγά, Κρανιιά, Βουβάλα Κοκκινοπλό και πηγαίναμε για τον Όλυμπο .Εκεί θυμάμαι έγινε μεγάλη μάχη,χαμός. Σκοτώθηκαν πολλοί και από τους αντάρτες και από το στρατό. Εγω με ένα παιδί από το Φωτεινό φυγαμε για να γλυτώσουμε και τα καταφέραμε.Βρέθηκα στην Ελασσόνα. Μια φάλαγγα με στρατό με πήρε και με πήγε στη Δεσκάτη.Οι μαδίτες έμαθαν ότι με πήραν ανταρτη.Αλλά έδωσαν καλές συστάσεις από το χωριό και με άφησαν και έφυγα. Το 1952 πήγα φαντάρος.στο Χαϊδάρι στο ΚΕΒΟΠ. Ήμουν σταμπαρισμένος για κομμουνιστής αλλά δεν με πήραξαν. Στο αντάρτικο σκοτώθηκαν 2 αδέρφια μου από το στρατό. Πονάει η καρδιά μου.Μετά από το στρατιωτικό έπισα ρίζα πάλι γελάδες.Είχα χάσει μια παλιομούσκα στην Παρασκευή. Την βρήκα και έπιασα ρίζα πάλι. Θυμάμαι ότι οσους δεν ήταν αντάρτες τους έδωσε ο στρατός από 20 πρόβατα και 1 γελάδα. Εγώ δεν πήρα τίποτα.

Μπαρμπα Νάκα ξέρω ότι σου αρέσει να επεξεργάζεσαι το ξύλο.

Ναι. Ο πατέρας μου με είχε μάθει. Έφτιαχνα αλέτρια,στεφάνια για τα κουδούνια των προβάτων ,κόπανους, δρεμάτια , κοφοτήλια, στλιάρια για τσεκούρια,σκιπάρια. Το δρεμάτι το έφτιαχνα από δέρμα προβάτου και γίδας. Για στόμιο έφτιαχνα ένα κανουλάκι από ξύλο. Κοφοτήλι το έλεγαν.

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ μπαρμπα Νάκα και να' σαι πάντα γερός και κεφάτος

ΧΡΗΣΙΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ

27 Jun 09 19:56:57 GMT

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΑΡΧΟΥ 24623-51101

24623-51100

24623-51171

ΑΝΤ/ΡΧΟΣ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 24623-51134

ΑΝΤ/ΡΧΟΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ 24623-51112

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 24623-51120

ΠΡΑΚΤΙΚΟΓΡΑΦΟΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Δ.Σ. 24623-51115

ΛΗΞΙΑΡΧΕΙΟ 24623-51107

ΔΗΜΟΤΟΛΟΓΙΑ 24623-51108 24623-51102

ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ 24623-51122

ΓΕΩΠΟΝΟΣ 24623-51168

ΛΟΓΙΣΤΗΡΙΟ 24623-51136

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 24623-51110

ΤΑΜΕΙΑΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 24623-51173 24623-51124

ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 24623-51104 24623-51109

ΠΡΟΕΔΡΟΣ Δ.Ε.Π.Α.Κ.Α.Α. 24623-51172

ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ 24623-51137

O.A.E.Δ. 24623-51114

Κ.Α.Π.Η. 24623-51138

ΦΑΞ 24623-51105

e-mail dimosdes@otenet.gr dimosdes@otenet.gr

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΕΣΚΑΤΗΣ - ΑΞΙΩΜ. ΥΠΗΡ. 2462-031111

ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΕΣΚΑΤΗΣ - ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ 2462-031443

ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΦΥΛΑΞΗΣ - ΑΞΙΩΜ. ΥΠΗΡ. 2462-032940

ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΦΥΛΑΞΗΣ - ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ 2462-032941

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ- ΚΛΙΜΑΚΙΟ ΠΑΛΙΟΥΡΙΑΣ - ΑΜΕΣΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ 2462-034199

ΔΟΥ ΔΕΣΚΑΤΗΣ - ΕΣΟΔΑ 2462-031802

ΔΟΥ ΔΕΣΚΑΤΗΣ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ (FAX) 2462-031202

ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031471

ΥΠΟΘΗΚΟΦΥΛΑΚΕΙΟ 2462-031100

ΚΕΝΤΡΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031404

ΔΑΣΟΝΟΜΕΙΟ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031209

ΚΤΗΝΙΑΤΡΕΙΟ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031214

ΓΡΑΦΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031372

ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031225

ΑΤΕ 2462-031416, 2462-031628

ΕΤΕ 2462-031592, 2462-031593

Ε.Μ.Ο.Δ. 2462-031639

Φ.Ο.Χ.ΣΥ.Δ. 2462-031127, 2462-031245, 6974023028,

ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ 2462-032492, 6945945580

Ο.Α.Ε.Δ. (Τεχνική Υπηρεσία Δήμου) 2462-351114

Κ.Τ.Ε.Λ. ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031464

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ 199, 2462-034368

ΕΛΤΑ 2462-031200

Ι.Κ.Α. 2462-031084

Δ.Ε.Η. 2462-081908

Ο.Τ.Ε. 2462-031399

ΚΑΠΗ 2462-032833

ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ 2462-351137

ΚΕΠ 2462-036083

ΠΑΙΔΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ 2462-031204

Α΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 2462-031231

Β΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 2462-031227

Γ΄ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 2462-031222

ΓΥΜΝΑΣΙΟ 2462-031232

ΛΥΚΕΙΟ 2462-031360

ΤΕΧΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ 2462-032756

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ 2462-032831

ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟ 2462-031177

ΣΦΑΓΕΙΑ 2462-032081

ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ 2462-031226

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ ΔΕΣΚΑΤΗΣ 2462-031495

ΣΥΝ/ΣΜΟΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΡΑΦΗΣ - ΚΑΤΑΣΚ. ΣΤΡΑΤ. ΣΤΟΛΩΝ

2462-031613

ΣΥΝ/ΣΜΟΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥ 2462-031900

ΠΥΡΓΟΥ ΙΩΑΝΝΑ (ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ) 24620-32787

ΣΤΕΦΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑΝΑ (ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ) 24620-31636

ΣΩΤΗΡΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ (ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ) 24620-31245

ΤΣΙΟΥΜΕΛΑ ΧΡΥΣΑΝΘΗ (ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ) 24620-36200

ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΚΑΜΠΕΡΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 24620-32017

ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ

27 Jun 09 18:51:24 GMT

Σ'αυτή τη σελίδα δείτε την παλιά και τη νέα ονομασία των χωριών του νομού Γρεβενών καθώς και την χρονολογια μετονομασίας τους

Γρεβενών	Αράπης	Δήμητρα	1961
Γρεβενών	Βάιπες	Δαφνερόν	1927
Γρεβενών	Βαντσικό	Κυδωνιές	1927
Γρεβενών	Βάρτσα	Βάρις	1927
Γρεβενών	Βελιά	Βηλιά	1919
Γρεβενών	Βέντσια	Κέντρον	1927
Γρεβενών	Βηλιά	Οροπέδιον	1927
Γρεβενών	Βιβίτσι	Εκκλησιά	1927
Γρεβενών	Βίτσι	Λόχμη	1927
Γρεβενών	Βοδεντσικό	Πολυνέρι	1927
Γρεβενών	Βούρμποβο	Ιτιές	1927
Γρεβενών	Βραβόνιστα	Καλή Ράχη	1927
Γρεβενών	Βραστό ή Βράστινο	Ανάβρυτα	1927
Γρεβενών	Βραχοπλαγιά (Λιμπόχοβον)	Τρίλοφον	1929
Γρεβενών	Γκομπλαράκι	Μικρό	1927
Γρεβενών	Γκομπλάρι	Μερσίνα	1927
Γρεβενών	Γκουστάμ	Πόρος	1927
Γρεβενών	Γκρέση	Γριά	1927
Γρεβενών	Γκριντάδες	Αιμιλιανός	1927
Γρεβενών	Γουρουνάκι	Νεοχώριον	1950
Γρεβενών	Γριά	Άνοιξις	1961
Γρεβενών	Δέλνο	Πρόσβορον	1927
Γρεβενών	Δημηνίτσα	Καρπερόν	1927
Γρεβενών	Δόβρανη	Έλατος	1927
Γρεβενών	Δοβρούνιστα	Κληματάκι	1927
Γρεβενών	Ζάλοβο	Τρίκωμον	1927
Γρεβενών	Ζαπανταίοι	Λαγκαδιά	1927
Γρεβενών	Ζημνιάτσι	Παλιουριά	1928
Γρεβενών	Ζυγόστι	Μεσόλακκος	1927
Γρεβενών	Καταφύγιο	Καλλιθέα	1961
Γρεβενών	Κατωχώριον (Σέλιτσα)	Εράτυρα	1928
Γρεβενών	Κολοκυθάκι	Πευκάκιον	1963
Γρεβενών	Κοντσικιότι	Ελεύθερον	1927
Γρεβενών	Κόπριβα	Κνίδη	1927
Γρεβενών	Κοσκού	Ταξιάρχης	1927
Γρεβενών	Κριθαράς	Κριθαράκια	1919
Γρεβενών	Κρίφτσι	Κυβωτός	1927
Γρεβενών	Λαβάνιτσα	Μικρολίβαδον	1927
Γρεβενών	Λεπενίτσα	Περιβολάκι	1928
Γρεβενών	Λιμπίνοβο	Διάκος	1927
Γρεβενών	Λούμπινστα	Βαλάνια	1927
Γρεβενών	Λούντσι	Καλλονή	1927
Γρεβενών	Λουτσίσνο	Λαγκαδάκια	1927
Γρεβενών	Μάγερ	Δασύλλιον	1927
Γρεβενών	Μάνες	Ανθρακιά	1927
Γρεβενών	Μελεντσικό	Μιλανή	1927
Γρεβενών	Μονή Ζάμπουρτας	Μονή Οσίου Νικάνορος	1927
Γρεβενών	Μπάλτινο	Καταφύγι	1927
Γρεβενών	Μπεσιριτσά	Άκρη	1927
Γρεβενών	Μπίσοβο	Δύσβατον	1927
Γρεβενών	Μπόζοβο	Πριόνια	1927
Γρεβενών	Μπούρα	Δοξαράς	1927
Γρεβενών	Νασινίκος	Νησί	1928
Γρεβενών	Ντοβράτοβο	Βατόλακκος	1927
Γρεβενών	Παλαιοκόπρια	Δασάκιον	1950
Γρεβενών	Παλαιοκόπριβα	Παλαιοκνίδη	1927
Γρεβενών	Πικριβένιτσα	Αμυγδαλιές	1927
Γρεβενών	Πινιάρ	Ελάφι	1928
Γρεβενών	Πισκό	Πιστικόν	1927
Γρεβενών	Πιτσούγγια	Δασοχώρι	1927
Γρεβενών	Πλέσια	Μελίσσι	1927
Γρεβενών	Ραδοβίστ	Ροδιά	1927
Γρεβενών	Ραδοσίνιστα	Μέγαρον	1927
Γρεβενών	Ρατοβίστα	Ραδοβίστι	1919
Γρεβενών	Ράτσι	Αγάπη Γρεβενών	1927
Γρεβενών	Ριάχοβο	Παρόρειον	1927
Γρεβενών	Σαδοβίτσα	Μικροκλεισούρα	1927
Γρεβενών	Σαραγκαναίοι	Πανόραμα	1927
Γρεβενών	Σέλισμα	Διασελάκι	1927
Γρεβενών	Σίτοβο	Σιταράς	1927
Γρεβενών	Σούμπινο	Κοκκινιά	1927
Γρεβενών	Σπάτα	Πολύδενδρον	1927
Γρεβενών	Στηχάζι	Αηδόνια	1927
Γρεβενών	Σύνιστα	Τριφύλλι	1927
Γρεβενών	Σφίλτσι	Χρώμιον	1927
Γρεβενών	Σχίνοβο	Δεσπότης	1927
Γρεβενών	Τίστα	Ζιάκα	1927
Γρεβενών	Τόριστα	Ποντηνή	1927
Γρεβενών	Τούζι	Αλατόπετρα	1927
Γρεβενών	Τουργιούκι	Τουρνίκι	1919
Γρεβενών	Τουρνίκι	Παναγία	1955
Γρεβενών	Τριβένι	Σύδενδρον	1927
Γρεβενών	Τριτσικό	Τρίκορφο	1927
Γρεβενών	Τσαπουρνιά	Τρικοκκιά	1927
Γρεβενών	Τσίπη	Μικροχώρι	1928
Γρεβενών	Τσιράκι	Άγιος Κοσμάς	1927
Γρεβενών	Τσούκα	Γήλοφος	1927
Γρεβενών	Τσούργιακας	Αετιά	1927
Γρεβενών	Τσούρχλι	Άγιος Γεώργιος	1927
Γρεβενών	Φίλιο	Φέλλιον	1949
Γρεβενών	Χωλένιστα	Δίπορον	1927

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

01 Apr 09 11:57:54 GMT

ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

Το Σάββατο του Λαζάρου θεωρείται μέρα του θανάτου και της ζωής. O Λάζαρος είναι μια μορφή που εμπνέει σεβασμό στον ελληνικό λαό. Παλιότερα οι εκδηλώσεις εορτασμού ήταν πολλές και ποικίλες, ωστόσο σήμερα έχουν λησμονηθεί ως επί το πλείστον. Για παράδειγμα τα κάλαντα του Λαζάρου τραγουδιούνται σε ελάχιστες περιοχές, ενώ παλιότερα ήταν από τα πιο ζωντανά έθιμα και έδιναν ιδιαίτερο τόνο στις μικρές κοινωνίες. Τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν αποκλειστικά σχεδόν γυναικεία και τα τραγουδούσαν κοπέλες διαφόρων ηλικιών ακόμα και κορίτσια τις παντρειάς που ονομάζονταν "Λαζαρίνες". Στο Γήλοφο το δρώμενο ξεκίναγε Παρασκευή το απόγευμα. Τα κορίτσια του χωριού συγκεντρωνόταν στην εκκλησία και άναβαν κεριά. Μετά πήγαιναν σε κάθε σπίτι έχοντας στα χέρια τους δύο καλάθια. Στο ένα έβαζαν το βρασμένο καλαμπόκι που τους έδιναν(κάθε σπίτι τους έδινε καλαμπόκι ποσότητας ενός πιάτου) και στο άλλο τα αυγά που τους έδιναν οι νοικοκυρές των σπιτιών. Την παραμονή του Λαζάρου συνήθιζαν να βράζουν καλαμπόκι συνήθεια που συνεχίζεται και στις μέρες μας. Τα κορίτσια πηγαίνοντας σε κάθε σπίτι τραγουδούσαν:

Κίνισι η πρόδρουμους

μι τα παλικάρια του

μι τους λιβιντάδις του.

Μετά διαλύονταν και πήγαινε κάθε κορίτσι στο σπίτι του. Ότι είχαν μαζέψει δεν το μοιράζανε εκείνη την ημέρα αλλά τα έπαιρνε ένα κορίτσι στο σπίτι του . Την άλλη μέρα το Σάββατο συγκεντρωνόταν τα κορίτσια στο μεσοχώρι στην πλατεία και μετά πήγαιναν σε κάθε σπίτι τραγουδώντας και αυτή τη φορά μάζευαν λεφτά και όχι καλαμπόκι και αυγά. Ότι είχε ο καθένας τους έδινε. Οι πιο πολλοί βέβαια τους έδιναν δεκάρες τρύπιες. Τα λεφτά τα μάζευε το πιο μεγαλύτερο σε ηλικία κορίτσι. Όλα όσα είχαν μαζέψει (καλαμπόκι, αυγά λεφτά)τα μοίραζαν την Κυριακή των Βαΐων . Σε κάθε σπίτι τα κορίτσια έλεγαν σε κάθε αγόρι ανύπαντρο και από ένα τραγούδι. Αν π.χ στην οικογένεια ήταν τρία αγόρια ανύπαντρα οι κοπέλες έλεγαν στον καθένα και ένα τραγούδι. Το αγόρι έδινε τα λεφτά σε όποιο κορίτσι ήθελε αυτό. Λεφτά έδινε και η μάνα του αγοριού. Κάθε κορίτσι πέρναγε μπροστά από το αγόρι και του έλεγε να του δώσει το χέρι να το φιλήσει. Όποιο κορίτσι διάλεγε το αγόρι να δώσει τα λεφτά αυτό του φιλούσε το χέρι και όχι τα άλλα.

Το τραγούδι που έλεγαν στο αγόρι ήταν:

Κίνησε ο νιούτσικος

να πάει αρραβωνιάσει.

Ουδε τα ρούχα του έβαλε

ουδέ τον ντουλαμάτου,

ουδέ το ασημομάχαιρο

που αξίζει τρείς χιλιάδες

που άξιζε τρείς και τέσσερες

που άξιζε δεκαπέντε.

Κι η μάνα του του έλεγε κι η μάνα του το λέει:

Βάλε παιδί ΄μ τα ρούχα σου βάλε

βάλε τον ντουλαμά σου

βάλε το ασημομάχαιρο

που αξίζει τρείς χιλιάδες

και σίρε κι αρραβώνιασε

του Ρήγα τη θηγατέρα

Γύρεψε βόδια απ’ το ζυγό

γελάδια απ’ την αγέλη

γύρεψε κι άλογο καλό

να περπατάς καβάλα να περπατάς να χαίρεσαι

να χαίρεται η καρδιά σου.

Στα νιόπαντρα αγόρια λέγαν:

Πως πρέπουν τ’ αργυρά κουμπιά , σε πράσινο γιλέκο

έτσι έπρεπε κι ου

νιούτσικους να παίζει με την κόρη. Στα γόνατα την έπαιρνε

στα μάτια την φιλούσε

στα μάτια τα ματόφυλλα στα τα νιοκαμαρωμένα.

Κόρη μ’ δεν είσαι ρόδινη ξανθή και μαυρομάτα. Αν θέλεις να ‘ μια ρόδινη

ξανθή και μαυρομάτα

σύρε στην Aντριανούπολη

σύρε στη Σαλονίκη κι αγόρασέ με ξόπλατο ,

Σερβιώτικο ζωνάρι να ζώσω άξιο σου το σπαθί να γίνω ζερβοπούλα.

Σε όσα παιδιά ήταν γραμματισμένα έλεγαν:

Γραμματικός εκάθονταν

πάνω σε άσπρη πέτρα

και γράφει και κοντίλιαζε

τριόκλωνο μιλάνι.

Κι σιάστηκαν τα χέρια του

και χύθηκε η μελάνη.

Ποιος έχει σκάμμα κι θερμό

να πλύνει ο νιός τα ρούχα

να πλύνει ο νιός τα ρούχα του

τα άσπρα τα καλά του

κι η κόρη που τον αγαπά

κι η κόρη που τον θέλει

αυτή έχει σκάμμα κι θερμό

κι αυγερινό σαπούνι

να πλύνει ο νιός τα ρούχα του

τα άσπρα του τα καλά του.

Τα τραγούδια αυτά τα έλεγαν μετά και στην πλατεία του χωριού στα αγόρια που ήταν εκέι μαζεμένα. Προς το μεσημέρι πήγαινε κάθε κορίτσι στο σπίτι του. Την άλλη μέρα, την Κυριακή των βαΐων πήγαιναν στην εκκλησία. Μετά τη θεία λειτουργία χόρευαν στο προάυλιο της εκκλησίας:

Βάϊες μου Βα ϊτσες μου

και ομορφοκρανίτσες μου

Σηκώνομαι πρωί πρωί

μαύρος από τον ύπνο

παίρνω νερό και νίβομαι

μαύρος να ξαγρυπνήσω

παίρνω νερό κι νίβομαι

και μοσχοσαπουνίζομαι και παίρνω δίπλα τα βουνά

δίπλα τα κορφοβούνια

κι ακούω τα λάφια να βοσκούν

ακούω τα δέντρα να βροντούν

και τις οξιές πως βάζουν(βουίζουν

Μπροστά χόρευε συνήθως ένα από τα μεγαλύτερα κορίτσια. Δεν άλλαζαν χέρια. Σε όλο το τραγούδι το ίδιο κορίτσι ήταν μπροστά. Κατά της 3 με 4 ή ώρα τα κορίτσια συγκεντρωνόταν ξανά στην πλατεία του χωριού για να ξεπροβοδίσουν τον>.Εκεί χόρευαν πάλι και τραγουδούσαν και οι κάτοικοι του χωριού ήταν μαζεμένοι όλοι γύρω γύρω.

Το τραγούδι που έλεγαν ήταν:

Μια φορά είναι η λεβεντιά

μια φορά είναι τα νιάτα

μια φορά περπάτησα

κι εγώ με τους λεβέντες

τραγδάτε παλικάρια μου

να μη ξαρματωθείτε

κι μας πεισμώσει ο Λάζαρος

κι άλλη χρονιά δεν θα’ρθει.

Μετά ακολουθούσε μια πορεία προς μια περιοχή που στο χωριό λέμε βλαχόστρατα. Το δρώμενο που περιγράφεται παρακάτω πρέπει να είναι μοναδικό στην Ελλάδα και δεν απαντάται σε άλλη περιοχή και χωριό . Τα κορίτσια φορούσαν μαύρα μαντίλια και πίσω ακολουθούσαν και άλλες γυναίκες και μικρά παιδάκια. όπως προχωρούσαν κάθε λίγο και λιγάκι γύριζαν το σώμα προς τα πίσω ,ύψωναν τα μαντίλια και κλαίγοντας έλεγαν:

Γύρνα πίσω Λάζαρε

σε κλαίν οι Λαζαρίνες

Αυτό γινόταν αρκετές φορές μέχρι να φτάσουν στον προορισμό τους. Στον τόπο του προορισμού έχει κάποιες βατσινιές(βάτα). Εκεί άπλωναν κάποια σχοινιά-κλωστές διαφόρων χρωμάτων (εκτός από μαύρο)Αυτά τα έπαιρναν τα πουλιά για τις φωλιές τους και άλλα σάπιζαν εκεί πάνω στη βατσινιά. Άλλα τα έβρισκαν πάλι εκεί τον επόμενο χρόνο .Έπειτα γύριζαν πάλι στην πλατεία και εκεί έλεγαν το εξής τραγούδι:

Η ήλιους εβασίλιψι

Πέρα στα λιβαδίτσια

Κι ιγώ κόρη μ’ σι διάλεγα

Απ’ τ’άλλα τα κουρίτσια

Δεν σίξηρα λεβέντη μου

πως αγαπάς ιμένα

να γήνου γής να με πατάς

γεφύρι να περάσεις

να γίνου κι ασημόκουπα

να πίνεις το κρασί σου.

Το κορίτσι που κράταγε στο σπίτι του τα αυγά το καλαμπόκι και τα λεφτά πήγαινε στο σπίτι του και τα έφερνε όλα για να γίνει η μοιρασιά. Έτσι με το μοίρασμα αυτό τέλειωνε και το δρώμενο του Λαζάρου.

ΟΙ ΜΗΝΕΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

23 Feb 09 16:50:12 GMT

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ (ΣΤΑΥΡΟΣ)

Ο Σεπτέμβριος είναι ο ένατος μήνας του Γρηγοριανού ημερολογίου, με διάρκεια 30 ημερών. Η λατινική ονομασία του, September, προέρχεται από το septem (=επτά), καθώς ήταν ο έβδομος μήνας του αρχαίου δεκάμηνου ρωμαϊκού ημερολογίου την εποχή που το ρωμαικό έτος άρχιζε το Μάρτη». Αργότερα, με την προσθήκη του Ιανουαρίου και του Φεβρουαρίου στην αρχή του έτους, ο Σεπτέμβριος μετακινήθηκε στην ένατη θέση, χωρίς όμως να αλλάξει την ονομασία του. Ο τρυγητής είναι η πιο γνωστή και διαδεδομένη από τις ονομασίες του Σεπτεμβρίου στο λαϊκό καλαντάρι και συνδέεται βέβαια με τον τρύγο» την κύρια αγροτική απασχόληση το μήνα αυτό. Στην εικονογραφία των Μηνών ο Σεπτέμβριος παριστάνεται ως τρυγητής με το τρυγοκόφινο, να τρυγάει ο ίδιος ή να πατά σταφύλια στο πατητήρι, περιστοιχισμένος από άνδρες και γυναίκες σε ευθυμία που τρυγούν τον μεθυστικό καρπό του αμπελιού. Ο τρύγος (τρυγητός, τρύος, βεντέμα, καμπανολόημα) είναι μια εποχιακή εργασία που, όπως και ο θερισμός, απαιτεί δια μας πολλά χέρια. Διαδικασία συμμετοχική, εκτός από τη χρησιμοποίηση εποχιακών εργατών ο τρύγος αξιοποιούσε στο παρελθόν τον θεσμό της αλληλοβοήθειας. Ο νοικοκύρης έπρεπε να εξασφαλίσει εργάτριες κουβαλητάδες καλάθια και αχθοφόρα ζώα, να ετοιμάσει τα εργαλεία(τρυγοκόφινα5 τρυγόλόγους), να φροντίσει για φαΐ και πιοτί, να καθαρίσει το πατητήρι κ.α. Ανάλογα με την περιοχή ο τρύγος αρχίζει από τον Αύγουστο κυρίως όμως τον Σεπτέμβριο, σε λίγες περιοχές μπορεί και αρχές Οκτωβρίου. Παλαιότερα η έναρξη του τρύγου καθοριζόταν από την κοινότητα ή από τον έμπορο που αγόραζε την σοδειά. Στον ελληνικό χώρο καλλιεργήθηκαν από την αρχαιότητα διάφορα είδη σταφυλιών, που η ονομασία τους καθορίζεται από το χρώμα, το σχήμα, τον χρόνο ωρίμανσης και τον τόπο αρχικής παραγωγής. Γιά τους Έλληνες σημασία έχει ποιές είναι οι πιο σημαντικές ασχολίες κι οι μεγαλύτερες γιορτές του μήνα . Τον λένε λοιπόν , Τ ρ υ γ η τ ή η Τ ρ υ γ ο μ η ν ά η Π ε τ μ ε ζ ά ( Ήπειρος ) , γιατί τότε ο τρύγος βρίσκεται στις φούριες του , τον λένε και μήνα του Σ τ α υ ρ ο ύ η Σ τ α υ ρ ί τ η , γιατί γιορτάζεται η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού . Κατά τόπους έχει κι' άλλα ονόματα . Ο τρύγος σε μερικά μέρη έχει αρχίσει απ' τα τέλη Αυγούστου , αλλά το Σ τ έ μ π ρ η , όπως τον λένε στη Μάνη , βρίσκεται στη μεγάλη του ώρα . Ας θυμηθούμε αυτό που γράψαμε στο θερισμό : " θέρος , τρύγος , πόλεμος ", που δείχνει πόσο γρήγορα πρέπει να τελειώσει κι αυτή η δουλειά και πόσο κοπιαστική είναι . Πως να μην είναι , αφού δουλεύουν μέσα στη λαύρα του ήλιου ! Ίσως αυτός να είναι κι' ο λόγος που δεν υπάρχουν πολλά έθιμα την εποχή του τρυγητού . Οι τρυγητάδες ξεκινούν χαράματα για τ' αμπέλια και πολλές φορές έρχονται φίλοι και γείτονες να βοηθήσουν , καλεσμένοι και ακάλεστοι .

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ (ΑΪ ΔΗΜΗΤΡΗΣ)

Ο Οκτώβρης ή Οκτώβριος Είναι ο δεύτερος μήνας του Φθινοπώρου και ο δέκατος μήνας του έτους. Έχει 31 ημέρες και από μικρούς μας ταλαιπωρούσε με την ορθογραφία του μιας και δεν έχει το «μ» που έχουν οι διπλανοί του μήνες Σεπτέμβριος, Νοέμβριος κτλ. Άλλες ονομασίες του μήνα Οκτωβρίου είναι και Αϊ Δημήτρης ή Αϊ Δημητριάτης (από την θρησκευτική γιορτή του Αγίου Δημητρίου στις 26 του μήνα), Σπαρτός ή Σποριάς ή Σπάρτης (γιατί οι γεωργοί σπέρνουν) και Βροχάρης (για τις ευεργετικές για τα φυτά βροχές του). Επίσης ο Οκτώβρης λέγεται και μικρό καλοκαιράκι εξ αιτίας της καλοκαιρίας που επικρατεί τις μέρες του, επιτρέποντας έτσι τις γεωργικές εργασίες που είναι απαραίτητες. Το όργωμα και η σπορά των χωραφιών καθώς επίσης και το φύτεμα των «χειμωνιάτικων λαχανικών», το μάζεμα (κατέβασμα) των κοπαδιών στα χειμαδιά και γενικότερα η προετοιμασία για τον επερχόμενο χειμώνα έχουν την τιμητική τους. Οι κρασοπαραγωγοί ανοίγουν ανήμερα του Αγίου Δημητρίου τα βαρέλια με το νέο κρασί της χρονιάς. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας συνηθίζουν να πηγαίνουν στην εκκλησία ένα μπουκάλι με αυτό το κρασί για να το ευλογήσει ο ιερέας. Ετοιμασίες όμως για το χειμώνα (και ιδιαίτερα μετά τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου) γίνονται και στα σπίτια. Στρώνονται στα πατώματα χαλιά, μοκέτες, χράμια, κουρελούδες και οτιδήποτε ανάλογο θα μας κρατήσει ζεστούς τους επόμενους μήνες. Σε πολλά νοικοκυριά αλλάζονται οι κουρτίνες, καθώς αντικαθίστανται οι λεπτές καλοκαιρινές με τις βαριές χειμωνιάτικες. Μια άλλη σημαντική αλλαγή στα σπίτια είναι η αλλαγή των ρούχων στις ντουλάπες. Αποθηκεύονται τα καλοκαιρινά ρούχα και στη θέση τους μπαίνουν τα ζεστά χειμωνιάτικα. Ο Οκτώβριος εξάλλου είναι ο μήνας που αλλάζουν στολές τα σώματα ασφαλείας. Οι παροιμίες για τον μήνα Οκτώβριο φαίνονται να προτρέπουν έντονα τους γεωργούς να σπείρουν τα χωράφια τους, αλλιώς η σοδειά τους θα είναι μικρή. Επίσης σύμφωνα με αυτές τα κουκιά καλό είναι να σπέρνονται του Αγίου Λουκά (18 Οκτωβρίου). Αναφορές ακόμα, στις παροιμίες, υπάρχουν και για το κατέβασμα των κοπαδιών στα χειμαδιά. Μια άλλη σημαντική μέρα του Οκτωβρίου είναι η τελευταία μέρα του (31 Οκτωβρίου), που είναι παγκόσμια ημέρα Αποταμίευσης. Οι μεγαλύτεροι σίγουρα θυμόμαστε τις ατελείωτες εκθέσεις των μαθητικών μας χρόνων για αυτή την ημέρα. Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο μήνας πήρε την ονομασία του από τη Λατινική λέξη octo (οκτώ) μιας και στα αρχαία Ρωμαϊκά χρόνια ήταν ο όγδοος μήνας. Αργότερα, όταν έγινε ο δέκατος μήνας, δεν άλλαξε το όνομά του. Μέσα στον μήνα Οκτώβριο έγινε και η αλλαγή του ημερολογίου από το Ιουλιανό στο Γρηγοριανό. Η αλλαγή αυτή έγινε από τον Πάπα Γρηγόριο τον 13ο το 1582 μ.Χ. Μάλιστα την 4η Οκτωβρίου του 1582 διαδέχτηκε η 15η, αφού έπρεπε να προστεθούν αυτές οι ημέρες. Στην Ελλάδα βέβαια η αλλαγή αυτή έγινε το 1924. Ο Οκτώβριος είναι ένας μήνας που έχει και βροχερές μέρες αλλά και ημέρες με λιακάδα. Γενικά η όλη προετοιμασία για το χειμώνα δημιουργεί ένα μελαγχολικό κλίμα στους περισσότερους αλλά υπάρχουν και οι εραστές του Φθινοπώρου που γι’ αυτούς ο Οκτώβριος είναι ένας από τους ομορφότερους μήνες του έτους.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ (ΠΑΧΝΙΣΤΗΣ)

Νοέμβριος , ή Χαμένος , ή Αϊφιλιππιάτης , ή Παχνιστής . Λέγεται « Χαμένος », γιατί οι ημέρες μικραίνουν πολύ, σαν να χάνονται. Λέγεται επίσης και « Παχνιστής » επειδή από δω και πέρα οι κτηνοτρόφοι θα παχνίζουν τα ζώα τους στους στάβλους. Σε πολλές περιοχές της πατρίδας μας τον λένε παχνιστή επειδή ο Νοέμβρης έχει καταχνιά,πέφτει πάχνη. Η σπορά συνεχίζεται και πρέπει να πάρει τέλος, γιατί: « Στις δεκαεφτά, στις δεκαοχτώ η Πούλια βασιλεύει και πίσω παραγγέλλει: Μήτε τσοπάνος στα βουνά μήτε ζευγάς στους κάμπους. » Προειδοποίηση για τον ερχομό του χειμώνα που πρέπει και η σπορά να τελειώσει και οι τσοπάνηδες να έχουν φύγει απ' τα βουνά. « Ο φτωχός ο Φίλιππος στο χωράφι απόκρευε. » Στις 14 είναι του Αγίου Φιλίππου και οι απόκριες για τα Χριστούγεννα. Επειδή όμως δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο πολλές φορές οι γεωργοί την περνούν στα χωράφια τους σπέρνοντας. Κλείνει ο μήνας με τον Άγιο Αντρέα που αντρειεύει τα σπαρτά, τους ανθρώπους, αλλά και το χειμώνα που τώρα έφτασε για καλά.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ (ΑΝΤΡΙΑΣ)

Δεκέμβρης, είναι ο δωδέκατος και τελευταίος μήνας του ηλιακού μας έτους, αλλά ο δέκατος μήνας όπως το λέει και το όνομα του. Δεκέμβρης από το λατινικό Decem, που σημαίνει δέκα. Χαρακτηριστικά του μήνα είναι το κρύο, το τέλος της σποράς, και η μικρή μέρα. Ο Δεκέμβρης είναι ο μήνας με τις μικρότερες μέρες. Από τα Χριστούγεννα όμως και μετά, αρχίζουν και μεγαλώνουν. Το κρύο συνδέεται με τρεις κυρίως γιορτές στην αρχή του Δεκέμβρη. Της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Σάββα, και του Αη Νικόλα. Λέγανε παλιά: «Βαρβάρα βαρβαρωνει, και Σάββας σαβανώνει, αι Νικόλας παραχώνει»! Στις ορεινές περιοχές της Ηπείρου, της Δυτικής Μακεδονίας, της Ρούμελης, το κρύο συνδέεται και με την γιορτή του Αγίου Αντρέα. «Ο Αγι Αντρέας έφτασε, το κρύο αντρειεύει». Ο Δεκέμβρης στην παράδοση μας, έχει και το όνομα Αντριας (η Ντριας), λόγω του κρύου. Στη Λήμνο, οι ζευγάδες κάνουν κόλλυβα που τα πηγαίνουν στην εκκλησία και τα διαβάζει ο παπάς, και τα ρίχνουν έπειτα στην «ταγή» για τα ζώα. «Του Δεκέμβρη η μέρα, καλημέρα καλησπέρα» έλεγαν οι παλιοί, για να τονίσουν το πόσο μικρές μέρες και μεγάλες νύχτες έχουμε αυτό το μήνα. Με τον ήλιο και το φως, σχετίζεται η μεγαλύτερη γιορτή του Δεκέμβρη, τα Χριστούγεννα. Σε πολλά μέρη τα Χριστούγεννα έδωσαν το όνομα τους στον μήνα: «Χριστουγεννάρης, Χριστουγεννάς». Στα ευαγγέλια δεν μνημονεύεται ο μήνας που γεννήθηκε ο Χριστός! Η γιορτή των γενεθλίων, θεσπίστηκε για τις 25 του Δεκέμβρη από τους Χριστιανούς της Ρώμης το 335 μ.Χ. Αυτό έγινε, για να παραμεριστεί ο Περσικός θεός Μίθρας, που είχε το γενέθλιο του την ιδία μέρα. Ο μήνας αυτός έχει διάφορες ονομασίες: Δεκέμβρης ή Δεκέμηρης, Γιορτινός (λόγω των πολλών εορτών), Αϊ-Νικολιάτης, Χριστουγεννιάτης, Χριστουγεννάς, Χιονιάς, Ασπρομηνάς. Παροιμίες που αναφέρονται στον μήνα Δεκέμβριο: Δεκέμβριος, Χριστού γέννηση και καλός μας Χρόνος. Χιόνι του Δεκεμβρίου, χρυσάφι του καλοκαιριού. Να ‘ναι Χριστούγεννα στεγνά, τα Φώτα χιονισμένα, χαρά σ’ εκείνο το γεωργό, πού ‘χει πολλά σπαρμένα. Αγία Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας απεκρίθει: - Μαζέψτε ξύλα κι άχυρα και σύρτε και στο μύλο, γιατί Αι Νικόλας έρχεται στα χιόνια φορτωμένος. Χειμωνιάτικη γέννα, καλοκαιρινή χαρά. Απ’ τα Νικολοβάρβαρα αρχίζει ο χειμώνας. Βαρβάρα βαρβαρώνει (το κρύο), αϊ Σάββας σαβανώνει, αϊ Νικόλας παραχώνει Αγια Βαρβάρα μίλησε και Σάββας αποκρίθει κι Αγιονικόλας έτρεξε να πάει να λειτουργήσει Το Νοέμβρη και Δεκέμβρη φύτευε καταβολάδες

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ (ΓΕΝΑΡΗΣ)

Γενάρης, Γατομήνας, Γελαστός, Καλεντάρης ή Καλαντάρης, Κλαδευτής, Μεγαλομηνάς, Πρωτάρης, Τρανός, Μεσοχείμωνας, κ.ά. είναι μερικές από τις ονομασίες που χρησιμοποιεί ο λαός μας για τον Ιανουάριο, τον πρώτο μήνα του χρόνου. Οι αρχαίοι μας πρόγονοι ονόμαζαν την χρονική περίοδο Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου: Γαμηλίωνα, στην αρχαία Αθήνα (αυτόν το μήνα γίνονταν οι περισσότεροι γάμοι) και Ερμαίο στο Άργος. Η παροιμία "Να 'μουν το Μάη γάιδαρος/ τον Αύγουστο κριάρι/ όλο το χρόνο κόκορας/ και γάτος το Γενάρη"! μας βοηθάει να εξηγήσουμε τη δεύτερη προσωνυμία που παραπάνω αναφέραμε. "Γενάρη μήνα κλάδευε/ και μη ρωτάς φεγγάρι". Ο Γενάρης λοιπόν ή κλαδευτής θεωρούνταν ως ο καταλληλότερος μήνας για κλάδεμα. "Το γενάρη το φεγγάρι/ ήλιος της ημέρας λάμπει". Ο Ιανουάριος οφείλει το όνομά του στο διπλοπρόσωπο θεό των Ρωμαίων Ιανό, θεό των θεών και πρώτο βασιλιά του Λατίου, του οποίου η λατρεία γίνονταν με γιορτές και διάφορες άλλες τελετές (οργιαστικές, πράξεις ακολασίας), στις οποίες υπήρχε παλλαϊκή συμμετοχή. Απομεινάρια των εορτών αυτών είναι πολλά από τα έθιμα που σχετίζονται με τις σημερινές πρωτοχρονιάτικες γιορτές, σε διάφορες περιοχές της πατρίδας μας (Ρογκατσάρια, Ανακατωσάρια, Μπαμπαλιούρια, Μπουρανήδες, κ.ά,), που είναι έθιμα αποκλειστικά κτηνοτροφικών-αγροτικών πληθυσμών και κοινωνιών. Τοποθετημένο πύλες της Ρώμης το άγαλμα του Ιανού, κοίταζε με το ένα του πρόσωπο την έξοδο και με το άλλο την είσοδο της πόλης. Επομένως αντίκριζε ταυτόχρονα και το παρόν και το παρελθόν. Ο προσδιορισμός αυτός ισχύει τόσο για το χώρο όσο και για το χρόνο. Στο χέρι του κρατούσε ένα κλειδί. Μ' αυτό άνοιγε τις πύλες της Ρώμης αλλά και του καινούργιου χρόνου. Το περιεχόμενο, λοιπόν, του χρόνου στο οποίο ανταποκρίνεται η τοποθέτηση της Πρωτοχρονιάς στην πρώτη Ιανουαρίου, είναι η γέννηση του φωτός, η γέννηση του Ήλιου. Παρετυμολογώντας, τώρα, το Γενάρη από το ρήμα γεννώ, ο λαός εξηγεί; "Γιατί το Γενάρη τον λένε Γενάρη; - Γιατί γεννά η μέρα τ' αρνιά"".

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ (ΦΛΕΒΑΡΗΣ)

Φλεβάρης δεύτερος μήνας του χρόνου και τελευταίος μήνας των Ρωμαίων. Το 153 π.Χ. καθιερώθηκε ο Ιανουάριος πρώτος μήνας του χρόνου και έτσι ο Φεβρουάριος πήρε τη δεύτερη θέση. Φεβρουάριος είναι μήνας θρησκευτικός και μήνας των νεκρών (θανατούσια - ψυχαρία). Στα ψυχοσάββατα του Φλεβάρη κόλλυβα πάνε οι νοικοκυρές στην εκκλησία για τις ψυχές. Γιορτές κάθαρσης και αναγέννησης, γιορτές χαράς και γιορτές του έρωτα, γιορτές στην αρχαία Ελλάδα τα ανθεστήρια και γιορτές στην θεά Δήμητρα για καλή σοδειά. Ο Φλεβάρης αν και μήνας κρύος, κρατά ζεστή τη γη για να δώσει ζωή η άνοιξη που Τα ψυχοσάββατα οι παλιότεροι τα έλεγαν και ψυχοανεβάσματα, γιατί οι ψυχές ανέβαιναν στα δένδρα και έψελναν δοξασίες, ενώ οι ζωντανοί πρόσφεραν κόλλυβα στην εκκλησία. Γι αυτό αν τύχει και βρεθείς στο δάσος αυτά τα ψυχοσάββατα ακούς θρόισμα των φύλλων. Οι γιορτές της αποκριάς κρατά τρεις βδομάδες. Ο χαρακτήρας των γιορτών αυτών είναι θρησκευτικός και περισσότερο κοινωνικός. Μαζεύονται όλοι οι συγγενείς και γλεντούν οικογενειακά ξεχνώντας έριδες και διαφορές που είχαν. Οι μεταμφιέσεις, οι μπούλες που λέγαμε παλιά είναι κατάλοιπα απ την αρχαία Ελλάδα που τις μέρες αυτές σε ανάλογες γιορτές μεταμφιέζονταν οι άνθρωποι και έκαναν σπονδές στην θεά Δήμητρα για καλή σπορά. Τη μεταμφίεση (κατά την παράδοση) την έκαναν οι άνθρωποι για να μην τους γνωρίζει ο Άδης και τους κλέψει όπως την κόρη της θεάς Δήμητρας την Περσεφόνη. Με τα χρόνια τα πράγματα άλλαξαν και τα έθιμα της αποκριάς προσαρμόστηκαν σήμερα με τις ανάγκες των ανθρώπων κάθε τόπου. Και η χαρά τελειώνει την καθαρά Δευτέρα με το ξεφάντωμα στην ύπαιθρο, γιορτάζοντας τα κούλουμα. Έτσι λοιπόν σιγά-σιγά μας χαίρεται ο Φλεβάρης και δίνει τόπο στην άνοιξη που έρχεται. Η γη ξυπνά μαζί με τους ανθρώπους της υπαίθρου που αρχίζουν την καλλιέργεια της γης για την σοδειά του χρόνου. Παροιμίες και τραγούδια έχουν πάρα πολλά γραφεί για τον Φεβρουάριο. Ο Φλεβάρης με νερό Κουτσός μπαίνει στο χορό. Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει Πάλι άνοιξη μυρίζει, Μα κι αν τύχει να θυμώσει Μες στα χιόνια θα μας χώσει

ΜΑΡΤΙΟΣ (ΜΑΡΤΗΣ)

Ο Μάρτιος είναι ο τρίτος μήνας του χρόνου, ο πρώτος της άνοιξης και είναι πλήρης ημερών, δηλαδή έχει 31. Ο Μάρτιος, διπρόσωπος (κρύος ή ζεστός), αποτελεί το κύκνειο άσμα του χειμώνα και ανοιγοκλείνει το μάτι στην Άνοιξη που έρχεται. Βρίσκεται δηλαδή ανάμεσα από τον Χειμώνα και την Άνοιξη και παρουσιάζει μεγάλες καιρικές διαφοροποιήσεις, ακόμη και κατά την διάρκεια της ίδιας ημέρας. Είναι ο πιο ασταθής και ο πιο ευμετάβολος μήνας του χρόνου, όπου η κακοκαιρία συναγωνίζεται την καλοκαιρία. Ο Μάρτης είναι ο μεταβατικός μήνας μεταξύ χειμώνα και άνοιξης, γνωστός και ως γδάρτης και ως κακός παλουκοκαύτης . Αυτοί οι αρνητικοί χαρακτηρισμοί σχετίζονται με τα συχνά δυνατά κρύα (όποιος έχει ζήσει σε ορεινό μέρος της Ελλάδας ξέρει ότι ο Μάρτης είναι χιονιάς), που παλιότερα ανάγκαζαν τους ανθρώπους να κάψουν ακόμα και τα παλούκια, δηλ. τους ξύλινους φράχτες των σπιτιών, για να ζεσταθούν, έχοντας εξαντλήσει το χειμώνα που προηγήθηκε τα αποθέματα καύσιμων υλών. Οι πρώτες μέρες του Μάρτη θεωρούνται από τη λαογραφία μας μεταφυσικά επικίνδυνες, επειδή στα χωριά κυριαρχούν τα βράδια κάποιες φθοροποιές υπάρξεις, οι «δρίμες». Γι' αυτό, λέει, την 1η του Μάρτη συνηθίζουμε να φοράμε βραχιολάκι από κόκκινη και άσπρη κλωστή που έχει «μαγική» δύναμη και μας προφυλάσσει από τον ήλιο και άλλα κακά. Από την 1η έως την 31 Μάρτη τα παιδιά φορούν στο χέρι τους ένα βραχιολάκι από στριμένη κλωστίτσα κόκκινη και άσπρη για να μην τους "πιάσει" ο ανοιξιάτικος ηλιος. Η κόκκινη κλωστίτσα συμβολίζει την αγάπη για το ωραίο και η άσπρη την αγνότητα του φυτού "χιονόφιλος" που ανθίζει το Μάρτη. Το βραχιολάκι αυτό αυτό το βγάζουν στο τέλος του μήνα , η το αφήνουν πάνω στις τριανταφυλλιές όταν δουν το πρώτο χελιδόνι για να το πάρει να φτιαξει τη φωλιά του. Το έθιμο γιορτάζεται και στα Σκόπια με την ονομασία "μάρτινκα", στην Αλβανία ως "μερόρε" Στην Ρουμανία σύμφωνα με την μυθολογία ο Θεός-Ηλιος μεταμορφώθηκε σε νεαρό άντρα και κατέβηκε στη Γη για να πάρει μέρος σε μια γιορτή. Ενας δράκος όμως τον απήγαγε με αποτέλεσμα να χαθεί και να βυθιστεί ο κόσμος στο σκοτάδι. Μια μέρα ενας νεαρός με τους συντρόφους σκότωσαν τον δράκο και απελευθέρωσαν τον ήλιο φέρνωντας την Ανοιξη. Ο νεαρός έχασε τη ζωή και βάφτηκε κόκκινο το χιόνι απο το αίμα του. Από τότε συνηθίζεται όλοι οι νέοι συνηθίζουν να πλέκουν το "Μαρτισόρ" που η κόκκινη κλωστή συμβολίζει το αίμα του νεαρού και την αγάπη προς τη θυσία και η άσπρη κλωστή συμβολίζει την αγνότητα.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ(ΑΠΡΙΛΗΣ)

Ο Απρίλιος ή Απρίλης είναι ο τέταρτος μήνας του έτους κατά το Γρηγοριανό Hμερολόγιο και έχει 30 ημέρες. Η λέξη "Απρίλιος" ετοιμολογείται από το λατινικό ρήμα aperio, που σημαίνει «ανοίγω». Είναι ο μήνας κατά τον οποίο ο καιρός «ανοίγει» και έρχεται η Άνοιξη. Το πρωταπριλιάτικο ψέμα, έχει τις ρίζες του στον 15ο αιώνα και που τελικά επικράτησε τις μέρες μας και έχει γίνει πλέον έθιμο. Το πρωταπριλιάτικο ψέμα ξεκίνησε αρχικά από την Γαλλία, στην οποία για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα η πρώτη του Απρίλη είχε καθιερωθεί ως πρωτοχρονιά. Έτσι ενώ όλη η άλλη Ευρώπη την πρωτοχρονιά την γιόρταζε την 1 Ιανουαρίου, οι Γάλλοι, ήταν οι μοναδικοί που ξεχώριζαν, και την γιόρταζαν την 1 Απρίλη. Όταν το 1564 ο βασιλιάς Κάρολος θ' αποφάσιζε να το αλλάξει, καθιερώνοντας ως πρώτη του έτους την 1 Ιανουαρίου, συνάντησε έντονες αντιδράσεις από ορισμένους ένθερμους οπαδούς του εθίμου, οι οποίοι επέμεναν σε πείσμα όλων των άλλων να γιορτάζουν σαν πρωτοχρονιά την Πρωταπριλιά. Οι άλλοι που δέχτηκαν την αλλαγή πείραζαν τους «παραδοσιακούς» με κάλπικα πρωτοχρονιάτικα δώρα και πιπεράτα ψέματα. Αλλη εκδοχή είναι η εξής: Οι Γάλλοι πάλι ονόμαζαν το πρωταπριλιάτικο ψέμα «ψάρι του Απρίλη» και η εξήγηση είναι, ότι οι Κέλτες λόγω του καλού καιρού άρχιζαν το ψάρεμα την πρώτη Απριλίου. Όμως συχνά η φτωχή ψαριά διέψευδέ τις ικανότητες τους, και οι ψαράδες γύριζαν στα σπίτια τους μ' άδεια τα χέρια, αλλά με την φαντασία να οργιάζει και να διηγούνται πολλά ψεύτικα συμβάντα κατά τις ημέρες που ψάρευαν. Στην Ελλάδα διαφοροποιήθηκε το έθιμο και πήρε την γνωστή ελληνική χροιά . Η βασική ιδέα βέβαια παρέμεινε ίδια. Λέμε αθώα ψέματα με σκοπό να ξεγελάσουμε το «θύμα» μας. Σε κάποιες περιοχές της πατρίδας μας, θεωρούν ότι όποιος καταφέρει να ξεγελάσει τον άλλο, θα έχει την τύχη με το μέρος του όλη την υπόλοιπη χρονιά. Παροιμίες: «O Απρίλης με τα λουλούδια και ο Μάης με τα ρόδα». «Ο Μάης έχει το όνομα και ο Απρίλης τα λουλούδια». «Ο Απρίλης έχει την δροσιά και ο Μάης τα λουλούδια». «Αν κάνει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σε κείνο το ζευγά που 'χει πολλά σπαρμένα». «Και τ' Απριλιού τις δεκαχτώ, πέρδικα ψόφησε στ' αβγό».

ΜΑΪΟΣ (ΜΑΗΣ)

Αττικός μήνας: ΘΑΡΓΗΛΙΩΝ (19 Μαΐου - 17 Ιουνίου)
Πρωτομαγιά, Ανθεστήρια ή «αρχαιότερα Διονύσια».
Η μέρα συμβολίζει την τελική νίκη της άνοιξης πάνω στο χειμώνα και γι' αυτό επιλέχτηκε ως εργατική γιορτή και μέρα μνήμης των κοινωνικών αγώνων.
Στα Ανθεστήρια αναταινόταν ο «σκοτωμένος» Ευάνθης -επίθετο του Διονύσου-
που απ' το χυμένο αίμα του φύτρωσε η άμπελος.
Ο Μάιος είναι ο 5ος μήνας του χρόνου, που αντιστοιχεί με τον αρχαίο μήνα Θαργηλιώνα, και τον εόρταζαν με τα περίφημα Ανθεοφόρια, και αφιερωμένος στη θεά της γεωργίας Δήμητρας και της κόρης της Περσεφόνης, που τον μήνα αυτόν βγαίνει από τον Άδη κι έρχεται στη γη. Μα και στην αρχαία Ρώμη, γίνονταν γιορτές που τις έλεγαν "ροσύλλια". Την γιορτή αυτή την κράτησαν και οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες.
Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, γιορτάζουν και σήμερα τα "ροσσύλια" όχι το Μάη αλλά το Σάββατο της Πεντηκοστής που είναι γιορτή πένθους. Την ημέρα αυτή στολίζουν τους τάφους των πεθαμένων συγγενών τους.
Όταν οι Ρωμαίοι κατάκτησαν την Ελλάδα, η γιορτή της Πρωτομαγιάς, δεν έπαψε να υπάρχει αλλά πλουτίστηκε γιατί πίστευαν και οι δύο λαοί, ότι τα λουλούδια αντιπροσωπεύουν την ομορφιά των θεών και φέρνουν δύναμη, δόξα , ευτυχία και υγεία.

Ονομασία Μάη

Ο Μάιος ονομάστηκε έτσι από τη ρωμαϊκή θεότητα Maja (Μάγια).
Το όνομα Μάγια προήλθε από την ελληνική λέξη Μαία (που σημαίνει τροφός και μητέρα) τη μητέρα του Ερμή, που ήταν προσωποποίηση της γόνιμης Μάνας-Γης.
Επειδή συνηχεί με τη μαγεία, θεωρείται μήνας ευνοϊκός γι' αυτήν.

Η πρώτη μέρα του Μάη, στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, συνδέεται με τη νίκη της Άνοιξης κατά του Χειμώνα και την ήττα του θανάτου από τη ζωή. Η φυσιογνωμία του Μαίου στη λαϊκή αντίληψη είναι δίσημη: συνυπάρχει σ' αυτήν το καλό και το κακό, η αναγέννηση και ο θάνατος.
Αργότερα, η αρχική αυτή έννοια χάθηκε και τα έθιμα επιβίωσαν απλώς ως λαϊκές γιορτές, από τις ελάχιστες χωρίς θρησκευτικό περιεχόμενο που έχουν διατηρηθεί ως τις μέρες μας με εκδηλώσεις που απαντώνται στον λαϊκό πολιτισμό πολλών ευρωπαϊκών λαών.

Λαϊκές ονομασίες
Ο Μάιος, πέμπτος μήνας του χρόνου, είναι ο μήνας ο Καλομηνάς, ο Λούλουδος, ο Τριανταφυλλιάς. Τα λουλούδια ανθίζουν, στα δέντρα κρέμονται νόστιμοι καρποί κι όλη η φύση οργιάζει στα καταπράσινα λιβάδια.

Αρχαίες εορτές το μήνα Μάιο
Τα Ανθεστήρια
Ήταν η γιορτή των λουλουδιών. Ήταν η πρώτη επίσημη γιορτή ανθέων των Ελλήνων. Με μεγαλοπρέπεια βάδιζαν προς τα ιερά πομπές με κανηφόρες, που έφερναν άνθη. Τα Ανθεστήρια διαδόθηκαν και πήραν πανελλήνια μορφή.
Ιερά Θαργήλια
Τότε πρόσφεραν τις απαρχές του θερισμού των δημητριακών στη Δήμητρα. Δρώμενο των Θαργηλίων ήταν το μαστίγωμα της βουλίμου: πείνας.Στα Θαργήλια, γιορτή που έδινε και το όνομά της σ' ολόκληρο τον μήνα (που αντιστοιχούσε κατά ένα μέρος στον δικό μας Μάιο), σχημάτιζαν μια λατρευτική πομπή προς τιμή του Ήλιου και των Ωρών (=Εποχών), που συντελούσαν στην ωρίμανση των καρπών. Στην πομπή περίφεραν ένα πράσινο κλαδί που μόλις είχε αποκτήσει φύλλα. Το τύλιγαν με ταινίες και κρεμούσαν σε αυτό σύκα, διάφορα ψωμάκια και μικρά φλασκιά γεμάτα κρασί, λάδι και μέλι. Το κλαδί στο τέλος της γιορτής τοποθετούνταν στις θύρες των ναών και των σπιτιών όπου έμενε ώσπου να ξεραθεί για να καεί και να αντικατασταθεί την επόμενη χρονιά από ένα νέο.
Τα Θαργήλια ήταν αγροτική γιορτή. Γινόταν προσφορά των πρώτων καρπών της νέας συγκομιδής στους θεούς, με σκοπό ο άνθρωπος να ευχαριστήσει το θείο για όσα του πρόσφερε και να εξασφαλίσει τη συνέχιση της εύνοιάς του.
Στους ρωμαϊκούς χρόνους το μήνα Μάιο, γιόρταζαν τα «Λεμούρια» μια γιορτή προς τιμή των νεκρών. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι παρίσταναν τον Μάιο σαν έναν άνδρα μεσήλικα ντυμένο με χιτώνα και φαρδιά μανίκια έχοντας στο κεφάλι του καλάθι με λουλούδια, ενώ στα πόδια του ένα παγώνι είχε ανοίξει τη μεγάλη του ουρά.

Στα βυζαντινά χρόνια
Στα βυζαντινά χρόνια στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιούνταν ειδική τελετή στο Στάδιο της πόλης με την παρουσία του αυτοκράτορα στη διάρκεια της οποίας ο λαός υποδεχόταν με ύμνους τον ερχομό της άνοιξης.

Έθιμα το μήνα Μάιο

Μαγιάτικο στεφάνι ή μαγιοστέφανο
«Πιάνω το Μάη» - Έθιμο Πρωτομαγιάς

Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς έχει να κάνει με την ανθρώπινη χαρά για την άνοιξη, τη βλάστηση. Απότοκο των δοξασιών αυτών είναι το μαγιάτικο στεφάνι στην πόρτα των σπιτιών από διάφορα άνθη και καρπούς.
Την πρώτη μέρα του Μάη, αναζητούμε στη Φύση την ομορφιά και τη δροσιά της Άνοιξης. Κόβουμε λουλούδια από τους αγρούς για να πλέξουμε πολύχρωμα στεφάνια που θα κρεμάσουμε στη συνέχεια στις πόρτες των σπιτιών.
Το έθιμο της Πρωτομαγιάς να στολίζουμε τις πόρτες των σπιτιών με στεφάνια λουλουδιών έρχεται από τα πολύ παλιά χρόνια και τότε συμβόλιζε την υποδοχή της δύναμης της φύσης στο σπιτικό.
Στα μέρη της Μικράς Ασίας σε κάθε στεφάνι έβαζαν, εκτός από λουλούδια, ένα σκόρδο για τη βασκανία, ένα αγκάθι για τον εχθρό κι ένα στάχυ για την καλή σοδειά.
Το μαγιάτικο στεφάνι στόλιζε τις πόρτες των σπιτιών ως του Αϊ - Γιαννιού του Θεριστή και τότε το καίγανε στις φωτιές του αγίου.
Το μαγιοστέφανο, φτιάχνεται από εφτά ειδών λουλούδια και έχει δύναμη μαγική-αποτροπιαστική. Σε κάθε στεφάνι βάζουν σκόρδο για τη βασκανία, αγκάθι για τον εχθρό, στάχυ για να φέρει ευφορία.
Για να πιάσουν οι ευχές που έκαναν οι νοικοκυρές παλιότερα, το μαγιάτικο στεφάνι έπρεπε να γίνεται από συγκεκριμένα λουλούδια:
Ανθισμένο σπίτι: Tραντάφυλλα, γαρούφαλα, βιόλες, πασκαλιές (λιλά), γεράνια.
Ευτυχία του σπιτιού: Kλωνάρια ανθισμένα από αγιόκλημα και από ελιά.
Γεμάτο σπίτι: Στάχια και λουλούδια του κάμπου, όπως μαργαρίτες, παπαρούνες.
Για τη γλωσσοφαγιά: Μια κουκκιά (φυτό) με τις ρίζες και τους καρπούς της .
Για την αγάπη των κοριτσιών του σπιτιού: Eνα κλωνάρι λιγαριά.
Για το μάτι: Eνα κεφάλι σκόρδο, κρεμασμένο στη μέση στο στεφάνι για να φαίνεται.
Στα Δωδεκάνησα , μαζεύουν ένα λουλούδι που το λένε "ανοιχτομάτη" και
πιστεύουν πως όποιος το έχει είναι πάντα γερός και τυχερός.
Μια δοξασία σχετική με το Μάη αναφέρεται στο πρωινό νερό και
την πρωινή του δροσιά που έχει εξαγνιστική και ανανεωτική δύναμη.

Το αμίλητο νερό την Πρωτομαγιά

Σε νησιά του Αιγαίου την Πρωτομαγιά, τα κορίτσια σηκώνονταν την αυγή και έπαιρναν μαζί τους τα λουλούδια, που είχαν μαζέψει από την παραμονή και πήγαιναν στα πηγάδια να φέρουν το «αμίλητο νερό» (αμίλητο γιατί το κουβαλούσαν χωρίς να μιλούν).
Όταν το έφερναν στο σπίτι, πλένονταν όλοι με αυτό.

Ο Μάης των Αγροτών - Πρωτομαγιά

Οι αγρότες επιλέγουν να φτιάξουν το Μάη τους με πρασινάδες και καρπούς,
σκόρδο για τη βασκανία και αγκάθι για τον εχθρό.
Στο Ρέισδερε της Σμύρνης, οι αγρότες, την παραμονή της Πρωτομαγιάς πήγαιναν στην εξοχή για να κόψουν οτιδήποτε είχε καρπό: σιτάρι, κριθάρι, κλαδιά συκιάς με τα σύκα, σκόρδα, κρεμμύδια, κλαδιά αμυγδαλιάς με τα αμύγδαλα, κλαδιά ροδιάς με τα ρόδια.
Στην Αγιάσο, κάνουν στεφάνια από όλα τα λουλούδια και βάζουν μέσα "δαιμοναριά", άγριο χόρτο με πλατιά φύλλα και κίτρινα λουλούδια για να δαιμονίζονται οι γαμπροί. Στη Σέριφο, αποβραδίς, κρεμούν στην πόρτα ένα στεφάνι από λουλούδια τσουκνίδες, σκόρδο και κριθάρι.

Μαγιόξυλο

Σε χωριά της Κέρκυρας, οι κάτοικοι περιφέρουν έναν κορμό κυπαρισσιού, ο οποίος είναι σκεπασμένος με κίτρινες μαργαρίτες και γύρω του έχει ένα στεφάνι με χλωρά κλαδιά. Με το μαγιόξυλο αυτό, οι νέοι εργάτες ντυμένοι με κάτασπρα παντελόνια και πουκάμισα και κόκκινα μαντήλια στο λαιμό βγαίνουν στους δρόμους, τραγουδώντας το Μάη.

Μαγιόπουλο - Πρωτομαγιάς έθιμο

Τα έθιμα της Πρωτομαγιάς περιλαμβάνουν μιμικές πράξεις για άμεση και παραστατική αναπαράσταση της αναγέννησης της φύσης.
Η ανάσταση του Μαγιόπουλου (που το ονομάζουν ακόμα Φουσκοδένδρι ή Ζαφείρη).
Ένας έφηβος στολισμένος με λουλούδια εμιμείτο στους αγρούς τον πεθαμένο τάχατες Διόνυσο. Χορός από προσωπιδοφόρους τον συνοδεύει τραγουδώντας.
Οι κόρες του χωριού, οι «Ευανθίες», (ως μυροφόρες) του τραγουδούσαν τον «Κομμό»: το θρήνο και τον οδυρμό, όσο να αναστηθεί και μαζί με αυτόν όλη η φύση.
Κομμός:
«Ποιος σόκοψε τις ρίζες σου και στέγνωσε η κορφή σου.
Τι μόκαμες λεβέντη μου, τι μόκαμες ψυχή μου.
Ξεσφάλισε τα μάτια σου».
Σύμφωνα με τους λαογράφους, το έθιμο αυτό έχει την αρχή του στα Αδώνια των αρχαίων.
«Τον Ζαφείρη τον παρίσταναν και διά μικρού ξύλινου ειδώλου νέου ανδρός, που το επήγαινον εις την εκκλησίαν να λειτουργηθεί.
Έπειτα το μετέφεραν εις το λιβάδι όπου ετελείτο το δρώμενον».
Στον Άγιο Λαυρέντιο του Βόλου, ο Μάης ενσαρκώνεται στο Μαγιόπουλο, ένα παιδί στολισμένο με λουλούδια. Στη Ναύπακτο, το μαγιόπουλο συνοδεύουν γέροι με φουστανέλες βαστώντας στο ένα χέρι κουδούνια, στολισμένα με ανθισμένη ιτιά.
Στο Ζαγόρι της Ηπείρου, τα κορίτσια του χωριού παίζουν το Ζαρείφη.
Ένα παιδί, ξαπλώνει στο χλωρό χορτάρι και τα κορίτσια το στολίζουν με άνθη και πράσινα κλαδιά. Ύστερα, κάθονται γύρω του και αρχίζουν το θρήνο και τον οδυρμό.
Το ίδιο έθιμο, τελείται την Πρωτομαγιά και στην Καστανιά Στυμφαλίας και ονομάζεται Φουσκοδέντρι.
Η ανάσταση του Μαγιόπουλου: ένας έφηβος μιμείται στα ξέφωτα του δάσους τον πεθαμένο Διόνυσο. Κοπέλες τον στόλιζαν με άνθη και του τραγουδούσαν τον «κομμό, το θρήνο και τον οδυρμό, μέχρι που να «αναστηθεί» και μαζί με αυτόν όλη η φύση.
Παλιά κάθε νέος έβαζε στο πέτο του σακακιού του ένα γαρύφαλλο ή ένα μπουμπούκι τριαντάφυλλο που το λένε "Μαγιόπουλο" και τα κορίτσια στόλιζαν τα μαλλιά τους με άνθη και τις λένε "Μαγιοπούλες".
Χόρευαν και λέγανε το μαγιάτικο τραγούδι
Τώρα είναι Μάης και άνοιξη
τώρα είναι το καλοκαίρι
τώρα κι ο ξένος βούλεται
στον τόπο του να πάει.
Βάζει τα πέταλα χρυσά
και τα καρφιά ασημένια
και τα χαλινοχάμουρα
κι αυτά μαλαματένια

το Πήδημα της φωτιάς

Παραμονή Πρωτομαγιάς, νέοι και γυναίκες μεγάλης ηλικίας μαζεύονται μόλις δύσει ο ήλιος και ανάβουν φωτιές με ξερά κλαδιά που έχουν συγκεντρώσει αρκετές μέρες πριν. Όσο η φωτιά είναι αναμμένη οι γυναίκες χορεύουν κυκλικούς χορούς γύρω από τη φωτιά και τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια για την Πρωτομαγιά
Το Μάη που σήμερα προβάλλει στη γη
χορεύει το πρόβατο, τ 'αρνάκι βελάζει
κι η νύφη που στόλισαν χορεύει και πάλι
Ο Μάιος μας έφτασε , εμπρός βήμα ταχύ
να τον προϋπαντήσουμε παιδιά στην εξοχή.
Πάμε κι εμείς να πάρουμε μη χάνουμε καιρό
Μας λείπει ένα τριαντάφυλλο κι ένα κλαρί χλωρό
όξω ψύλλοι , μέσα Μάη

Τα νέα παιδιά, αφού βρέξουν τα μαλλιά και τα ρούχα τους, πηδούν πάνω από τις φωτιές σαν μία συμβολική πράξη που αποσκοπεί στο να διώξει τον χειμώνα και την αρρώστια. Στην συνέχεια όλοι παίρνουν έναν δαυλό από φωτιά και την πηγαίνουν στο σπίτι τους για να φύγουν όλα τα κακά

Έθιμα Αναγέννησης Μάη

Πολλά έθιμα της Πρωτομαγιάς, ξεκινούν από την αντίληψη ότι ο Μάιος
κάνει τα πάντα νέα. Μια νέα ζωή αρχίζει για τον άνθρωπο, όπως και για τη Φύση.
Σε πολλά μέρη, όλα μέσα στο σπίτι πρέπει να ανανεωθούν.
Στα Άγραφα, την Πρωτομαγιά, αδειάζουν από το βράδυ τα δοχεία. Δεν αφήνουν στάλα νερό μέσα. Τα ξημερώματα, τα κορίτσια παίρνουν τις στάμνες και πηγαίνουν στη βρύση. Την αλείφουν με βούτυρο, τη στολίζουν με λουλούδια, παίρνουν νερό και το πηγαίνουν σπίτι. Με το νερό αυτό, βάζουν μικρά παιδιά, τα οποία είναι καθαρά, να βρέξουν τους κάδους, όπου κοπανούν το γάλα και τα ζώα.
Στο Ξηροχώρι της Εύβοιας, τα κορίτσια στολίζουν με λουλούδια και τα πηγάδια.
Στην Κορώνη, το ράντισμα αυτό γίνεται με θαλασσινό νερό το οποίο ρίχνουν για το καλό, ακόμα και στα κεφάλια των παιδιών τους.
Την ημέρα της πρωτομαγιάς πρωί- πρωί, οι νοικοκυρές των σπιτιών σηκώνονταν νωρίς για να δουν τι τους είχαν εναποθέσει άλλοι έξω από την πόρτα τους. Στεφάνι, τριαντάφυλλο, αν είχαν λεύτερες κόρες ή αγκάθι, κάποιοι που δεν συμπαθούσαν την οικογένεια.
Την Πρωτομαγιά , στην Σκόπελο ,πλέκουν στεφάνια με λουλούδια και
τα χαρίζει η νύφη στην πεθερά.Το στεφάνι πρέπει να έχει οπωσδήποτε μια μεγάλη κορδέλα, που την δένουν φιόγκο και στερεώνουν επάνω του ένα χρυσό νόμισμα,
τον πρώτο χρόνο. Συνοδεύεται με καλαθάκι γεμάτο κουλουράκια
και την απαραίτητη κανάτα, που περιέχει γάλα και καφέ.
Τα χαράματα της Πρωτομαγιάς στην Κοζάνη, όλα τα κορίτσια του χωριού ντύνονται με τοπικές παραδοσιακές φορεσιές και βγαίνουν έξω από το χωριό. Εκεί μαζεύουν λουλούδια και κάνουν στεφάνια. Τρίβουν τα μάγουλά τους για να κοκκινίσουν με τις "κουκλίτσες" (παπαρούνες) και δένουν στο κεφάλι ή στη μέση χλωρή βρίζα για να μην πονούν. Στη συνέχεια χορεύουν και τραγουδούν παλαιά δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στο Μάη και αργότερα, μέσα στο πρωινό, κατεβαίνουν στην πλατεία του χωριού όπου και χορεύουν κρατώντας λουλούδια .

"Μαγικό" διώξιμο των φιδιών, ποντικών και
ενοχλητικών ζωυφίων - Ξόρκια Πρωτομαγιάς

Στην Ήπειρο, την παραμονή της Πρωτομαγιάς, τα παιδιά πηγαίνουν στους κήπους, χτυπώντας μαγειρικά σκεύη και λέγοντας
" Όξω ψύλλος και ποντίκι,
Μες' αρνί με το κατσίκι"
Ενήλικες και παιδιά για να προστατεύονται όλο το χρόνο
από τα φίδια, τη Πρωτομαγιά δεν έμπαιναν για δουλειές
στα χωράφια και ευκαιρίας δοθείσας έλεγαν το ξόρκι εναντίον των φιδιών:
Σήμερα Πρωτομαγιά
Βγαίνουν τα φίδια απ΄ τη φωλιά
Ούτε ήλιος να τα δει
Ούτε μπροστά μου να φανεί

Μάγια

Δοξασίες σχετικές με τα μάγια, εξαιτίας της παρετυμολογίας του ονόματός του μήνα, συνδέονταν στην παράδοση του λαού με τον Μάιο και τη βλαπτική του ιδιότητα. Αυτό οφείλεται στο ότι κατά τα ρωμαϊκά χρόνια τελούνταν γιορτές προς τιμήν των νεκρών. Ήταν ο μήνας των νεκρών και οι θνητοί δεν έπρεπε να τους προσβάλλουν. Σε πολλά μέρη δε γίνονται γάμοι το μήνα Μάιο.
Παλιότερα, που η πίστη διατηρούσε στοιχεία δεισιδαιμονίας, μία από τις κουλούρες της Μεγάλης Πέμπτης φυλαγόταν στο εικονοστάσι για να καταναλωθεί την Πρωτομαγιά, για να προστατεύονται τα μέλη της οικογένειας από τα μάγια.
Πολλοί πιστεύουν ακόμη και σήμερα ότι ο Μάιος είναι ο μήνας που πιάνουν τα μάγια και οι μάγισσες. Πιστεύουν ότι τη νύχτα της Πρωτομαγιάς, μπορούν να κλέψουν τη σοδειά, όπως το γάλα των ζώων τους.

Το έθιμο του Κλήδωνα

Την παραμονή της πρωτομαγιάς τα κορίτσια του χωριού στο δήμο Κόζιακα, μαζεύουν κλήδωνα (είδος λουλουδιού) και άλλα λουλούδια και τα βάζουν μέσα σε μια στάμνα. Στη συνέχεια, κάνουν το γύρο του χωριού κρατώντας την και τραγουδώντας:
"Συμμαζευτείτε λυγερές να βάλουμε τα κλήδωνα.
Να μπουν ξανθά, να μπουν λαμπρά καλορίζικα...".
Έπειτα, μαζεύονται στην πλατεία του χωριού και χορεύουν γύρω από την καλύβα, την οποία έφτιαξαν την ίδια ημέρα τα αγόρια του χωριού. Όταν τελειώσουν το χορό, κρύβουν τη στάμνα με τα λουλούδια από τα αγόρια και εκείνα ψάχνουν να τη βρουν. Το επόμενο βράδυ, τα κορίτσια με τη στάμνα γεμάτη λουλούδια γυρίζουν στους δρόμους του χωριού τραγουδώντας αυτήν τη φορά:
"Συμμαζευτείτε λυγερές για να βγάλουμε τα κλήδωνα.
Να βγουν ξανθά, να βγουν λαμπρά καλορίζικα...".
Τέλος, μαζεύονται στην πλατεία όπου φανερώνουν τη στάμνα και βγάζουν από μέσα τα λουλούδια, ευχόμενες για την καλή τους τύχη. Στη συνέχεια, θα κάψουν την καλύβα και γύρω από αυτή θα στηθεί χορός από τα κορίτσια και τα αγόρια .

Το Πρωτομαγιάτικο έθιμο της "πιπεριάς"

Aπό τα χαράματα της Πρωτομαγιάς, ντύνουν έναν άνθρωπο του χωριού «πιπεριά».
Τον βάζουν σε όλο το σώμα του φτέρες, τόσες πολλές που τον σκεπάζουν ολόκληρο. Του κρεμάνε ένα κουδούνι και αυτός είναι ο «πιπεριάς». Ακολουθεί ένας άλλος συγχωριανός, που βαστάει ένα τσαπί, ακουμπισμένο στην πλάτη του.
Αυτός είναι ο «γεωργός». Πίσω τους ακολουθεί μια μεγάλη ομάδα.
Μπροστά ο «πιπεριάς» με το «γεωργό» και πίσω οι άλλοι,
γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι σε όλο το χωριό και τραγουδάνε:
«Πιπεριά γλυκιά ροδιά
γλήγορα στον Αη-Λια
κι Αη-Λιάς στον ουρανό
για να βρέξει θιος νερό
για τα στάρια, για τα κθάρια
για τ' φτωχού τα παρασπόρια
κάθε στάχυ και πινάκι
και χειρόβολο δεμάτι
Γούρνες γούρνες το κρασί
αυλάκια αυλάκια το νερό
κι ο γιωργός με το τσαπί
να στουμών' καλά τη γη».
Μόλις λένε το τραγούδι, ο νοικοκύρης του σπιτιού τους ραντίζει με νερό.
Ο «γεωργός» τότε με το τσαπί βαράει δύο τσαπιές στο χώμα έξω από το σπίτι.
Ο νοικοκύρης ύστερα τους φίλευε και φεύγουν. Με τα χρήματα που θα μαζέψουν κάνουν γλέντι το μεσημέρι στην πλατεία του χωριού και μαζεύονται όλοι οι χωριανοί για να φάνε και να πιούνε.
Στις Ροβιές ο «πιπεριάς» φοράει κι αδιάβροχο, γιατί τον καταβρέχουν με τις μάνικες. Εκτός από φτέρες, τον σκεπάζουν με στάρια, κριθάρια και κλωνάρια από φοινικιές. Του φοράνε πολλά κουδούνια και το σχοινί που τα δένουν είναι αρκετά μακρύ, για να τον τραβάνε όσοι τον ακολουθούν. Το τραγούδι που τραγουδούν είναι:
"Πιπεριά πιπεριά
πιπεριά στον Αη-Λια
και ο Αη-Λιάς στον Ουρανό
για να ρίξ' ο θιός νερό
για τα στάρια, για κθάρια
του θεού τα παραγάδια
κι ο Ψαρός με το τσαπί
να χαλάει την αυλή»
Στην Ιστιαία «πιπεριά» ντύνεται μια γυναίκα λυγερόκορμη.
Το τραγούδι που λένε μοιάζει με του Αρτεμισίου, με τη διαφορά ότι δεν ακούγονται οι στίχοι «κάθε στάχυ και πινάκι / και χειρόβολο δεμάτι»,
ενώ οι δύο τελευταίοι στίχοι είναι «πιπερός με το τσαπί / να στομώσει το νερό».

Πρωτομαγιά στα Ξηρονορίτηκα χωριά- έθιμα της ημέρας

Την παραμονή της πρωτομαγιάς στα Ξηρονορίτηκα χωριά λούζονταν, άλλαζαν, σταματούσαν να γνέθουν και άναβαν το καντήλι. Πρωί- πρωί οι νοικοκυρές έκοβαν κοτσικόβεργες, αγριολούλουδα από τις αποκράδες, έπλεκαν και κρέμαγαν πάνω από την κύρια είσοδο του σπιτιού το Μαγιάτικο στεφάνι. Νύχτα ακόμη πριν φέξει η μέρα, δάγκωναν σκόρδο για το μάτι και κουμπώναν. Με το κούμπωμα επιτίθενται για να κατανικήσουν ανθρώπους, πνεύματα, πουλιά, ζώα και φυσικά φαινόμενα ή να αποκρούσουν τις κακές διαθέσεις που στρέφονταν εναντίον τους.
Επαναλάμβαναν τρεις φορές:
σε κούμπωσα σε κλείδωσα
σαΐτα στο λαιμό σου...
Με το κούμπωμα της Πρωτομαγιάς στρέφονταν εναντίον των πουλιών που κελαηδούν και εναντίον των γαϊδάρων που γκαρίζουν. Οι ενήλικες έτρωγαν καλά το πρωί και είχαν μεγάλο φόβο μην ακούσουν λάλημα τρυγονιού (είναι η μεγάλη Εαρινή αποδημία προς βορρά των μεταναστευτικών πουλιών αυτές ακριβώς τις μέρες). Εάν άκουγαν να κελαϊδεί τρυγόνα τότε έτρεχαν να δουν το κλαδί που καθόταν το πουλί. Εάν το κλαδί ήταν χλωρό, τότε πάει καλά, εάν όμως το κλαδί ήταν ξερό τότε αυτός κουμπωνόταν και περίμενε να πεθάνει πολύ γρήγορα. Οι γυναίκες κούμπωναν, απέκρουαν τον γάιδαρο, γιατί το γκάρισμά του τον Μάη είναι ξεδιάντροπο κάλεσμα ερωτικού συντρόφου. Τα παιδιά κούμπωναν τον κούκο, απόκρουαν και ευθαρσώς δήλωναν την αποστροφή τους για την ζωή του κούκου. Ο κούκος είναι ακραία μοναχικός, φωλιά δεν φτιάχνει, τα αυγά του τα γεννάει σε φωλιές άλλων πουλιών και τα παιδιά του τα μεγαλώνουν άλλα πουλιά. Τα παιδιά μετά το πρώτο κούμπωμα έκαναν και δεύτερο δικό τους. έτρωγαν ζουγκάρια και κουμπώναν τα φίδια επαναλαμβάνοντας τρεις φορές:
Ζώγκο, ζώγκο έφαγα
Και φίδι δεν φοβάμαι
Κατά τις οχτώ το πρωί οι κοπέλες οι ανύπανδρες, έφηβες και μεγαλύτερες μαζεύονταν σ΄ ένα σπίτι και στόλιζαν με λουλούδια και πρασινάδες ένα κορίτσι οχτώ έως εννέα χρονών, την Πιπεργιά. Μια κοπέλα έπαιρνε ένα κανάτι γεμάτο νερό, μια άλλη ένα σκαλιστήρι, δύο τρεις άλλες, καλάθια για τα φιλέματα και όλη η παρέα περιφερόταν στις αυλές των σπιτιών και τραγουδούσε την Πιπεριά.
Τη στιγμή που τραγουδούσαν η κοπέλα με το σκαλιστήρι σκάλιζε το χώμα της αυλής και η κοπέλα με το κανάτι κατάβρεχε την πιπεριά και το σκαλισμένο χώμα.
Πιπεριά και λιγιργιά
γλήγορα στον αι λιά
κι Αι Λιας στον ουρανό
για να βρέξ΄ θεός νερό
για τα στάρια τα κριθάρια
του θεού τα παρασπόρια
αυλάκι αυλάκι το νερό
να το γέννημα σωρό
γούρνες γούρνες το νερό
κούπες κούπες το κρασί
πιπεριά με το τσαπί
να στομώνει το νερό.
Το γιόμα τελείωνε η γύρα και όσες κοπέλες συμμετείχαν στην Πιπεριά μαζί με άλλες παντρεμένες και ελεύθερες αλλά έμπειρες νοικοκυρές, μαζεύονταν σ΄ ένα σπίτι και επιδίδονταν να φτιάξουν σε φαγητά τα φιλέματα αλλά και άλλα που έφερναν από τα σπίτια τους. οι κοπέλες που δεν μαγείρευαν κάθονταν σ΄ ένα δωμάτιο ολόγυρα και τραγούδαγαν μέχρι να ετοιμαστεί τα φαγητά. Μετά έτρωγαν και έπιαναν το χορό, τραγούδαγαν και χόρευαν. Το απόγευμα κατέφθαναν οι μητέρες των κοριτσιών, άλλες ζωηρές γυναίκες και γριές και μετέφεραν τον χορό στην αυλή για ένα γενικό ξεφάντωμα των γυναικών μέχρι το βράδυ.

Μαγιάτικο γαϊτανάκι έθιμο Αγγλιάς

Στην σύγχρονη Αγγλία υπάρχουν έθιμα που συνδέονται με τη Πρωτομαγιά και έχουν τις ρίζες τους σε προχριστιανικές παραδόσεις των Δρυίδων.
Οι Δρυίδες ήταν Κέλτες πολυθεϊστές που ευημερούσαν στη Βρετανία πριν την εξάπλωση των Ρωμαίων, και οι οποίοι γιόρταζαν την Πρωτομαγιά ως τη μεσαία μέρα του χρόνου (αφού για τους Κέλτες ο τελευταίος μήνας του χρόνου ήταν ο Οκτώβριος).
Όταν έφτασαν στην Βρετανία οι Ρωμαίοι, έφεραν μαζί τους τα δικά τους έθιμα, και συγκεκριμένα μια πενθήμερη γιορτή των λουλουδιών, τα Floralia, που γιορταζόταν γύρω στην Πρωτομαγιά. Με τα χρόνια, τα Ρωμαϊκά Floralia συνδιάστηκαν με τα υπάρχοντα Κελτικά έθιμα, τα οποία στη συνέχεια καταπιέστηκαν από τους Χριστιανούς ως παγανιστικά, επανήλθαν τον Μεσαίωνα.
Το αγγλικό γαϊντανάκι λέγεται Maypole, δηλαδή Μαγιάτικο Κοντάρι, και είναι από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα της Πρωτομαγιάς. Παλιά οι άνθρωποι συνήθιζαν να κόβουν μικρά δέντρα σε κοντάρια και να τα καρφώνουν στους κήπους τους ως ένδειξη ότι φτάνει το καλοκαίρι. Τα κοντάρια αυτά τα στόλιζαν με λουλούδια που μάζευαν την Πρωτομαγιά, και χόρευαν γύρω τους κυκλικούς χορούς γιορτάζοντας έτσι την αναγέννηση της φύσης. Γύρω στον 19ο αιώνα, πρόσθεσαν τις πολύχρωμες κορδέλες, μάλλον επηρεασμένοι από τις Ιταλικές θεατρικές παραστάσεις τις εποχής, που χρησιμοποιούσαν πολύχρωμες κορδέλες στα χορευτικά τους. Κάπως έτσι το Μαγιάτικο Κοντάρι, μια παράδοση με ρίζες στις αρχαίες ιεροτελεστίες γονιμότητας, με επιρροές από Δρυίδες, Ρωμαίους και διάφορους άλλους Ευρωπαίους, έφτασε στις μέρες μας να είναι μια πολύχρωμη γιορτή για παιδιά.

Γιορτές το μήνα Μάιο

21 Μαΐου Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
την ημέρα της γιορτής των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στη Μακεδονία γιορτάζουν τα' Αναστενάρια. Οι αναστενάρηδες χορεύουν αντικριστά πάνω σε αναμμένα κάρβουνα βγάζοντας «ιερές» κραυγές. Ένα έθιμο, που έφεραν οι πρόσφυγες της Ανατολικής Θράκης και συνεχίζεται μέχρι σήμερα στο Λαγκαδά και στο χωριό των Σερρών Αγία Ελένη. Οι αναστενάρηδες πατούν πάνω στα κάρβουνα και ψιθυρίζουν "στάχτη να γίνει, στάχτη να γίνει...", για να διώξουν κάθε κακό.
29 Μαΐου άλωση της Κωνσταντινούπολης
Μέσα στις χαρές του Μαΐου έρχεται και η αποφράδα μέρα, στις 29 του μηνός, η πικρή μέρα της άλωσης της Κωνσταντινούπολης. Όπως λέει ο θρύλος, ο παπάς που λειτουργούσε στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας, ακούγοντας τον καλπασμό των βαρβάρων και τις κραυγές των τρομαγμένων πιστών, πήρε το δισκοπότηρο με τα ιερά σκεύη της μεταλήψεως και βγήκε από το ιερό. Εκείνη τη στιγμή, στρατιώτες μπήκαν στην εκκλησία και όρμησαν στον ιερέα, αλλά εκείνος, με σταθερό βήμα, χάθηκε μέσα από μια σχισμή του τοίχου που έκλεισε αμέσως πίσω του.

Τραγούδια για το Μάη

"Ο Μάιος μας έφτασε, εμπρός βήμα ταχύ
να τον προϋπαντήσουμε, παιδιά, στην εξοχή.

Λουλούδια ας μαζέψουμε και ρόδα και κρίνα
Στεφάνι να πλέξουμε του Μάη μ' εκείνα..."

ΙΟΥΝΙΟΣ (ΘΕΡΙΣΤΗΣ)

Ο Ιούνης η Ιούνιος , είναι ο πρώτος απ' τους τρεις καλοκαιρινούς μήνες και ο έκτος στη σειρά του Ιουλιανού ημερολογίου . Ήταν αφιερωμένος , απ' τους Ρωμαίους , στη θεά Ήρα ( Juno ) , τη γυναίκα του Δία , που τη γιόρταζαν την πρώτη μέρα του μήνα . Στις 10 εξάλλου , γιόρταζαν τη θεά Εστία , γιατί στην Ευρώπη θέριζαν το στάρι και έψηναν το πρώτο ψωμί στα ιερά της Εστίας τον Ιούνη . Ο λαός του έχει δώσει κι άλλα ονόματα , που έχουν σχέση με τις γιορτές η τις δουλειές που γίνονται κατά το μήνα αυτό . Τον λένε Θ ε ρ ι σ τ ή , γιατί θερίζουν , Ε ρ ι ν ι α σ τ ή η Ο ρ ν ι α σ τ ή από το ρήμα ερινιάζω η ορνιάζω . Τον λένε και Άι Γιάννη η Άι Γιαννίτη απ' τη γιορτή τ' Άι Γιάννη , που πέφτει στις 24 του Ιούνη κι είναι η πιό σημαντική μέρα του μήνα .

ΙΟΥΛΙΟΣ (ΑΛΩΝΑΡΗΣ)

Αττικός μήνας: ΕΚΑΤΟΜΒΑΙΩΝ (17 Ιουλίου-15 Αυγούστου)
Ίουλος στα ελληνικά ονομάζεται το πρώτο χνούδι που φαίνεται στα μάγουλα των αγοριών.
Οι Ρωμαίοι έδωσαν αυτό το όνομα στο μήνα για να τιμήσουν τον θεοποιημένο Ιούλιο Καίσαρα
(που γεννήθηκε στις 7 Ιουλίου 44 π.Χ.).
Εκατομβαιών: Η λέξη παράγεται από την εκατόμβη που σήμαινε θυσία εκατό βοδιών.
Επρόκειτο για τη μαγική πράξη πολλαπλασιασμού των βοδιών.
«Θυσίαζαν ένα για ν' αποκτήσουν εκατό».
Ονομάζεται Αλωνάρης.

Γιορτές το μήνα Ιούλιο

Υακίνθου μάρτυρος, στις 3 Ιουλίου.
Κηρύκου και Ιουλίτης στις 15 Ιουλίου.
Της Αγίας Μαρίνας στις 17 Ιουλίου.
Στο Δεμάτι της Ηπείρου, μετά τη Θεία Λειτουργία, θυσιάζουν βόδι.
Ο ιερέας «διαβάζει» το ζώο και η σφαγή γίνεται σε λάκο που τον ανοίγουν στην αυλή της εκκλησίας.
Του Προφήτη Ηλία στις 20 Ιουλίου.
Στα ξωκλήσια του στις κορυφές των βουνών γίνονταν αλεκτροθυσίες στο Αλμαλί της Ανατολικής Θράκης, επειδή ο πετεινός εθεωρείτο «άγγελος της ημέρας και συνεπώς σύμβολο του θεού Ηλίου».
Απολλωνίου μάρτυρος στις 23 Ιουλίου.
Ολυμπιάδος στις 25 Ιουλίου.
Της Αγίας Παρασκευής στις 26 Ιουλίου.
Στα χωριά της Κυζίκου της Μ. Ασίας γίνονταν τελετές μαιναδισμού μετ' αλαλαγμού και ενθέου χορίας, επιβίωση του Χορού των Βακχών που βλέπουμε στο θέατρο.
[Ο ενθουσιασμός των διονυσιακών τελετών παράγεται από την έν-θους (των εν+θεός). Σήμαινε κατέχομαι εν-τός μου από «θεϊκό πνεύμα» κι έτσι η ψυχή μου υποχρεωτικά εξ-ίσταται: βρίσκεται σε κατάσταση έκ-στασης όπως αυτή της Πυθίας.]
Οι γυναίκες στο Βαθύ της Κυζίκου πάθαιναν την «τρέλα του Βαθιού». Πιάνονταν με τα δύο χέρια από το τέμπλο και χτυπούσαν το κεφάλι τους πάνω στις εικόνες. «Ενθουσιασμένες», σε «έκσταση», έβγαιναν από το ναό χοροπηδώντας. Τριγύριζαν στο χωριό ως μαινάδες κι αλίμονο στο σερνικό που θα συναντούσαν.
Την επομένη του Αγίου Παντελεήμονος στις 27 Ιουλίου.

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

Αύγουστος ήταν ο έκτος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου. Η λέξη παράγεται από τη λατινική Augeo, που σημαίνει Αύξω: αυξάνω. Στη διάρκειά του αυξάνουν και ωριμάζουν οι καρποί: τα σταφύλια και τα σύκα. Το 27 π.Χ. η ρωμαϊκή Σύγκλητος, για να τιμήσει τον Οκταβιανό που είχε απλώσει την αυτοκρατορία σε Ανατολή και Δύση, τον ονόμασε Αύγουστο. Έτσι Augustus άρχισε να σημαίνει ακόμα σεβαστός, σεπτός, ιερότατος.
Αττικός μήνας: ΜΕΤΑΓΕΙΤΝΙΩΝ 16 Αυγούστου - 14 Σεπτεμβρίου
Στην Αττική ο μήνας, πριν την υιοθέτηση του ρωμαϊκού ημερολογίου, ονομάζονταν Μεταγειτνιών, διότι στα τέλη του, μετά τις 15, γίνονταν οι μετακομίσεις απ' τη μια γειτονιά του Άστεως στην άλλη.
Τότε εορτάζονταν τα «Μεταγείτνια» (η εορτή των γειτόνων) ή «Μετοίκια», όπως στις μέρες μας. Αλλιώς τον λέει ο λαός Δριμάρη.

Γιορτές το μήνα Αύγουστο

Της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στις 6 Αυγούστου. Κομίζονται στο ναό μεγάλα κοφίνια με τις Απαρχές των σταφυλιών για ευχολόγηση, ώστε να ωριμάσουν και τα υπόλοιπα στους αμπελώνες.
15 Αυγούστου η Κοίμηση της Θεοτόκου. Την Θεοτόκο, εκτός από την Τήνο, την γιορτάζουμε σ' όλη την Ελλάδα ως Ελεούσα, Βρεφοκρατούσα, Χιλιάρμενη, Πορταΐτισσα, Στρατηλάτισσα.
Του Αγίου Φανουρίου 27 Αυγούστου, που η παρήχηση του ονόματός του με το φαίνω: φανερώνω τον έκανε εξαιρετικά δημοφιλή για την φανέρωση χαμένων ανθρώπων, ζώων ή πραγμάτων.
29 Αυγούστου ο Αποκεφαλισμός του Αγίου Ιωάννου από την Ηρωδιάδα.
«Το ανοσιούργημα της Ηρωδιάδος έγινε αιτία μεγάλου κακού για την ανθρωπότητα. Τότε έρχονται οι κακοήθεις πυρετοί της ελονοσίας, που μαστίζουν τον κόσμο με τα τρομερά των ρίγη και τους οξείς παροξυσμούς» (Γ. Μέγας, Ελληνικαί Εορταί).
Γι' αυτό ο Άγιος ονομάζεται Θερμολόγος, Ριγολόγος, Παροξυσμός, Κρυαδίτης και η μνήμη του τιμάται με απόλυτη νηστεία.
Προγνώσεις: «Μερομήνια» και «Αύγουστος επάτησε άκρα του χειμώνα».

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΗΛΟΦΟΥ

15 Feb 09 19:38:43 GMT

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΝΟΥΜΕ ΣΥΝΕΧΩΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΕΒΑΖΟΥΜΕ .

Στη σελίδα μας αυτή Προσπαθούμε να καταγράψουμε τα παιδικά μας ακούσματα. Εδώ θα βρείτε λέξεις από τη ντοπιολαλιά του Γηλόφου Δεσκάτης Γρεβενών και της ευρύτερης περιοχής μας. Μια περιοχή που εκτείνεται πολλά χιλιόμετρα όπου μιλάμε την ίδια διάλεκτο. Στην προσπάθειά μας ζητάμε και τη δική σας βοήθεια. Προσπαθούμε να σώσουμε λέξεις λέξεις από τη λήθη, και να διατηρήσουμε την πολυχρωμία της γλώσσας μας. Αν είστε από την περιοχή μας κι έχετε ακόμα νωπή τη μνήμη της μητρικής ντοπιολαλιάς, στείλτε μας όσες παλιές λέξεις θυμάστε. Επίσης αν για κάποιες από τις ερμηνείες λέξεων που δίνονται στις σελίδες μας έχετε κάτι να σχολιάσετε, μη διστάσετε να μας στείλετε την άποψή σας. Πολλοί πατριώτες μας και των γύρω περιοχών που βρίσκονται στο εξωτερικό διαβάζοντας αυτές τις λέξεις θα δυναμώσουν τις γλωσσικές τους ρίζες.

Αβαρία = ζημιά

Άβγαλτους = απονήρευτος

Αβδέλλα = Δίστομο σκουλήκι για τράβηγμα αίματος

Άβουλους = χωρίς ανέσεις

Αβαφτστου = Αβάπτιστο

Αγάλι = σιγά- σιγά

Άγαρμπους = άκομψος, αλλόκοτος

Αγίντους = αγίνωτος, άγουρος

Αγκάρζμα = Γκάρισμα

Αγκαστρουμένη = Έγκυος

Αγκίδα = ακίδα, κομματάκι ξύλου

Αγλίγουρα = Γρήγορα

Αγραπόνουμι = Αρπάζομαι

Αγρίκσα = Κατάλαβα

Αγριουκουμπάνι = Άγριο έντομο (νταβάνι)

Αγριουντάβανου =Άγρια μέλισσα

Αγύρστους = ισχυρογνώμων

Αδάντστου = Αυτός που δεν δίνει τίποτα

Αδιάζου = Ευκαιρω

Αζμπόζου = Σπρώχνω

Αζύγουτους = απλησίαστος

Αη Δημήτρς = Ο μήνας Οκτώβριος

Αίτιους = φταίχτης

Ακάμουτους = χέρσος, μη καλά οργωμένος

Ακόντζμα = εικόνισμα

Άξεις = άκουσες;

Αντρίζ = παριστάνεις τον άντρα

Απόμνα = έμεινα πίσω, κουράστηκα

Απόχτσα = απόχτησα,γέννησα

Άστι = Πάμε

Ακαμάτς = Τεμπέλης

Ακόλτσα = Κόλλησα

Ακόντζμα = Εικόνισμα

Αλάργα = μακριά

Αλίχουδος = Αχόρταγος

Αλουνάρς = Ο μήνας Ιούλιος

Αλπού = Αλεπου

Αλτσιάρκου =Λυσσασμένο

Άλτσους =Αλυσίδα

Αλυχτάω = Γαυγίζω

Αλίχουδκου = Λιχούδικο

Αλώντσα =Αλώνισα

Αμόλτσα = Άφησα

Αμπδώ = Πηδώ

Αμπήτσα = Πήδηξα

Αμπόζου = Σπρώχνω

Αμπόλι = Εμβόλιο

Αμπουλιάζου = Ενώνω

αμπράζκου= άσχημο

Αναδρυμόθκα = Ξεσηκώθηκα

ανάτσαλος = αηδιαστικός, άσχημος

Ανάτσαλου = άσχημο

Ανάτσαλους = Άσχημος

Ανέγρικου = Αθώο

Ανέσια = Ένεση

Ανιμουδούρα = Γρήγορα

Αντάρα = Ομίχλη

Αντάρδις = Ανταρτες

Αντί = Εξάρτημα αργαλειού

Άντιρα = Εντερα

Άντιρου = Εντερο

Αντράλα = Ζαλάδα

Αντρέπουμι = Νρέπομαι

Άντρι = Άνδρες

Αντριάς = Ο μηνας Νοεμβριος

Αντρουγίνικα = Αντρογυναίκα

Αξαμόνου = Απλώνω

Αξούγκι = Ξύγκι

Αούτους = Ποντιος

Απάν = Πανω

Απηλουέμι = Απαντώ αποκρίνομαι

Απιτχένου = Πετυχαίνω

Απλόχιρου = Παλάμη

Απολκα = Άφησα

Απουλνάου = Αφήνω

Απουμοθκα = Πνίγηκα

Απουστενου = Κουράζομαι

απουταχιά=το πρωί

Αριδα = Πόδι

Αριτσιους = Σκαντζόχοιρος

Αρκλα = Ντουλάπα

Ασβισταρια = Λάκκος που σβήνουμε ασβέστη

Ασκενουνι = Σιχαίνομαι

ασπρόκουλους = πουλί μικρό πουλί με άσπρα πούπουλα στο πίσω μέρος

Αστουχαου = Ξεχνώ

Αστουχναου = Ξεχνώ

Αστρεγου = Δέχομαι

Αστρέχα = Υπόστεγο

Ατζιαμής = αρχάριος

Αφκριαζουμι = Αφουγκράζομαι , ακούω

Αφρια = Αφρός

Αχαιρευτος = Ανεπρόκοπος

Αχριοστουμους = Αυτος που βρίζει

Αχτ(ι) = πείσμα, θυμός

Βάγγιου = Βαγγελιώ

Βαιάζου = Γέρνω αριστερά η δεξιά

Βακούφκου = Εκκλησιαστικό Αναφέρεται συχνά στα κτήματα της εκκλησίας

Βαλάνι = Βαλανίδι

Βαρβάτμα = Ζευγάρωμα ζώων

Βαρένου = Χτυπώ

Βατσινιά = Ακανθώδες θάμνος

Βαφτζμένου = Βαπτισμένο

Βζένου = Θηλάζω

Βηρός = Συγκέντρωση νερού σε μεγάλες ποσότητες

Βιλέντζα = Μάλλινο σκέπασμα

Βίτσα = Βέργα

Βλάφκα = Βλάφτηκα, πειράχτηκα

Βουμπιριαζμένου = Το δύστροπο

βόντζι= κόπρισε

βουρλίσκει = τρελάθηκε

βούκινο= το διέδωσα

βουρλαμήτς= κοροϊδέω κάποιον, στραβή μύτη

Βρουκουλάκια = Μικρά παιδιά

Βρουκουλακιασμένου = Το άτακτο παιδάκι

Γαλατόπτα = Πίττα με γάλα

Γαλίκα = Κατασκευή ξύλινη στην οποία παράγουμε σαπούνι

Γαλουδέρματου = Ο δερμάτινος ασκός που γίνεται το ξινόγαλο

Γαργαλήσκα = Καθαρίστηκα

Γαργαριζουμι = Καθαρίζομαι

Γδομαλλα = Μαλλιά προβάτου

Γένουμι = Γινομαι

Γιαλίσκα = Καθρεφτίστηκα

Γιόμσμα = Γέμισμα

Γκαβάθκα = Τυφλώθηκα

Γκαβάνας = Αυτός που δεν βλέπει καλά

γκαβός = αόματος

Γκαγκαράντζα = Κόπρανα προβάτων

Γκαγκτζιά = Άγριος βάτος

Γάζα = Μεταλλικό δοχείο

Γκαζόλαμπα = Μεταλλική λάμπα πετρελαίου...

Γκαλιαγκότσια = Αγκαλιά

Γκαλιουρίζου = Κοιτώ με τα μάτια ορθάνοιχτα

Γκαμπζούνις = Αγριοφράουλες

Γκαμπουριάζου = Καμπουριάζω

Γκαμπούρα = Καμπούρα

Γκανέτσας = Γάιδαρος

Γκάνιασα = Πείνασα

Γκανταλάου = Γαργαλάω

Γκανταλάω = Γαργαλάω

Γκανταλιέμαι = Γαργαλιέμαι

Γκουντραγκλάου = Κατρακυλώ

Γκαραγκούντς = Ο κάτοικος των πεδινών Τρικάλων

Γκαρμουλάχανου = Λάχανο

Γκαχιλώνα = Χελώνα

Γκιζέρι = Βόλτα

Γκιζιράου = Κάνω βόλτα

Γκιζιρνάου = Πηγαίνω βόλτα

Γκιζιρνάω = Τριγυρνάω

Γκίλιαντρους = Κύλινδρος

Γκιούμι = Μεταλλικό δοχείο

Γκιουφίρι = Γέφυρα

Γκισέμι = Τράγος

Γκλαβανί = Άνοιγμα οροφής

Γκλακατάου = Καταπίνω

Γκλίστρα = Γλίστρα

Γκόλιαβου = γυμνό

γκουρτσιά = αχλαδία

Γκούμπζα = Βαθύ ξύλινο πιάτο

Γκουμπζιαλάου = Γαργαλάω, όταν περπατάει κάτι στο κορμί μας

Γκουντρουγκλίεμαι = Κατρακυλώ

γκουντρουγκλνάω = κατρακυλάω

Γκουργκουλιάνα = Μικρό μανιτάρι που δεν έχει ανοίξει

Γκούρλουμα = Πνίξιμο

Γκουρλώθκα = Πνίγηκα

Γκουρμπέτσα Γύφτισσα

Γκουρτσιά = Άγρια αχλαδιά

Γκουσταρίτσα = Σαύρα Και γκούστιαρας

Γκουτζιαμ = Κοτζάμ

Γκουτσιούνι = Γουρούνι

Γκουτσινούλι = Μικρό γουρουνάκι

Γκουφρίκου = Παχύρευστο γάλα

Γκουφρικους = Το πρωτόγαλα της προβατίνας

Γκουχαλιαρκου = Αυτός που βήχει πολύ

Γκρέμουρας = Μεγάλος Γκρεμός

Γκρίμπας = Καμπούρης

Γκριμπός = Καμπουριαστός

Γκτζιούπι = Μεγάλο ξύλο, συνήθως μέρος του κορμού του δέντρου

Γναίκα = Γυναίκα

Γουμάρι = Γάιδαρος

Γουμαρουντάμαρου = Αυτός που κατάγεται από κακό σόι

Γουμαρουφλή = Αυτός που κατάγεται από κακό σοι

Γουρνουσάπνου = Σαπούνι από χοιρινό λίπος

Γουρνουτσάρχα = Αυτοσχέδια παπούτσια από δέρμα γουρουνιού

γκουτσινούλι = γουρουνάκι

Γραματζμένους = Σπουδασμένος, μορφωμένος

Γρατσούντζμα = Γρατσουνιά

Γριντιά = Μεγάλος κορμός δέντρου που στηρίζει στέγες

Γριντόνουμι = Ξαπλώνω χάμω

Γρόθους = Γροθιά

Δασκαλούλια =Μαθητές

Δαυλί = Δαυλός

Δαχλίδι = Δαχτυλίδι

Δαχλίθρα = Δακτυλήθρα

Δάχλου = Δάχτυλο

Δέντρους = Η βελανίδια

Δημοσιά = Δημόσιος δρόμος

Δικατρίου = Δεκατρία

Διντοκαλιά = Δεντρογαλιά

Διρμάτι = Δέρμα

Δλέβου =Δουλεύω

Δλια = Δουλειά

Δριμόνι = Κόσκινο

Έντισα = Έμπλεξα

Έρμου = Έρημο

Ζαβρατζμα = Επίπληξη

Ζαβώνω= Στραβώνω

Ζαραλούδκου = ελαττωματικό,άρρωστο

ζαρβόντσα = αυλόπορτα

Ζαρίζου = Κοιτώ με τα μάτια μισόκλειστα

Ζάτκας = ζόρισμα από τη ζέστη

Ζβάου = Σβήνω

Ζβιρκόνου = Πιάνω από το λαιμό

Ζγκρουβάλι = Μεγάλο κομμάτι

Ζγόνου = Πλησιάζω

Ζγούρι =ζυγούρι

ζερβά= αριστερά

ζιαβέλια=Δεσκατιώτες

Ζιντζιά =Τα ούλα

Ζιούκου = Πολύ ώριμο φρούτο

Ζλάπι = Άγριο ζώο

Ζμάρι = Ζυμάρι

ζματάει = Είναι καυτό

Ζμάτζμα = Κάψιμο , ζεμάτισμα

Ζμί = ζουμί

Ζμόνου = Ζυμώνω

Ζνίχους = Σβέρκος

Ζούζουλου = ζωγραφιά, Φαντασμα

Ζουζούνα = Χρυσόμυγα

Ζουπάου =Σπρώχνω

Θαραπαύομαι = Ευχαριστιέμαι

Θέρσα = Θέρος

Θιρστής = Ο μήνας Ιούνιος

Θκόμ = Δικό μου

Θλιά = Θηλιά

Θχιά =θεία

Θιλκό= θηλυκό

Ιλιάτσι = Γιατρικό

Ιού = Κοίτα

ιμπρέτσα=Βαρέθηκα

Ίπουρου =Οπωροφόρο δεντρο

Ιπρουχτές =Προχθές

Ιψές = Χες

Καγκαμπός = Ούτε έτσι ούτε αλλιώς

Καηπόνου = Κρύβω

Κακάβι = Μικρό μεταλλικό σκεύος με χερούλι

Κακουρίζικους = Δύστροπος

Καλιγώνου = Πεταλώνω

Καλουέροι = Καλόγεροι

Κάμπσου = Πουκάμισο

Καμπτσίκι = Μαστίγιο

Καμώνου = Οργώνω

Κανκαμπός = Αλλιώς

Καόνι = Πεπόνι

Καραλάϊου = Κατάμαυρο

Καρκαντζάλι = Καλικάντζαρος

καρκατσαλώθκα = σκαρφάλωσα πολύ δύσκολα

Καρκατσαλώνου = Σκαρφαλώνω

Καρναριά = Κάρβουνα έτοιμα για ψήσιμο

Κάρνου = Κάρβουνο

Καρπουσταλι = Καρτ ποστάλ

Κατ = Κάτω

Καταϊ = Κάτω

Κατκας = Κοτέτσι

Κατσιό = Κάθομαι

Κατσκούλι = Κατσικάκι

Καψάλα = Φέτα ψωμί

Καψαλίσκα Κάηκα

Κθαράκι = Κριθαρακι

Κθάρι = Κριθάρι

κλάθκα = κουλαθηκα...

Κλαρεύου = Κλαδεύω

Κλειδουπινακου = Ξύλινο τάπερ

Κλιά = Κοιλιά

Κλούρα = Κουλούρα

Κλουργιάσκα = Τυλίχτηκα

Κλουσαρια = Κλώσα

Κόθουρους = Η άκρη της πίττας

κόκουτας = ο κόκκορας

κόλα = μια χειραψία

Κόλιαντα = Κάλαντα

Κόλιαντρα = Καλαντα

Κόρδα = Χορδή

Κόρδα= ο περιφραγμένος χώρος έξω από το μαντρί

Κόσα = Κοτσίδα

Κόσιαβας = Κότσυφας

Κόσκνου = Κόσκινο

Κουκόσια = Καρύδι

Κουκότια = Κοτόπουλα

Κούκουρα = Στα γόνατα

Κουκουτσέλας = Μικρός κόκορας

Κουλόθρα = Δερματική πάθηση

Κουλόπανου = πανί για τον πρωκτό

Κουλουκθόπτα = Πίττα με κολοκύθα

Κουλουσουφριά = Είδος δένδρου

Κουμάσι = Χοιροστάσιο

Κουπέλι = Παιδί με άγνωστο πατέρα

Κουπός = Δρόμος για να περνάμε μέσα στα χιόνια

Κόπρια=κοπριά

Κουπρουσκλιάζου = Χάνω την ώρα μου τριγυρίζοντας εδώ και εκεί

Κουρουιδεύου = Κοροϊδεύω

Κουρκούτι = Χυλός

Κουρκουτιάσκα = Ζαλίστηκα

Κουρόμπλα = Κορόμηλα

Κουρουμπλιά = Κορομηλιά

Κουρτσούλι = Κοριτσάκι

Κουσεύου = Τρέχω

Κουστάντου Κωνσταντίνα

Κουτάου = Τολμώ

Κούτκας = Κεφάλι

Κουτρώνα Μεγάλη πέτρα

Κουτσιαρής = Χαϊδευτικό του Κώστας ]κούτσκου = Μικρό παιδί

Κούφαλους = Κουφάλα

Κρατσανάου = Τρίζω

Κρεμανταλάς = Ψηλός άντρας

Κριμαντζαλίσκα = Κρεμάστηκα

Κριότι = Κρύο

κωλοβαρώ καθυστερώ

Λαβίζω = Μαλώνω

λάγκαγμα = στραμπούληγμα το λέμε σε διαστρέμματα χεριού ποδιού -χεριού

Λαδκο = Δοχείο ελαιολάδου

Λαίνα = δοχείο για νερό

Λάιους = Μαύρος

Λακασάς = Χάλκινο καζάνι

Λάκσα = Εφυγα

Λαλάου = Προσέχω τα πρόβατα στο άρμεγμα

Λαμπουγιάλι = Το γυαλί της λάμπας πετρελαίου

Λάπατο = Λάχανο

Λαχτάρσα = Λαχτάρησα , φοβήθηκα

Λέλι - λέλι = Επιφώνημα πόνου

Λησταρχέυω = Γυρίζω από εδώ κι από εκεί

Λιανίσκα = Χτύπησα άσχημα

Λιανόματα = Ψιλοκομμένα έντερα για μαγειρίτσα

Λιανόματα= Τα ψιλά στα λεφτά

Λιανός = Λιγνός

Λιβακόθκα = Έσκασα από τη ζέστη

Λιβας = Πολυ ζεστη

Λιλίτσια =κομμάτια τζάμι,σπασμένο μπουκάλι

Λιμαρζμένου = Λαίμαργο

Λιμάζω= τρώω λαίμαργα

Λιμουχνάει =Στριφογυρίζει, το πάει εδώ κι εκεί ,καθάρισμα οσπρίων με τον αέρα

Λίπα = Χοιρινό λίπος

Λισγκάρι = Φτυάρι

Λόγγους = Δάσος

λόζιους=στέλεχος σιταριού,σίκαλης,κριθαριού

Λουμάκι = Μικρό δένδρο

Λούρους = Λεπτό κομμάτι ξύλου...

Λύκσα = Λύκαινα, κακιά γυναίκα

Μαζόνου = Μαζεύω

Μαιμούλι = Μικρή μαϊμού

Μαλιμάτι = Κουβεντολόι

μαντζαφλάρι = αυτό που ...κρέμεται

Μαντραβέλι = Καλοχώρι

Μαρκάτι = Γιαούρτι

μαρούκλουντα = απότομα, ξαφνικά

Μαρτάρα = Μανιτάρι

μαύλισμα = Η πρόσκληση να έρθουν κοντά μου ζώα

κυρίως μέσω ειδικής φωνητικής

Μιλαδερφιή = Ετεροθαλής αδελφός

Μεσάλι = Τραπεζομάντηλο

Μνημόσιου = Μνημόσυνο

Μόλαβους = Ήσυχος

Μόλτσα = Σκωρος

Μουβόρκου = Αιμοβόρος

Μούγκι = Μόνο

Μουρκάλμα = Ζευγάρωμα προβάτων

Μούρτζιου = Λερωμένο

Μουσκαναθριμένου = Μοσχαναθρεμμένο

Μουσκουσάπνου = Αρωματικό σαπούνι

Μουτάθκα = Βουβάθηκα , σώπασα

μούτος =μουγγός

Μουτσιαλάου = Μασάω

μπακακάκι = βατραχάκι

μπάκακας = ο βάτραχος

Μπακαλαου = Μπουσουλάω

μπαλαμούτια = το πέλμα του ποδιού

Μπαλαντίνια =πολύ μεγάλες νιφάδες χιονιού

Μπάμπαλου = Σκουπιδάκι στο μάτι

Μπασιούρς = Παρδαλός

Μπασταρδέλι = Παλιόπαιδο , μεταφορικά

Μπαταλιάζουμι = Τσαντίζομαι

Μπαταλιάρκου = Χαζό

Μπαταλιασμένου = Κακόμοιρο

Μπγιάδι = Πηγάδι

Μπέρκους = Μύθος

Μπιζέρσα = Βαρέθηκα

Μπικιάρς = Ανύπαντρος νέος

Μπιμπίλια = Στραγάλια

Μπιριλαβαίνου = Την περιλαβαίνω

Μπλάρι = Μουλάρι

Μπλάτσα = Χούφτα με νερό στο πρόσωπο

Μπλάτσιασμα = Τρακάρισμα

Μπλιά = Μηλιά

Μπλιούρι = Μούσκεμα

Μπλούντα = Σκουλήκι

Μπόλκου = Αρκετό

μπορμπότσαλο =έντομο

Μπούζι = Κρύο

Μπουμπότα = Είδος χωριάτικης πίτας

Μπουμπούκα = Σπόρος

Μπούντιασα = Ξεπάγιασα

μπουρμπουνάρι = έντομο

Μπουσλίκα = Σαλιγκάρι

Μπουτί = Γιατί

Μπουχαρί = Τζάκι

Μπράτμους = Βλάμης

Μπριάσκα Μαγάλος βάτραχος ...

Μπρούχαβους = χοντρός

Μπσό = Μισό

Μπχός Γούρνα με καθαρό νερό

Μσόχαζου = Μισότρελος

νιμουσούρ(ι) =μεγάλες ποσότητες χιονιού μαζεμένες από τον αέρα σε ένα σημείο

Νιρουφαιά = Διάβρωση εδάφους από το νερό

νουβουρός= η αυλή

Νουντάς = Δωμάτιο

Νούρους = Ουρά

Νόχτος = Γκρεμός

Νόχτους = Γκρεμός

Νταβάνι = Άγριο μωβ έντομο...

Νταβζιαρκου = Το παιδι που ζητάει

νταβίζου = ζητιανέυω

νταϊάκι = υποστήλωμα, στήριγμα

Νταλντάου = Ορμάω

Νταραβέρι = Φασαρία

Ντέσμου = Μπλέξιμο

Ντιαήκουμα = Στήριγμα

Ντιαηκώνου = Στηρίζω

Ντίπ = Τελείως, εντελώς

Ντιρλικόνου = Τρώω λαίμαργα

Ντουκάνι = Εργαλείο που χρησιμοποιείται για το αλώνισμα

Ντραγάτς = Αγροφύλακας

Ντρασκίλι = Βήμα

Ντρασκλιά = Βήμα

Ντριμα = Ξερό κλαρί...

Ξεμπλέτσιωτος = Γυμνός

Ξέρακας = Ξερο δεντρο

Ξεσγκαρνίζω =Σκαλίζω τα ξύλα της φωτιάς

Ξιαμπλεκου = Ξεμπλέκω

Ξιαπουστένου = Ξεκουράζομαι

Ξικλιάσκα = Έσκασα στο φαί

Ξιλουφαις = Εργαλείο που σκαλίζουμε ξύλα

Ξιματσκονου = Ξεσηκώνω

Ξιματσούκοσα = Ξεσήκωσα

Ξιμπλιτσώθκα = Έβαλα τα ρούχα μου

Ξινόμπλου = Ξυνόμηλο

Ξιπαστρέφου = Καθαρίζω

Ξιπατονουμι = Κουραζομαι

Ξιπιτσιάσκα = Ξεφλουδίστηκα

Ξιπουδαριάσκα = Κουράστηκα , με πόνεσαν τα πόδια

Ξιρουτανιέμι = Τεντώνομαι

Ξισκουτιάσκα = μου βγήκαν τα συκώτια

Ξισουιάσκα = Έχασα την επαφή με το σοι μου

Ξιτσιτσαρόνουμι = Γδυνομαι

ξιτσούφα = αερισμός του πρωκτού αθόρυβος και βρωμερός

Ξιφτιλτζμένους Ξεφτιλισμένος

Ξιχαντριασκα = Κοιτάζω κάπου επίμονα

Ξιλάγκουρου = Αγγούρι

Ξουνουδουχίου = Ξενοδοχείο

Ξουράφι = Ξυράφι

Ξουραφίσκα = Ξυρίστηκα

Ξούρζμα = Ξύρισμα

όμπιου = Πύον

Ουβραίος = Εβραίος

ΟυγλιντουγλιφΊδα = Οδοντογλυφίδα

Ουδιέτσι = Έτσι ακριβώς ,χωρίς αλλαγή

Ουλουένα = Συνέχεια

Ουντάου Προσπαθώ

Ουπιρίτσα = Πέρα

Ουπχάτ = Από κάτω

Ουράτσα = Τρόμαξα να

Ουτζιάκι = Τζάκι

Ούτσκς = Την λέξη αυτή την λέμε όταν θέλουμε να σταματήσουμε κάτι π.χ ένα ζώο

Ουχτριός = Εχθρός

όφιους = Φιδι

παγάλια = σιγά-σιγά

Παένου = Πηγαίνω.

Παλιουμούσκι = Παλαιομόσχαρο

Παραμάρζμα = Φόρα

Παρασάνταλος = Τρελός , χαζός

Παρασάνταλου = άσχημο,τρελό

Παραστένου = Μιμούμαι

Παραστράτσα = Παραστράτησα

Παρασύρθηκα = Παρασύρθηκα

Παρατόρσα= Τρόμαξα , φοβήθηκα

Παρατουρνάου =Παραμερίζω ,άσχημη θέση

Παράχουμα = Κηδεία

παρδαλά= ασπρόμαυρα

Παρέκια =Πιο εκεί

Πασκαλιά = Πάσχα

Παστάλια = Φασολάκια

Πάταρους = Σφαλιάρα

Πατσιαοάρα = Πατσαβούρα

Πατσιαούρι =Κουρέλι

πατσιαούρια = ξεσκονόπανο .Σημαίνει και την δυνατή χιονόπτωση

Παχνιστής = Ο μήνας Δεκέμβριος

Πέδουκλας = Σχοινί

Πένιαρς = Αυτός που παινεύεται

Πέρπιρας = Πεταλούδα

Πιδικλόθκα = Σκόνταψα

Πιδουκλιά = Τρικλοποδιά

πικίθι = κατά κει

Πιπκα =Μπρούμυτα

Πιρουστιά = Εξάρτημα που βάζουμε πάνω από τη φωτιά για να βάλουμε την κατσαρόλα

Πιρπιρίζου = Ανοιγοκλείνω τα βλέφαρα γρήγορα

Πιρπιρούνα = Παπαρούνα

Πίστουμα Μπρούμυτα

Πιτάκι = Σημείωμα

Πιταράκι = Νεοσσός

Πιτιάζου = Πήζω

πιτόργια = πριν από ώρα

Πκάμπσου = Πουκάμισο

Πλαλάου = Τρέχω

Πλαλούντα Γρήγορα ,τρέχοντας

πλατσιαρνάω =πλατσουρίζω

Πλί = Πουλί...

πλιακουτάου = ανακατεύω

Πλιατσιαρνάου = Πλατσουρίζω...

Πλιατσιάρσμα = Πλατσούριζα

Πλόχειρο = Χούφτα

Πόριψα = Πέρασα

Πούπους = είδος πουλιού

Πουριά = Πόρτα ,πέρασμα

Πόχα =Η σήτα

Πράματα =Τα άλογα, τα μουλάρια

Πρότα = Πρόβατα

Πρόκαμα = Πρόλαβα

Προυβατουψάλδου = Ψαλίδι που κουρεύουμε τα πρόβατα

Προυγκάου = Φοβίζω

Προυστούρα Κοιλιά

Προυτσιαλνούντι = Οταν ζευγαρώνουν τα πρόβατα

Προυχουτήριου = Τουαλέτα

ραχάτ' = ανάπαυση, τεμπελιά

ρόιδου = αράχνη

ρουγουβίζι = πιπίλα

Ρουγουβύζι = Το μπιμπερό

Σάιζμα = Κάλυμμα κρεβατιού

Σακάτκους = Σακάτης

Σαλό = Τρελό , χαζό

Σάλουμα =καλαμάκι από στέλεχος σιταριού

Σαπίτς = Το φίδι σαπίτης

Σαπλαιάρκο = Τραυματισμένο, πληγωμένο

Σαρμάντζα = Κούνια

Σβιρκαριά = σβέρκος

Σιαγουλαρς = Αυτός που έχει μεγάλο σαγόνι

Σιαγούλι = Σαγόνι

Σιακάτ =Προς τα κάτω

Σιαμούτκος = Νωθρός, άτονος

Σιαπάν = Προς τα πάνω

Σιαπέρας = Ο άσχετος

σιάργκαβους= με γκρι χρώμα

Σιλαρόθκα = Ταχτοποιήθηκα

Σιλαρόνου = Ταχτοποιώ

Σιλαρώνω Τακτοποιώ

Σιουμπάου Σκαλιζω

Σιουλνάρι=Σωλήνας ποτίστρας

Σιούπα= βαρεσιά

Σκαλνάου Σκαλίζω

Σκαντζαλήθρα = Σπίθα

Σκαντζαλίθρα = η μικρή σπίθα που πετάγεται όταν σκαλίζει κανείς τη φωτιά

Σκαπετάου = Φεύγω σε ένα σημείο που δεν με βλέπουν πιά

Σκάρους = Νυκτερινή βοσκή προβάτων

Σκαφίδα = Σκάφη

Σκιβαλα = Υποπροϊόν μετά το κοσκίνισμα του σιταριού

Σκίζα = Ξύλο για φωτιά

Σκλαρίκι = Σκουλαρίκι

Σκλέβουντι =Όταν ζευγαρώνουν τα σκυλιά

Σκλί = Σκύλος

Σκλίκι Σκουλήκι

Σκλιόδουντου = Σκυλόδοντο

Σκνί =Σχοινί

Σκόλασα = Τέλειωσα

Σκούζου = Φωνάζω

Σκούξμου = Φωνή

Σκουρδάρι = Σκορδαλιά

Σμά=κοντά

Σμαζουχτούρκου = Αυτό που συμμαζεύει τα πράγματα του

Σνάζου = Κουνάω

Σουγλί = Σούβλα.

Σουκάκι = Στενός δρόμος

Σουκαρδάρκου= όχι ντυμένο καλά

Σουμονι = Ψωμί από πίτουρα για σκύλους

Σουντάου = Ορμάω

Σουρναρίζει =Τρέχει νερό

Σπιρί = Σπόρος

Σπουλατι = Ευτυχώς

Σταυρος = Ο μήνας Σεπτέμβριος

Στιρνάρα = Σκληρή πέτρα από χαλαζία

Στλιάρι = Στειλιάρι

Στραγκσταρι = Στραγγιστήρι

Στραπουκαμένου = Αστραποχτηπημένο

Στρατί = Μονοπάτι

Συλαρώνω = τακτοποιώ

Σύρι = Πήγαινε Σύσταση = Διεύθυνση

Σύστεργους = σαματάς ,μεγάλη φασαρία

Σφαϊό = Πονόκοιλος

Σφουντίλι = Εξάρτημα της ρόκας γνεσίματος

Ταλαγάνι = Μάλλινη κάπα

Ταραχέφκα = Συγχύστηκα

Ταχταραβάνι = Ξύλο , φασαρία

Τέντζιρις = κκατσαρόλα

Τέρα = Κοίτα

Τζαλαντίνα = Σακούλα

Τζατζαλιάρς = Φοβιτσιάρης

τζερτζελές = Μπορεί να θεωρηθεί και ο λογαριασμός για μια χασούρα....

Τζιαμπούκι = Τσιμπούκι

Τζιαντούρι = Γύφτικη σκηνή

Τζιόπι = Τσεπη

τζιουμπανάρκου σκλι = τσοπανόσκυλος

Τζιουμπάνους = Τσοπάνης

τζιουτζιουβές = μπρίκι

τζιουτζιουβούλ(ι) = μικρό μπρικάκι

Τηράου = Κοιτάζω

Τιτράδη = Τετάρτη

Τιτραπέρατους = Έξυπνος

Τουμάρι = Δέρμα ζώου

Τουρκόπιασμα = βρισιά για άτακτα παιδιά

Τουρός = Ίχνος

Τουρτούρσα = Κρύωσα

Τούφα = Ξάπλα

Τραγδάου = Τραγουδώ

τρανός = μεγάλος .Έτσι λένε τα παιδιά τον πατέρα τους

Τρανούτσκους = Μεγαλούτσικος

Τραπέτσι = Ξινό

Τραχανιοτς = Ο κατοικος της Αγιας Τριαδος Τρικάλων

τραφιάσκα= έπεσα απότομα

Τραχανόπτα = Πίττα με τραχανά

Τρόιρα-τρόιρα = Γύρω-γύρω

Τρουβάς = Ταγάρι

Τρουπουτάου = Κάνω θόρυβο

τρουμπόυκι= Χόρτασε

τσάκα = πιάσε

τσακίς = βιάσου ,φύγε

τσακίσκι Έπεσε και χτύπησε άσχημα,ήρθε πολύ γρήγορα

Τσάκνα = Προσάναμμα

Τσαραγκασούλι = σακοράφα

Τσιακματζμένου = Τσατισμένο

Τσιακματιζουμι = Τσαντίζομαι

Τσαρδάκι = Σκίαστρο από κλαδιά βελανιδιάς

Τσιτσιαλίσκα = Κομματιάστηκα , σακατεύτηκα

Τσιιτσιαλνάου = Κομματιάζω

Τσιγκρίσκαν = Τσουγκρίστηκαν

Τσικουλάτα = Σοκολάτα

Τσικρίκι = Ξύλινο οικιακό εργαλείο

τσίλιας = Βασίλης

Τσιόλι = Κουρέλι

Τσιόνι = Σπουργίτης

Τσιουκάνι = Κουδούνι

Τσιουμπάου = Τσιμπώ

Τσιουμπλί = Ράμφος

Τσιούμπμα = Τσίμπημα

Τσιουνάκια = Τα πράγματα, αντικείμενα

Τσιούπρα = Λέμε τσιούπρα την ανύπαντρη κοπέλα

Τσιουρίζου = Φωνάζω

Τσιούτσινος = Μικρός, μικροσκοπικός

Τσιουτσιόρα = Παιδικό πέος

Τσιουφλέκας = Ο ατζαμής

Τσιπλιτάρα = είδος πουλιού

τσιπότι = μικρό ξύλο

Τσιρεπι = Μάλλινη κάλτσα

Τσιρέπια Μάλλινες κάλτσες

Τσιρινιάζου = Χτυπώ δυνατά

Τσιτόνουμι = Βιάζομαι

Τσίτσαρους = Γυμνός

Τσιτσιούλιαντρους Είδος πουλιού

Τσιτσιρουμάλιασα = Ανατρίχιασα

Τσιτώνου = Μαλώνω

Τσιφτιλίθκου = ανάποδο

Τσιφτιλίθκους = ανάποδος, κακός

Τσκιοτς = Ο κατοικος της Τσιούκας(Γήλοφος-Φωτεινό)

τυροφάης = Ειδικός επεξεργασμένος σάκος δερμάτινος που χρησιμοποιείται για τη φύλαξη και ταυτόχρονα ωρίμανση και επεξεργασία του τυριού φέτα. Απαραίτητο εργαλείο κάθε τσομπάνη

Τφέκι = Ντουφέκι

Τφικάου = Ντουφεκίζω.

Υψουμα = λειτουργιά

Φιδιάσκα = Με δαγκωσε φιδι

Φκιάνου = Φτιαχνω

Φλώ= φιλώ

Φουκαλίτσα = Σκούπα

Φουλτακιάσκα = Κοκκίνησαν τα ποδια μου απο τις τσουκνίδες

φουργκάλιασα =άναψα

Φουρτουρά = Φτερούγισμα

Φουρτουτήρα = Βοηθητικό ξύλο για το φόρτωμα ζώων

Φρέσκου = Φρέσκο

Φτάκις = Αυτιά

Φτάκαρς= Με μεγάλα αυτιά

Φτάου = Φτύνω

Φτί = Αυτί

Φτίλι =Φυτίλι

Φτσέλι= ξύλινο παγούρι

Φύτσα = έφτυσα

φ'λιά = τραπέζωμα, φίλεμα

Χαζάθκα = Τρελάθηκα

Χαϊρι = Προκοπή

χαλεύω = θέλω

Χαλιάρκου = Ο τρελός

χαλλιεύω =θέλω

Χαμπλώνου = Χαμηλώνω

Χαραή = Χάραμα

Χαύου = Τρώω

Χαψιά = Μπουκιά

Χινόπουρος = Φθινόπωρο

Χλαπατσιά = Καρπαζιά

Χλιγκιάζου = Εχω λοξυγγα

Χνί = Χωνί

Χνούδαλου = Μικρό παιδί

Χούι = Ελάττωμα

Χουιάζου = Φωνάζω

Χουρχούβαλους = Ο μόνος ο άνθρωπος

Χουσμέτι = Θελημα,δουλειά

Χουσμέτια =Δουλειές

Χουχλάκα = Στρογγυλή πέτρα

Χουχουϊάβα = Κουκουβάγια

Χουχουιαβούλι = Νεοσσός Κουκουβάγιας

Ψένου = Ψήνω

Ψίχα = Λίγο

Ψουμουτύρι = ψωμί και τυρί

ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

15 Feb 09 13:09:25 GMT

Με μεγάλη χαρά και ικανοποίηση αποφάσισμα να καταγράψω το μουσικό θησαυρό του χωριού μας.Τα τραγούδια που υπάρχουν ίσως τραγουδιούνται και σε άλλες κοντινές περιοχές και όχι μόνο αλλά τα ακούω και τα καταγράφω απο χείλη κατοίκων του χωριού. Τα χωρίζω σε κατηγορίες ανάλογα την εποχή και τις ασχολίες των κατοίκων του χωριού. Κάθε φορά που θα καταγράφω τραγούδι, θα το ανεβάζω εδώ.

ΚΛΕΦΤΙΚΑ

ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Αυτά τα μάτια Δήμο μ’ τα΄ μορφα

Τα φρύδια τα γραμένα

Αυτά σε κάνουν κι αρρωστάς

Σε κάνουν και πεθαίνεις.

Για πάρε Δήμο μ’ το σπαθί

Το λαμπροφορεμένο

Και πάρε δίπλα τα βουνά

Δίπλα τα κορφοβούνια

Κι αν έβρεις λάφια σκότωστα

Κι αρκούδια ημερεψέ τα

Κι αν έβρεις την αγάπη μου

ρίξε και σκοτωσέ την

Και πάρε και το αίμα της

σ’ ένα μικρό μαντήλι

κι αν σε ρωτήσουν τι έχεις αυτού

το αίμα της αγάπης

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΑΤΙΚΑ

Άνοιξαν τα δέντρα όλα και πρασίνισαν

Άνοιξε κι ιγω ο μπαχτσές μου κι πρασίνισι

Μέσα σε μπαχτσέ κυρα Αναγνώσταινα

Βρίσκω κόρη που κοιμούνταν μέσα σε μπαχτσέ

Με μαντήλι σκεπασμένη και με μαχραμά

Έσκυψα να τη φιλήσω δε με δέχτηκε

Ρίχνω μήλο τη βαράω δεν με δέχτηκε

Ρίχνω μάλαμα κι ασήμι χαμογέλασε.

ΣΤΟ ΘΕΡΙΣΜΟ

Μάνα με κακοπάντρεψες

Κι μ’ έδωσις στους κάμπους

Ιγω στους κάμπους δε βαστώ

Νιρό ζεστό δεν πίνου

Εδώ τρυγόνια δεν λαλούν

κι ου κούκους δεν του λέει

ΣΕ ΓΛΕΝΤΙΑ

Βγήκα ψηλα Παπαδήμου μου

Βγήκα ψηλα στουν Όλυμπου

Άντε παπαδημοπούλα μ’

Κι αγνάντεψα τρουίρου(τριγύρω)

Δεν είνι κουμμάτι σίδηρου

Κι ουδε κουμμάτι αντάρα

Μόν είναι η κόρη του παπά

Που’ρχιτι απ’τ’ αμπέλι

Δυο μήλα την εγύρεψα

Κι αυτή μου δίνει πέντε

Δεν θέλου ιγώ τα μήλα σου

τα τσαλαπατημένα

μόν΄ θέλω δυό απ’ τουν κόρφου σου

τα μοσχομυρισμένα.

ΠΟΙΜΕΝΙΚΟ

Εννιά χιλιάδες πρόβατα

Κι εννιά χιλιάδες γίδια

Εννιά τσιουμπάνοι τα βουσκούν

εννια τσιουμπαναραίοι

Πέντε παέναν για ψωμί

Και τρείς για μαύρα μάτια

Κι αφήνουν τουν Γιάννη μαναχό

Σε όλα τα κουπάδια

Κάτσαν κι τουν ορμήνεψαν

Κάτσαν τουν ορμηνεύουν.

Γιάννη φύλα τα πρόβατα καλά

Γιάννη μ’ φύλα τα γίδια.

Στου μέγα δέντρου μην τα πας

Μην πας κι τα σταυλήσεις.

Εκεί είν’ τα λησμονοχόρταρα

π’ αλισμουνάει η Γιάννης

κι χάνει χίλια πρόβατα

κι πεντακόσια γίδια

ΤΡΑΠΕΖΙΑΤΙΚΟ

Της γαλανής το φόρεμα

Της ρούσας το φουστάνι

Εξήντα ραφτάδες το’ραφαν

Κι δυο του τραγουδούσαν.

Κι ένα μικρό ραφτόπουλο

Ράφτει και τραγουδάει

Φουστάνι μου λιανόραφτο

Κι μοσχουμυρισμένο

Πως σε κρατώ στα χέρια μου

Να’ χα και την κυρά σου

Τι λές τι λές παλιόπαιδο

Κι συ ρε παλιουπαίδι

Θα πάρου τσιουμπανόπιδου

Να’ χει τα χίλια γίδια

Να’χει χίλια πρόβατα

κι πεντακόσια γίδια

ΤΟΥ ΠΑΠΑ ΓΙΩΡΓΗ

Του παπα Γιώργη του πιδί

Του παπα Γιώργη τ’ αγγόνι

Από μικρό στα γράμματα

Μικρό στα πινακίδια

Κι τώρα που μιγάλουσι

Αρματουλός κι κλέφτης

Όλα τα κάστρα πάτησε

Κι όλα τα μοναστήρια

Κι του Βαρλάμη του κελί

Δεν μπόρσι να πατήσει.

Τρουίρου τρουίρου το’φερνε

Τρουίρου τρουίρου του φέρνει

Τους γουμινάδις φώναζι

Τους γουμινάδις λέει:

Κατέβα κάτου γούμενε

να μας ξομολογήσεις

δεν κατεβαίνω ρε πιδιά

να σας ξομολογήσω

γιατί ΄στε τα κλαφτόπουλα

ΛΑΖΑΡΙΑΤΙΚΑ

Η ήλιους εβασίλιψι

Πέρα στα λιβαδίτσια

Κι ιγώ κόρη μ’ σι διάλεγα

Απ’ τ’άλλα τα κουρίτσια

Δεν σίξηρα λεβέντη μου

πως αγαπάς ιμένα

να γήνου γής να με πατάς

γεφύρι να περάσεις

να γίνου κι ασημόκουπα

να πίνεις τουν καφέ σου.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ

14 Feb 09 18:03:25 GMT

‘’ Όποιους δε χορέψει απόψι μαύρους ψύλλους θα τουν φάει… ‘’

Όπως σε όλη την Ελλάδα έτσι και στο Γήλοφο τα δρώμενα της Αποκριάς και τα αντίστοιχα τραγούδια παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Με πολύ χαρά κατέγραψα και τα παρουσιάζω γιατί ίσως κάποτε να είναι ξεχασμένα. Τα τραγούδια τα έλεγαν οι γυναίκες στο μεσοχώρι ή ακόμα και το βράδυ στα διάφορα νυχτέρια τις μέρες της Αποκριάς . Τα παρουσιάζω εδώ αυθεντικά σε τοπική διάλεκτο.

ΔΡΩΜΕΝΑ

ΧΑΣΚΑΡΣ

Το έθιμο «Χάσκαρς» το επιβάλει η σαρακοστιανή επιταγή που λέει: «με αυγό κλείνει το στόμα το βράδυ της Αποκριάς και με αβγό ανοίγει πάλι το βράδυ της Ανάστασης» υπενθυμίζοντας τη νηστεία που πρέπει να τηρηθεί στο διάστημα αυτό. Σύμφωνα με την παράδοση, την τελευταία νύχτα της αποκριάς, η μαμά παίρνει τον πλάστη που πλάθουν φύλλα για τις πίτες δένει μία κλωστή και στην στην άλλη άκρη της κλωστής δένει ένα βρασμένο και ξεφλουδισμένο αυγό. Ολόκληρη η οικογένεια κάθετε γύρω γύρω αλλά και κάτω στο πάτωμα. Η μαμά κουνάει σαν εκκρεμές το αυγό μπροστά στα στόματα των μελών της οικογένειας. Με αυτό τον τρόπο ο καθένας απ' αυτούς με τη σειρά προσπαθεί να πιάσει το αβγό με τα δόντια. Όποιος το καταφέρει, λένε ότι είναι τυχερός. Επειδή όλοι μένουν με το στόμα ανοιχτό(χάσκα) γι’αυτό λέγεται και χάσκα(ρ)ς.

ΣΥΓΧΩΡΕΜΕΤΑ

Το βράδυ της Αποκριάς πρέπει όλοι να συγχωρέσουν ο ένας τον άλλο. Κάθε οικογένεια πηγαίνει τα παιδιά της στον παππού και την γιαγιά αλλά και στους θείους και θείες τους για να τους συγχωρέσουν. Τα παιδιά αλλά και οι μεγάλοι κάνουν μετάνοια κα ι μετά δίνουν το χέρι και λένε: Συγχωρεμένα κι ότι είπαμε νερό κι άλας. Η χαρά των μικρών είναι μεγάλη γιατί η μετάνοια αυτή αμείβεται με λεφτά. Έτσι όλα τα παιδιά θέλουν εκείνο το βράδυ να πάνε επίσκεψη.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ

Όποιος δε χορέψει απόψι

μάυρους ψύλλους θα τουν φάει

μαύρους ψύλλους θα τουν φάει

παρδαλός θα τουν τσιουμπήσει

ΡΩΜΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΣ

Από πέρα από το ποτάμι κι

από δώθε απ΄του Βαρλάμη*

κάθεται Ρωμιός κιΤούρκος

το Ρωμιό τον λένε Γιάννη

κι τον Τούρκο Σουλιμάνη*

Έχι η Γιάννης μια Βασίλου

που’ νι κόκκινη σαν του μήλου.

Τί γυρεύεις Σουλιμάνη;

Δώσμι Γιάννη τη Βασίλου

που’νι κόκκινη σαν του μήλου

Δε στη δίνου Σουλιμάνη

είσι Τούρκους κι δεν κάνει

Σουλιμάνης= Σουλεϊμάν

Βαρλάμη= Βαρλαάμ (η μονή Βαρλαάμ είναι κοντά στον ποταμό Αλιάκμονα)

ΤΟΥ ΠΑΠΑ Η ΓΟΜΑΡΑ

Του παπά μας η γουμάρα

στην κουπριά κυλιέται ψόφια

κάθιτι παπάς κι κλαίει

παπαδιά μοιριολουγάει σώπα σώπα ρε παπά μου

διάφορο δικό μας είνι

του τουμάρι του κάνου γούνα

τα πουδέρια καλαμίδια

Ο ΓΕΡΟΣ

Θάμα που’ δα το Σαββάτο

σ’ ένα πλάτανο από κάτω επαντρύαν

ένα γέρο

κι του δίναν κοριτσάκι Σκύβει ου γέρους να φιλήσει

σάλια μύξες την γεμίζει

την τραβάει στην καλύβα

σκούζι βιλάζι σαν τη γίδα

και του γέρου τα πιχνίδια

σαν νερόβραστα κρομμύδια

Η ΒΛΑΧΑ

Βλάχα πλένει στο ποτάμι

κι άλλη βλάχα τη ρωτάει:

βλάχα τι είσι σκουμπουμένη

χαμηλά θιοσκουμένη τι να κάνω η κακομοίρα

τέτοιον άνδρα από πήρα

τα πουδά ρια μες στη στάχτυ

τα τσαρούχια πάν στου φράχτη

ΟΙ ΠΟΝΤΙΚΟΙ

Πέντι πουντικοί

κι δεκαουχτώ νυφίτσις

γάμο έκαναν

σ’ένα σπυρί στιαράκι

κι του λιάζαν στης ψείρας του τουμάρι κι

του φόρτωναν στου ψύλλου τα καπούλια κι

του πάεναν στου μύλου να τ’αλέσουν

Ο ΑΝΔΡΑΣ

Τον άνδρα που μου έδωσες

μωρ’μάνα μωρ’ μανούλα ψηλό σαν το ρεβύθι .

Στην τσέρκα κι αν τον έπαιρνα

φοβόταν απ’τα φλόκια.

Στην στάχτη πάει κι γκλύστηκε

κι βρήκι μια βιλόνα.

Στα πρότα (πρόβατα)κι αν τον έστελνα

φοβόταν τα τσιουκάνια.

Στουν μύλου κι αν τουν έστελνα

φοβόταν τα λιθάρια.

Τουν τρώει η μύγα τα’άντιρα

κι η σφήκα τα πλιμόνια.

Το’ να βόδι έχει ζεμένο

τ’ άλλο στου παχνί διμένο.

Τα παπούτσια από πάν στου φράχτη

τα πουδάρια μες στη στάχτη.

Κι η γουμάρα μι τουν σπόρου

πήρε τουν τρανό του δρόμου

Η ΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΟΥ ΓΗΛΟΦΟΥ

29 Jan 09 17:48:13 GMT

ΚΛΙΚΑΡΕΤΕ ΣΤΟ ΚΟΥΜΠΙ "ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΑΡΧΕΙΑ" ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΤΕ ΤΟΝ ΚΟΥΚΟ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΥΛΙΑ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΛΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Κάθε περιοχή στην Ελλάδα έχει να παρουσιάσει κάτι ξεχωριστό, κάτι αξιόλογο. Η πανίδα και χλωρίδα του Γηλόφου μπορεί να μην είναι και πάρα πολύ πλούσια αλλά όμως παρουσιάζει αρκετό ενδιαφέρον. Μπορεί ο επισκέπτης να μη δει τεράστιες δασώδεις εκτάσεις και όμως ο ι διάφορες τοποθεσίες του χωριού κρύβουν ένα ξεχωριστό μεγαλείο η κάθε μια. Εντός του χωρίου μπορεί να αντικρίσει διάφορα δέντρα τα οποία θα αναφερθούν παρακάτω. Όσο για τα το βουνό είχε γίνει παλιότερα μια προσπάθεια να γίνει δενδροφύτευση με φυτά που αντέχουν στις καιρικές συνθήκες του χωριού (το χωριό βρίσκεται σε 1058 μ υψόμετρο και ο Αϊ Λιας περίπου στα 1200 μ.)αλλά για διάφορους λόγους ναυάγησε αυτή η πρωτοβουλία κατοίκων του χωριού. Ευχόμαστε στο μέλλον να ξεκινήσει πάλι η προσπάθεια εξωραϊσμού της περιοχής μας. Καταγράψαμε και παρουσιάζουμε εδώ τον φυτικό και ζωικό πλούτο του χωριού και τις περιοχές σε τοπική διάλεκτο.

ΧΛΩΡΙΔΑ

βελανιδιές=υπάρχουν 4 είδη βελανιδιάς:Δέντρους,μιραδιά,τσιράδι,τζιρόκι

λουμάκια=μικρές βελανιδιές

Σαρπούνι= είδος χόρτου. Έχει ο Αϊ Λιας

Χαμομήλι

Γαυριά= βάτα που τρώνε τα γίδια

Φραψιά= Είδος δέντρου με φύλλα λίγο πιο πλατιά από τις αμυγδαλιάς.Στο βρομονέρι και στα κρεμάσματα ,κρανίτσες ,σουρβάλα μπορεί κανείς να βρεί.

Σφεντάμια= Δέντρο από το οποίο κόβουν κλωνάρια και φτιάχνουν γκλίτσες (κλούτσες) .

Λυγαριές.

Λεπτοκαρυές= Έχει στην σουρβάλα.

Κρανιές= Έχει πολλές στην καΐτσα, βαθυόλακα, Κτσίκα τα μαντριά.

Καρυδιές(καρές,κουκουσιές)= Έχει πολλές μέσα στο χωριό.

Ιτιές= Υπάρχει στην άκρη το χωριού τοποθεσία με πολλές ιτιές αλλά και μέσα στο χωριό.

Λευκάδια= Έχει σε διάφορες τοποθεσίες του χωριού.

Αγριοκορομηλιές (Τσιρουκουρουμπλιές)

Κορομηλιές

ΔαμασκηνιέςΑχλαδιές

Λυγαριές=έχει στις τοποθεσίες μπίγνις ,στο βρουμουνέρι,

Γκαγκτζιές

Γκουρτσιές

Μηλιές

Ξυνομηλίες =Υπάρχει τοποθεσία

Αγριογκουρτσές

Βατσινιές= Αγκαθωτοί θάμνοι

Κερασιές

Βυσσινιές

Λαναράκια= χόρτο που τρώγεται η ρίζα του.

Μήλα της γης

Κυκλάμινα= ένα είδος ευδοκιμεί χαμηλά στη σουρβάλα

Αρμένια= Είδος λουλουδιού

Κουστριάβα= Χόρτο που συναντάει κανείς στους αγρούς

Ρουγάζια =Βελονοειδές φυτό που συναντάει κανείς εκεί που έχει νερό(αγιουνέρι,τιφοσέλι).

Βατομουριές(μούρα)

Αμπέλια= Κλήματα παλιά με μικρές ρόγες σταφυλιού αλλά πεντανόστιμο.

Τσαπουρνιές =Υπάρχει Δυτικά στην άκρη του χωριού τοποθεσία με πολλές τσαπουρνιές .

Κολοσουφριές

Γιλασάκους(γελασάκος)=άσπρο λουλούδι που ξεγελά τα ζώα και τρέχουν να το φάνε και δεν το χορταίνουν

Φτέρη= Έχει στον τιφοσέλι

Παλιούσιους=Είδος χόρτου

Μουνέδις= Είδος αγκαθωτού στο έδαφος με πεντανόστημο περιεχόμενο. Στον Αϊ Λια μπορεί κανείς να βρεί.

Μανιτάρια (μαρτάρις)=Το φθινόπωρο μπορεί να βρει κανείς στα αμπέλια και στους αγρούς.

Γουμαράγκαθα(γαϊδουράγκαθα)

Κάτσιαντις=Λουλούδια άσπρα και κόκκινα με νοστιμότατο βολβό

Μουσκλιάδια(φυτρώνει πάνω σε πέτρες και το χρησιμοποιούσαν για βαφή ρούχων)

βζια της γιλάδας(ρίζα φαγώσιμη με καρπό)

πιτσιμόγκια(ρίζα φαγώσιμη)

ζαμπνόκια =πρασινάδα μεσα στο νερό

παπαρούνις

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

Πατάτα,

φασόλια(νοστιμότατα από σπόρο πολλών ετών 1920-1930)

καλαμπόκι(νοστιμότατος ντόπιος σπόρος και αυτός πολλών ετών)

σιτάρι

κριθάρι(κθάρι)

βρίζα

κολοκύθες

κρεμμύδια(όχι για εμπόριο)

σκόρδα

σπάνάκι

λουβουδές

γκαρμπουλάχανα

τομάτες(αργούν να ωριμάσουν λόγω υψομέτρου)

αγγουράκια(όχι για εμπόριο)

Καπνά

αρακάς(άφκους)

ΠΑΝΙΔΑ

Πέρα από τα κατοικίδια (προβατα,γίδια,μουλάρια,γαίδουράκια(γουμάρια),γάτες σκυλιά,γουρύνια,κότες,)ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα άγρια πτηνά και ζώα που ζουν στα δάση αλλα και στο χωριό.

Καρακάξες

Κουρούνες(κουρούνις)

Ασπρόκουλους

Κοράκια

σιαϊνια

αετοί

Σπουργίτια(τσιόνια)

Τσιτσίλιανδροι

Κοτσίφια(κόσιαβις)

Νυχτερίδες

μπεκάτσες

Κούκους

τσίχλες

κίσσες

Αηδόνια

Πούπους

Τρυποφράκτες

Τυρουκόμους

Οχιές

Δεντρογαλιές

Σαύρες(γκουστιαρίτσις)

σαλαμάντρες

Χελώνες(γκαχιλώνις)

Λαγοί

Νυφίτσες

Κουνάβια(κνάβια)

Αλεπούδες(αλπές)

Λύκοι

Πέρδικες

Αγριογούρουνα

Μπούφοι

κουκουβάγιες(χουχουιάβις)

Γκιώνης

Πεταλούδες

Μέλισσες

σφήκες

αγριουκουμπάνια

ψύλλια

σκορπιοί

αρέτσκας

τσιμπούρια

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

13 Jan 09 17:28:09 GMT

Κάποτε γέμιζε το χωριό με χαρούμενες φωνές την ώρα που τα παιδιά έβγαιναν διάλλειμα στην αυλή του . Σήμερα έπειτα από πολλά χρόνια λειτουργίας ακολούθησε την άχαρη οδό που ακολουθούν πολλά χωριά δυστυχώς ανά την επικράτεια. Ο λόγος για το 1/Θέσιο Δημοτικό Σχολείο Γηλόφου. Στο σημερινό κτίριο λειτούργησε από την ίδρυσή του το 1961 ως και το 2008 όπου και έκλεισε. Πριν το 1961 υπήρχε σχολείο στο χωριό αλλά όχι υπό την εποπτεία του υπουργείου παιδείας.

Το δημοτικό σχολείο του Γηλόφου άρχισε να λειτουργεί επίσημα από την 22-1-1960 στο χώρο που στεγάζεται και σήμερα .Στα χρόνια που ήμουνα μαθητής θυμάμαι λειτουργούσε ως μονοθέσιο .Τα πρώτα χρόνια είχε χωμάτινη αυλή περιβαλλόμενη από ακακίες .θυμάμαι το άρωμα που αναδυόταν από τις πασχαλιές που ήταν φυτεμένες κοντά στην είσοδο. Αργότερα το σχολείο άλλαξε όψη καθώς τσιμεντοποιήθηκε η αυλή και περιφράχθηκε με τσιμεντένια κάγκελα Ευτυχώς που στο πάνω μέρος του προαυλίου χώρου αφέθηκε χώρος για σχολικό κήπο Τα πρώτα χρόνια είχε αρκετούς μαθητές αλλά σιγά σιγά άρχισε να μειώνετε ο αριθμός λόγω της εξωτερικής αλλά και εσωτερικής μετανάστευσης.

Κάνοντας μια αναφορά σε παλιότερους καιρούς κατά την τουρκοκρατία αλλά και προπολεμικά και μετά τον εμφύλιο πόλεμο,βασιζόμενος σε πηγές αλλά και σε αφηγήσεις κατοίκων που βρίσκονται εν ζωή αναφέρω τα εξής: Σχολείο στο χωριό πρέπει να υπήρχε κατά την τουρκοκρατία αλλά δεν αναφέρετε ο χώρος λειτουργίας . Το 1877 αναφέρεται ότι υπήρχε στο χωριό δάσκαλος του οποίου τα δίδακτρα τα πλήρωνε ο εκάστοτε γονέας σε είδος .Σχολείο ως κτίριο δεν υπήρχε φυσικά αλλά έκανε μάθημα σε διάφορα σπίτια –καλύβες της εποχής.

30.8.1877 Αυγούστου . Κάνω ένθύμισι τόν καιρό έγώ ό Δημάκης Παπαναοτάση πού έφυγα άπό χωρίον Πετζούγγια κε ήρθα εις χωριόν Τζούκα με τόν ίδιον μισθόν. "Ελαβα 4 λουτζέκια στιάρι.

Πριν το Β’ Παγκοσμιο πόλεμο σύμφωνα με την αφήγηση του Σταμούλη Γεωργίου (Ζέρβα) λειτουργούσε σχολείο στα Καραντανάθκα τα σπίτια στού Μπιντάτση. Μετά τον εμφύλιο το 1949-1950 γινόταν μάθημα σε ένα δωμάτιο στης Τασιάνας το σπίτι και αναφέρετε ότι ήταν δάσκαλος ο Καραούλης ο οποίος πληρωνόταν από το χωριό τις περισσότερες φορές σε είδος. Εδώ ερχόταν και μαθητές από το Φωτεινό(νέα Τσιούκα) Αργότερα σταμάτησε να λειτουργεί και οι μαθητές πήγαιναν στο Δασοχώρι και το φωτεινό Κατά την τριετία 1957-1960λειτούργησε πάλι το σχολείο στο σπίτι της Τζίκινας Τσέμι .Εδώ υπήρχε και μαγειρείο και παρέχονταν στους μαθητές συσσίτιο. Αναφέονται οι μαγείρισσες: Λάμπραίνα,Ασυμίνα, Τζίκινα Τσέμ’,Σωτήραινα.

Σήμερα έμειναν μόνο οι μπασκέτες ,οι κούνιες και η παιδική χαρά για να θυμίζουν οτι κάποτε στο χώρο αυτό φωνές παιδιών γέμιζαν το προαύλιο του σχολείου.

Παρακάτω παρουσιάζονται οι δάσκαλοι που δίδαξαν στο σχολείο.

ΟΝΟΜΑ ΔΑΣΚΑΛΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Καφάσης 1960

Ζαρμπάλης 1960-1961

Ζαρμπάλης 1961-1962

Ζαρμπάλης 1962-1963

Ζαρμπάλης 1963-1964

Σέντζας 1964-1965

Μπούκας 1965-1966

Καραστέριος Θωμάς 1966-1967

Φούφας Στέριος 1967-1968

Φούφας Στέριος 1968-1969

Σεριανίδης 1969-1970

Σεριανίδης 1970-1971

Σεριανίδης 1971-1972

Κορμούλης Μανούσος 1972-1973

Κορμούλης Μανούσος 1973-1974

Γιωτίτσας Ναπολέων 1974-1975

Γιωτίτσας Ναπολέων 1975-1976

Γιωτίτσας Ναπολέων 1976-1977

Μπούσιος Βασίλειος 1977-1978

Σπανός Άγγελος 1978-1979

Σπανός Άγγελος 1979-1980

Σπανός Άγγελος 1980-1981

Σπανός Άγγελος 1981-1982

Βελλής Κωνσταντίνος 1982-1983

Κορδίλας Ξενοφών 1983-1984

Λάμαρης Ευθύμιος 1984-1985

Λάμαρης Ευθύμιος 1985-1986

Κατσιαφλάκας Ιωάννης 1986-1987

Κρίκος Νικόλαος 1987-1988

Κρίκος Νικόλαος 1988-1989

Κρίκος Νικόλαος 1989-1990

Καλαντζής Δημήτριος 1990-1991

Τσιντζιλίδας Δημήτριος(Απόσπαση) 1991-1992

Κρίκος Νικόλαος 1992-1993

Κρίκος Νικόλαος 1993-1994

Κρίκος Νικόλαος 1994-1995

Κρίκος Νικόλαος 1995-1996

Παλιάς Ελευθέριος 1996-1997

Παλιάς Ελευθέριος 1997-1998

Παλιάς Ελευθέριος 1998-1999

Νάτσιουλας Βασίλειος 1999-2000

Νάτσιουλας Βασίλειος 2001-2002

Νάτσιουλας Βασίλειος 2002-2003

Νάτσιουλας Βασίλειος 2003-2004

Νάτσιουλας Βασίλειος 2004-2005

Νάτσιουλας Βασίλειος 2005-2006

Νάτσιουλας Βασίλειος 2006-2007

Νάτσιουλας Βασίλειος 2007-2008

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ

13 Jan 09 17:26:00 GMT

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΕ ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ.ΚΛΙΚΑΡΕΤΕ ΣΤΟ ΒΕΛΑΚΙ

M ε δέχτηκε στο σπίτι του στη Δεσκάτη με πολλή καλοσύνη αυτός και η γυναίκα του, δυο πραγματικά χρυσοί άνθρωποι. Ο λόγος για τον Αντώνη τον Παρασκευά ,έναν λαϊκό οργανοπαίκτη από τους καλούς της περιοχής των Γρεβενών και όχι μόνο. Ο Αντώνης άνοιξε την καρδιά του και μου μίλησε για τη ζωή του, για την μεγάλη του αγάπη ,το κλαρίνο. Στο τέλος φυσικά έπιασε το κλαρίνο και έπαιξε μερικά παραπονιάρικα τραγούδια.

Αντώνη πες μου κάτι για σένα

Γεννήθηκα στη Δεσκάτη 30 Νοεμβρίου 1935.

Πόσα αδέρφια είστε;

Είμαστε έξι(6) αδέρφια. Ζουν τα πέντε(5).Αντώνης, Ελένη, Μιλτιάδης, Χριστίνα ,Αθηνά. Τον Βασίλη τον χάσαμε πρόσφατα( το λέει και δακρύζει).

Από πότε άρχισες να ασχολείσαι με το κλαρίνο;

Άρχισα από πολύ μικρός να παίζω. Θυμάμαι έπαιζα με την γαζόλαμπα δίπλα στο τζάκι και κουλουριασμένος με τη βελέντζα. Στα 13-14 μου χρόνια έπαιζα σε γλέντια και πανηγύρια. Ο πατέρας μου δεν ήθελε στην αρχή να μάθω κλαρίνο, ήθελε να σπουδάσω γιατί ήμουν και καλός μαθητής . Αλλά το κλαρίνο του πατέρα μου δεν το άφηνα από τα χέρια μου.

Είστε αυτοδίδακτος;

Ο πατέρας μου μου έδειξε τα πρώτα πατήματα και βήματα πάνω στο όργανο. Ετούτος δω θα μάθει κλαρίνο έλεγε.Ο πατέρας έπαιζε πάρα πού ωραίο κλαρίνο. Όλοι οι Δεσκατιώτες που τον άκουγαν να παίζει έλεγαν: όταν παίζει ο Δημήτρης ο Παρασκευάς κλαρίνο μοσχοβολάνε οι στράτες. Τόσο γλυκά έπαιζε. Από κι και πέρα μόνος μου έμαθα πολλά πράγματα πάνω στο κλαρίνο. Όσο παίζεις τόσο και καλύτερα μαθαίνεις. Για να μάθεις ένα μουσικό όργανο πρέπει να μελετάς πολλές ώρες και βέβαια να αγαπάς αυτό που κάνεις.

Η καταγωγή σου είναι από μουσική οικογένεια;

Ναι. Ο παππούς μου έπαιζε κλαρίνο και μετά ο πατέρας μου. Ο θείος μου ο Δημοσθένης λαούτο. Ένας άλλος θείος μου ο Μιλτιάδης παίζει βιολί.Ο ξάδελφος μου Γιώργος Παρασκευάς που είναι στη Λάρισα είναι λαϊκος τραγουδιστής και παίζει και κιθάρα .Ο άδερφός του πατέρα μου Γιώργος Παρασκευάς έπαιζε σαντούρι.

Πόσα κλαρίνα έχεις;

Έχω αλλάξει εφτά κλαρίνα. Τώρα εδώ έχω τρία

Σε τι τόνο είναι;

Έ χω κλαρίνα σε ΛΑ,ΣΟΛ,ΣΙ ΜΠΕΜΟΛ.

Μελετάς ακόμα και πόσες ώρες την ημέρα;

Φυσικά και μελετάω . Το όργανο είναι μια συνεχής μελέτη. Παίζω καθημερινά 3-4 ώρες και πολλές φορές ξεχνιέμαι πάνω στο κλαρίνο. Παίζω πρωί, μεσημέρι, βράδυ όποτε τύχει. Δεν έχω ώρες. Με ευχαριστεί να παίζω. Ακόμα μαθαίνω.

Σου αρέσει αυτό που κάνεις;

Τρελαίνομαι. Πολλές φορές κοιμήθηκα με το κλαρίνο αγκαλιά. Πόσες φορές δε μου χάλασε το καλάμι από το πολύ παίξιμο.

Όταν παίζεις τι σκέφτεσαι;

Δεν σκέφτομαι τίποτα άλλο εκείνη την ώρα. Μπα να καίγεται ο κόσμος. Σκέφτομαι-προσπαθώ πως να στολίσω το τραγούδι ,να το φτιάξω πιο καλό. Βάζω φαντασία. Πολλές φορές παίζοντας με πιάνει το παράπονο και κλαίω γιατί δεν έγινα μεγάλος-φίρμα.

Αν ήσουν μικρός ξανά ποιο όργανο θα διάλεγες να μάθεις;

Πάλι κλαρίνο. Δεν το αλλάζω με τίποτα. Μου αρέσει και το σαντούρι αλλά το κλαρίνο κλαρίνο.

Τι σημαίνει για σας παραδοσιακό τραγούδι;

Είναι το πάν. Είναι οι ρίζες μας. Βγήκε με πόνο .Έχει ιστορία το δημοτικό τραγούδι. Είναι σπουδαίο.

Ποια τραγούδια σας αρέσουν πιο πολύ; Δεν ξεχωρίζω κανένα.Όλα.Τσάμικα,καλαματιανα,καμπίσια,τραπεζιάτικα,μπεράτια,μοιρολόγια, Θεσσαλιώτικα Ηπειρώτικα Μακεδονίτικα, όλα όλα.

Αντιμετωπίζει το παραδοσιακό τραγούδι δυσκολίες στην περιοχή μας σήμερα;

Υπάρχει το δημοτικό στοιχείο ακόμα στην περιοχή μας. θα φροντίσουμε να αφήσουμε διαδόχους. Δεν σβήνει το δημοτικό. Οι νέοι γλεντάνε και με δημοτικό τραγούδι.

Πού έχετε παίξει;

Έχω παίξει σε γάμους , σε πανηγύρια , σε διάφορες άλλες εκδηλώσεις και σε διάφορα κέντρα στη Δεσκάτη στην Ελασσόνα, στα Τρίκαλα, στη Λάρισα. Τώρα πολλές φορές παίζω με τη Θεσσαλική ορχήστρα.

Έχετε ξεχωρίσει καλλιτέχνες του παραδοσιακού τραγουδιού; Ποιους θαύμαζες ή θαυμάζεις;

Ο Καρακώστας ο Νίκος από τα Τρίκαλα (Καστανιά Καλαμπάκας) ,ο Γκαούζος ,ο Ανεστόπουλος, ο Κυριακάκης, ο Κοκοντίνης. Αθάνατοι καλλιτέχνες με γλυκό και μαγευτικό παίξιμο . Από αυτούς έχω ακούσματα .Με τον Γκαούζο τρελαινόμουν. Από τραγουδιστές παλιούς ξεχωρίζω τον κορυφαίο Παπασιδέρη τον αθάνατο. Καλός ο Ρούκουνας και ο Νταλκάς. Πολύ καλοί και ο Πανούτσος με τον Παπαγεωργίου . Πιο μετά ξεχωρίζω τον Χαλκιά τον Τάσο, τον Βασίλη Σαλέα τον Σούκα . Σπουδαίος κλαρινίστας είναι ο Πετρολούκας Χαλκιάς. Θαυμάζω και τον Γιώργο Μάγκα. Σπουδαίος καλλιτέχνης με γρήγορο παίξιμο και αυτοσχεδιασμούς. Με το Γιώργο γνωριστήκαμε στο κέντρο ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ στην Λάρισα στην οδό Βόλου όπου έπαιζα στην Θεσσαλική ορχήστρα.Είχε έρθει μόνο για μια βραδιά σε ένα γάμο. Εγώ δεν ήξερα ότι θα έρθει. Θυμάμαι επίσης ότι με άκουγε πίσω από την πόρτα στην προθέρμανση να παίζω κάτι αυτοσχεδιασμούς και μπήκε μέσα και μου είπε:Που τα έμαθες αυτά τα μονοπάτια;Τα μεγάλα κλαρίνα οι γύφτοι δεν τα ξέρουν αυτά.Του άρεσε το παίξιμό μου εκέινο το βράδυ και μου χάρισε ένα ρολόι valentino και ένα κουτί με καλάμια για το κλαρίνο. Θυμάμαι ότι μου έδωσε και extra λεφτά. Έχουμε ακόμα συνεχώς τηλεφωνική επικοινωνία με το Γιώργο. Είναι καλή ψυχή.

Έχετε παίξει στην τηλεόραση;

Η ΕΡΤ3 ήρθε 2 φορές στη Δεσκάτη και μια στα Γρεβενά .Πήγα και μια φορά στο studio στη Θεσσαλονίκη με την χορωδία της Δεσκάτης και έπαιξα δημοτικά και βυζαντινή μουσική. Επίσης έπαιξα και στην εκπομπή του Παναγιώτη Μυλωνά στην ΕΤ1 και στο Θεσσαλικό κανάλι ΤRΤ.

Πήγατε και εξωτερικό;

Ναι .Με καλέσανε σε ένα τρικαλινό γάμο στη Γερμανία .Μόλις τελείωσε ο γάμος με καλέσανε σε έναν άλλο. Μου πρότειναν να καθίσω και σε ένα κέντρο αλλά έφυγα.

Ποια η σχέση σας με την Βυζαντινή μουσική;

Πάω στην εκκλησία και ψάλλω .Με το κλαρίνο μου παίζω βυζαντινούς δρόμους και αυτοσχεδιάζω.

Έχετε βγάλει κανένα CD ;

Έχω ένα CD με τίτλο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ .Σε διάφορους δρόμους, που έχουν μεγάλη συγγένεια με αντίστοιχους ήχους της Βυζαντινής μουσικής .Την ηχογράφηση έκανε ο ανεψιός μου Παρασκευάς Γιώργος ο oποίος μe συνόδεψε στο synthi .

Ποιοι άλλοι παίζουν κλαρίνο εδώ στη Δεσκάτη;

Ο Αντώνης ο Καρακώστας και ο Θανάσης ο Τσάτσος

Έχεις κάτι να μου διηγηθείς ,κάτι σπουδαίο για σένα;

Ναι. Το 1977 βρέθηκα στην Αθήνα για μια προσωπική δουλειά. Θυμάμαι εκεί στην Αγίου Κωνσταντίνου στην Ομόνοια είχε ένα μουσικό καφενείο. Μπροστά ακριβώς καθόταν ένας γέρος και πούλαγε κλαρίνα. Πέρασα κι εγώ από κει και πήρα ένα κλαρίνο και το δοκίμαζα. Από το καφενείο βγήκαν να με ακούσουν. Θυμάμαι μια φωνή που είπε: Ποιος είναι αυτός; Ήταν η φωνή του σπουδαίου κλαρινίστα Τάσου Χαλκιά. Με τράβηξε παραπέρα και μου είπε από πού είμαι και ότι χάθηκα που έμεινα εκει πάνω( του ειχα πεί το ιστορικό μου).Κατέβα κάτω μου είπε κι εγώ θα σε βοηθήσω όπως κι εμένα με στήριξαν άλλοι. Θα σε βάλω στην Τηλεόραση να σε δει ο κόσμος. Παίρνει ένα ΤΑΧΙ και με πάει στην ΕΡΤ. Μόλις φτάσαμε με σύστησε σαν ανεψιό του. Κανονίσανε οι υπεύθυνοι εκεί να παίξω. φεύγοντας μου είπε ο Χαλκιάς: Θα πάς να πάρεις το συγκρότημά σου και θα έρθεις. Εγώ γύρισα στη Δεσκάτη και αυτό το ταξίδι στην Αθήνα δεν το έκανα ποτέ.Το μετάνιωσα που γέλασα κι τον Χαλκιά και την ΕΡΤ.Αν θα πήγαινα τότε ίσως άλλαζε και η ζωή μου.

Διδάσκεις κλαρίνο;

Ναι. Διδάσκω στο δημοτικό ωδείο Δεσκάτης. Έχω τρείς πιτσιρικάδες μαθητές και τρείς μεγάλους. Θέλω να τους βοηθήσω να μάθουν. Αυτό με ικανοποιεί.

Τι συμβουλεύεις στους μικρούς μαθητές σου;

Η μουσική είναι φαντασία. Σε ηρεμεί. Νιώθεις κάπως όταν καταφέρνεις να παίξεις ένα κομμάτι. Να αγαπάνε το όργανο γιατί είναι η σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν. Να έχουν υπομονή. Τα γράμματα όμως να μην τα παρατήσουν. Υπάρχει τρόπος και χρόνος και για τα δυό. Σήμερα είναι δύσκολα τα πράγματα. Τότε κάναμε ωραία γλέντια. Λεφτά δεν είχαν να με πληρώσουν και πολλοί μου έφερναν ξύλα και αυγά. Ήταν πιο αγνές οι εποχές παλιότερα.

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ Αντώνη εσένα και τη γυναίκα σου για τη φιλοξενία και εύχομαι ο θεός να σε έχει πάντα καλά και να διασκεδάζεις τον κόσμο με το κλαρίνο σου.

ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΗΛΟΦΟ

27 Dec 08 19:49:22 GMT

ΜΑΣΚΑΡΕΜΑΤΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

Το έθιμο αυτό που καταγράψαμε έχει σκοπό να θυμηθούν οι παλιότεροι και να μάθουν οι νεότεροι καθώς τα τελευταία χρόνια σχεδόν σπάνια μπορεί να το συναντήσει κανείς στο χωριό.

Την ημέρα της πρωτοχρονιάς πολλοί άνδρες αλλά και γυναίκες μεταμφιεζόταν σε παππούδες(έτσι τους λένε στο χωριό).Έφτιαχναν προσωπίδες από χοντρά χαρτόνια άλλα χρησιμοποιούσαν και το τομάρι του γουρουνιού που είχαν σφάξει τα Χριστούγεννα. Βάζανε και παλιόρουχα στην πλάτη για να φαίνονται καμπούρηδες και ξεχύνονταν στους δρόμους κρατώντας στο χέρι το αντί(ένα εργαλείο του αργαλειού) από τον αργαλειό για να πειράξουν μικρούς και μεγάλους. Ήταν ο φόβος και ο τρόμος των μικρών παιδιών. Όποιο παιδί έβρισκαν το φοβέριζαν να είναι καλό παιδί και να ακούει τους γονείς του και τους μεγαλύτερους .Θυμάμαι και εγώ μια χρονιά όταν ήμουν μικρός που είχα κρυφτεί μέσα στο κοτέτσι και έψαχνε ο παππούς να με βρει. Τι λαχτάρα είχα περάσει τότε και τι φαγούρα ήταν εκείνη από τους ψύλλους στο κοτέτσι. Παλιότερα είχα ακούσει μια ιστορία με παιδιά που τα έκρυψε η μαμά τους σε ένα βαρέλι και έβαλε πάνω την γάστρα αλλά τα βρήκαν οι παππούδες γιατί μόλις πέρασαν από κει φοβήθηκαν και δεν κρατήθηκαν. Οι παππούδες πέρναγαν από όλα τα σπίτι και τους κερνούσαν τσίπουρο και κρασί αλλά και λεφτά. Όσοι δεν είχαν τους έδιναν κρέας και λουκάνικα. Μετά πήγαιναν στην πλατεία του χωριού, το μεσοχώρι όπου μαζευόταν όλο το χωριό και χόρευαν και γλεντούσαν .Πολλές φορές χιόνιζε αλλά το έθιμο δεν αναβαλλόταν. Έβλεπες τους συγχωριανούς να χορεύουν πάνω στο χιόνι. Εκεί στην πλατεία έπαιζαν τους γαμπρούς και τις νύφες. Μερικοί άνδρες ντυνόταν με γυναικεία φορέματα και έβαζε στο κεφάλι μαντίλα με κρόσσια και πείραζαν τους άνδρες και άρχιζαν τα παντρολογήματα. Την ημέρα της πρωτοχρονιάς έφτιαχναν και την αρκούδα. Ένας άνδρας μεταμφιεζόταν σε αρκούδα φορώντας το τομάρι από το γουρούνι και ένα τροκάνι(τσιουκάνι) στο λαιμό και περασμένη αλυσίδα στο κεφάλι την οποία κρατούσε ο αρκουδιάρης. Ο αρκουδιάρης ήταν βαμμένος στο πρόσωπο με κάρβουνο για να φαίνεται σαν γύφτος , είχε στα χέρια του το αντί από τον αργαλειό για να χτυπάει την αρκούδα και ένα κόσκινο το οποίο χτύπαγε σαν ντέφι για να χορεύει η αρκούδα. Έλεγε διάφορα τραγούδια για να χορεύει η αρκούδα αλλά και διάφορα αστεία. Ο κόσμος έβαζε λεφτά μέσα στο κόσκινο και ημέρευε η αρκούδα. Ο αρκουδιάρης γύριζε την αρκούδα από όλα τα σπίτια του χωριού.

ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ

27 Dec 08 19:41:26 GMT

ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

Τα παιδιά περιμένουν με ανυπομονησία την ημέρα της πρωτοχρονιάς για να πουν τα κάλαντα. Ξημερώματα της πρωτοχρονιάς τα παιδιά γυρνάνε από σπίτι σε σπίτι κρατώντας κουδούνια,κιπριά,τσιουκάνια και λένε τα κάλαντα χτυπώντας τα δυνατά ρυθμικός ήχος των κουδουνιών ακούγεται παντού σε όλο το χωριό αλλά και σε μεγάλη απόσταση αν βρεθεί κανείς θα ακούσει το κουδούνισμα. Είναι μια ξεχωριστή μέρα για όλους και εύχονται όλοι να πάνε καλά τα πράγματα όλη την χρονιά.Οι νοικοκυρές έχουν ανάψει τα φώτα του σπιτιού τους και περιμένουν με καλοσύνη τα παιδιά. Παλιότερα τα παιδιά είχαν μαζί τους ένα καλάθι και ένα κακάβι(μεταλλικό δοχείο) για να βάζουν μέσα το κρέας ,τα λουκάνικα και ότι άλλο τους έδιναν όσοι δεν είχαν λεφτά. Καταγράψαμε και παρουσιάζουμε εδώ τα κάλαντα που λέγανε παλιότερα(σήμερα και στο χωριό μας πολλά παιδιά λένε τα συνηθισμένα κάλαντα που λένε σχεδόν σε όλη την Ελλάδα) με αυθεντική τοπική διάλεκτο.

Αγιους Βασίλης έρχιτι γινάρης ξημηρώνει

Βασίλη πουθι έρχισι και πούθι κατιβένεις

ιγω απ’ τα ξένα έρχουμι και στα δικά μου πάω

Αν έρχισι απ την ξενιτιά πες μας κι ένα τραγούδι

ιγω τραγούδια μαθισκνα τραγούδια να σας λέω

Στην πατιρίτσα ακούμπησα να πω κι ένα τραγούδι

Κι η πατιρίτσα ήταν χλουριά κι απόλικι κλουνάρια

Κλουνάρια χρυσουκλώναρα κι αργυρά τα φύλλα

Κι άλλα χρυσά κι άλλα αργυρά κι άλλα μαλαματένια

Σ’αυτό του σπίτι που’ρθαμι σε τούτο του νοικουκύρη

Να ζήσει χρόνια εκατό κι εξάμηνα διακόσια

Να ζήσ’να κανει τρια πιδιά τα τρία αράδα αράδα

Το’να να γίνει βασιλιάς του άλλου να παπαδέψει

Του τρίτου του μικρότιρου γραμματικός να γίνει

Για να διαβάζει τα πιδιά δασκάλοι να τα κάνει

ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΙΧΝΙΔΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ

17 Dec 08 22:20:46 GMT

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΜΕ

Να ξαναγινόμαστε πάλι πιτσιρίκοι με κοντοπαντέλονο μπάλα και τσιλίκι……….

Δεν είχαμε εμείς τότε play station, computer , mp3 ,internet.Κάποτε, αποτελούσαν το μοναδικό τρόπο διασκέδασης των μικρών παιδιών. Σήμερα, μάλλον ...μουσειακά είδη, όμως αναδύουν πάντα της ίδια αίσθηση γλυκιάς νοσταλγίας. Μιλάμε για τα παιχνίδια των παιδικών μας χρόνων. Το χωριό μας απομακρυσμένο από αστικά κέντρα είχε ελάχιστη επιρροή από κάθε είδους τεχνολογική εξέλιξη. Αλλά όμως λίγο πολύ αυτά τα παρακάτω αλλά και άλλα πολλά παίζανε τότε τα παιδάκια σε όλη την Ελλάδα.Ας δούμε ποια παιχνίδια παίζαν παλιότερα τα παιδιά στο χωριό.

ΜΑΚΡΙΑ ΓΑΪΔΟΥΡΑ

Παιζόταν με δυο ομάδες παιδιών και ένα παιδί που έκανε τη μάνα. Τα παιδιά της μια σκύβανε ο ένας πίσω από τον άλλο μπροστά από τη μάνα σαν να κάνανε μια μακριά γαϊδούρα. Τα άλλα παιδιά πηδάγανε πάνω προσπαθώντας να μην πέσουν. Αφού πηδάγανε όλοι, το πρώτο παιδί που πήδηξε τραγουδούσε "Αντζουλίνα ματζουλίνα κι στουν κόλους μια σουλίνα πόσα είνι αυτά;" δείχνοντας στην μάνα κάποια δάχτυλα. Το πρώτο παιδί από αυτούς που έστηναν έπρεπε να μαντέψει σωστά. Αν μάντευε σωστά ή αν κάποιος έπεφτε από τη γαϊδούρα, τότε αλλάζανε πλευρές αλλιώς ξανά-στήνανε.

ΚΑΜΗΛΑ

Παιζόταν με δυο ομάδες παιδιών και ένα παιδί που έκανε τον καμηλιέρη Τα παιδιά της μιας αγκαλιαζόταν σε μικρό κύκλο με τα κεφάλια κάτω. Αυτή ήταν η καμήλα. Τα άλλα παιδιά προσπαθούσαν να ανέβουν στην καμήλα χωρίς να τους κλοτσήσει ο καμηλιέρης. Αν τους κλοτσούσε τότε άλλαζαν πλευρές. Αν όμως αυτοί που στήνανε δεν αντέχανε το βάρος και σπάζανε τον κύκλο (έσπαζε η καμήλα) τότε ξανά-στήνανε.

ΦΛΙΟΥΡΙΑ

Τα Κεραμιδάκια ήταν παιγνίδι της νεώτερης εποχής. Τα παιδιά χωρίζονταν σε 2 ομάδες και κάθε ομάδα στεκόταν απέναντι από την άλλη. Στην μέση της απόστασης μεταξύ τους τοποθετούσαν 6-7 κεραμιδάκια το ένα πάνω στο άλλο.

Η μια ομάδα κυλούσε μια μπάλα με σκοπό να ρίξει τα κεραμιδάκια και στην συνέχεια προσπαθούσε να τα ξαναστήσει. Η άλλη ομάδα προσπαθούσε να χτυπήσει με την μπάλα όποιον από τους αντιπάλους προσπαθούσε να τα στήσει. Αν τους πετυχαίνανε τότε όλους αλλάζανε πλευρές. Αν έστω και ένας να έστηνε όλα τα κεραμιδάκια συνέχισε πάλι η ομάδα του να ρίχνει από την αρχή.

ΚΛΕΦΤΕΣ ΚΑΙ ΑΣΤΥΝΟΜΟΙ

Παίζουν όσα παιδιά θέλουν και χωρίζονται σε δύο ομάδες. Η μία είναι οι κλέφτες και η άλλη οι αστυνόμοι. Οι αστυνόμοι προσπαθούν να πιάσουν τους κλέφτες, ακουμπώντας τους στην πλάτη. Αυτοί για να προφυλαχτούν, ακουμπούν με την πλάτη κάτω ή στον τοίχο. Αλλά και οι κλέφτες προσπαθούν συγχρόνως να τους ακουμπήσουν στην πλάτη τους αστυνόμους. Όποιον τον ακουμπήσουν στην πλάτη, βγαίνει από το παιχνίδι. Νικητής είναι όποια ομάδα μείνει με τα περισσότερα παιδιά

ΤΣΙΛΙΚΙ-ΤΣΙΟΥΛΙΚΑ

Παιζόταν από δυο παίκτες. Ο κάθε παίκτης κρατούσε μια βέργα, περίπου μισό μέτρο, την τσιλικόβεργα. Το τσιλίκι ήταν ένα μικρότερο κομμάτι ξύλου περίπου 25 εκατοστών. Το τσιλίκι ήταν πελεκημένο στις άκρες έτσι ώστε να είναι μυτερό και να εκτινάσσεται προς τα πάνω όταν το χτυπούσαν με την τσιλικόβεργα στις άκρες. Κάθε παίκτης έπαιζε με τη σειρά του. Στο παίξιμό του έμοιαζε με το αμερικάνικο παιχνίδι "μπεηζμπωλ". Ζωγράφιζαν ένα κύκλο μέσα από τον οποίο το παιδί που έπαιζε πρώτο προσπαθούσε να διώξει όσο μπορούσε μακρύτερα το "τσιλίκι" που κρατούσε με το ένα του χέρι χτυπώντας το με την τσιλικόβεργα που είχε στο άλλο.

Αν το άλλο παιδί κατάφερνε να πιάσει το τσιλίκι στον αέρα τότε έχανε το πρώτο κι άλλαζαν ρόλους. Αν δεν τα κατάφερνε τότε είχε μια ακόμα ευκαιρία να "κάψει" τον αντίπαλό του αν πετύχαινε με το τσιλίκι που πετούσε από το σημείο στο οποίο είχε καταλήξει τον πρώτο παίκτη που καθόταν μέσα στον κύκλο. Ο πρώτος παίκτης τώρα δεν καθόταν να δεχτεί μοιρολατρικά το χτύπημα του αντίπαλου. Με την τσιλικόβεργα προσπαθούσε να χτυπήσει το τσιλίκι και να το επιστρέψει πίσω και μάλιστα όσο πιο μακριά γινόταν. Κι αυτό γιατί στη συνέχεια μετρούσαν πόσα βήματα μακριά από τον κύκλο είχε καταλήξει το τσιλίκι και για κάθε βήμα έπαιρνε πόντους.

Νικητής ήταν αυτός που συγκέντρωνε τους περισσότερους πόντους

ΣΚΡΟΦΑ

Οι παίκτες χαράζουν πάνω στο έδαφος έναν κύκλο με διάμετρο 3-5 μ. και πάνω στην περιφέρειά του ανοίγουν τόσους λάκκους όσοι είναι οι παίκτες μείον ένα. Ανοίγουν επίσης έναν άλλο λάκκο στο κέντρο του κύκλου. Οι λάκκοι είναι τόσοι, ώστε να χωρούν μια μικρή πέτρα στο μέγεθος καρυδιού. Η πέτρα αυτή λέγεται"γουρούνα". Ένας παίχτης, που εκλέχτηκε με κλήρωση, πρέπει να βάλει τη γουρούνα, σπρώχνοντάς τη μ' ένα ραβδί στο λάκκο του κέντρου, ενώ οι υπόλοιποι παίχτες τον εμποδίζουν, χτυπώντας τη "γουρούνα" με τα δικά τους ραβδιά. Όταν ο οδηγός βάλει τη "γουρούνα" στο λάκκο του κέντρου, οι υπόλοιποι παίχτες βάζουν τη μια άκρη του ραβδιού τους μέσα σ' ένα λάκκο και ύστερα αλλάζουν λάκκους, πριν το αντιληφθεί ο οδηγός της "γουρούνας". Όταν ο οδηγός κατορθώσει να βάλει την άκρη του ραβδιού του σ' ένα λάκκο της περιφέρειας, τότε αυτός που μένει χωρίς λάκκο γίνεται οδηγός της "γουρούνας" και το παιχνίδι ξαναρχίζει. Έκαναν ένα κύκλο και φώναζαν Κου-μπα-νιά και έβαζαν όλα τα χέρια μπροστά. Έβλεπαν πώς είναι η παλάμη δηλ. ποιοι την είχαν προς τα πάνω και ποιοι προς τα κάτω. Οι περισσότεροι έβγαιναν. Επαναλαμβάνονταν το ίδιο μέχρι να μείνει ένας. Αυτός ήταν ο κυνηγός. Όποιον έπιανε τον ακουμπούσε σε ένα τοίχο ενώ οι άλλοι προσπαθούσαν να τον ελευθερώσουν. Όσους απ' αυτούς ακουμπούσε ο κυνηγός τους αιχμαλώτιζε. Κέρδιζε όταν τους έπιανε όλους. Εκεί τελείωνε το παιχνίδι και ξανάρχιζε με την ίδια διαδικασία.

ΚΟΥΜΠΑΝΙΑ-ΚΟΥΡΜΠΑΝΙΑ

Έκαναν ένα κύκλο και φώναζαν Κου-μπα-νιά και έβαζαν όλα τα χέρια μπροστά. Έβλεπαν πώς είναι η παλάμη δηλ. ποιοι την είχαν προς τα πάνω και ποιοι προς τα κάτω. Οι περισσότεροι έβγαιναν. Επαναλαμβάνονταν το ίδιο μέχρι να μείνει ένας. Αυτός ήταν ο κυνηγός. Όποιον έπιανε τον ακουμπούσε σε ένα τοίχο ενώ οι άλλοι προσπαθούσαν να τον ελευθερώσουν. Όσους απ' αυτούς ακουμπούσε ο κυνηγός τους αιχμαλώτιζε. Κέρδιζε όταν τους έπιανε όλους. Εκεί τελείωνε το παιχνίδι και ξανάρχιζε με την ίδια διαδικασία.

ΠΕΤΑΛΑΚΙ

Παιζόταν από δυο άτομα. Το πρώτο παιδί που άρχιζε, έριχνε μια στρογγυλή πέτρα στην αρχή του σχεδίου. Έπρεπε στηριγμένο στο ένα πόδι να σπρώξει μ' αυτό την πέτρα ώστε να βγει έξω από το σχέδιο στην αρχή. Στη συνέχεια έριχνε την πέτρα στο δεύτερο τετράγωνο κι έμπαινε με το ένα πόδι στο σχέδιο και τετράγωνο -τετράγωνο έφτανε σ' εκείνο που βρισκόταν η πέτρα. Πάλι χτυπώντας την με το πόδι με το οποίο πατούσε στο έδαφος προσπαθούσε τετράγωνο -τετράγωνο να τη βγάλει έξω από το σχέδιο στην αρχή του. Αυτή η διαδικασία συνεχιζόταν με το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο τετράγωνο. Δεν έπρεπε ούτε η πέτρα ούτε το πόδι να ακουμπήσει στις γραμμές του σχεδίου. Αν ακουμπούσε στη γραμμή έβγαινε από το παιχνίδι και ξεκινούσε το άλλο παιδί. Επίσης έχανε το παιδί του οποίου η πέτρα δε θα πήγαινε στο τετράγωνο που ήταν η σειρά του. Αν για παράδειγμα έπρεπε να ρίξει την πέτρα του στο 4ο τετράγωνο κι αυτή όπως την πετούσε πήγαινε στο 5ο τότε το παιδί αυτό έχανε και συνέχιζε το άλλο παιδί.

ΤΟ ΚΟΡΟΪΔΟ

Για να παιχτεί αυτό το παιχνίδι χρειάζονται 3 παιδιά και μια μπάλα. Τα δυο παιδιά κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλο και στη μέση ο τρίτος. Τα δυο παιδιά πετούν ο ένας τη μπάλα στον άλλο και ο τρίτος προσπαθεί να την πιάσει. Αν καταφέρει να την πιάσει παίρνει τη θέση του αυτός που την πέταξε.

ΚΟΚΑΛΟ ΞΕΚΟΚΑΛΟ

Αυτό το παιχνίδι παίζεται καλύτερα με πολλά παιδιά. Κάποιος μετράει από το 1 μέχρι το 10 και αρχίζει να κυνηγάει τα άλλα παιδιά.

Αν προσπαθήσει να πιάσει ένα παιδί, το παιδί αυτό πρέπει να πει κόκαλο και να μείνει ακίνητο για να μη το πιάσει. Το παιδί αυτό μπορεί να ξανακινηθεί μόνο αν το ακουμπήσει κάποιο από τα άλλα παιδιά, λέγοντας ξεκόκαλο.

Αν μείνει μόνο ένα παιδί που έχει δικαίωμα να τρέχει δεν μπορεί να πει κόκαλο και να ακινητοποιηθεί αν δεν απελευθερώσει κάποιο άλλο παιδί. Το παιδί που θα πιαστεί τελικά είναι και συτό που θα είναι ο κυνηγός στον επόμενο γύρο.

ΣΑΛΙΓΚΑΡΟΣ

Χάραζαν στο σχήμα ένα σχήμα σαν σαλίγκαρο με ένα μικρό διαδρομάκι. έπρεπε να περάσεις την μπίλια μέσα από το διάδρομο σιγά σιγά και με την σειρά σου χωρίς να βγεί η μπίλια σου έξω από το διάδρομο έως ότου φτάσεις μέσα στην κλειστή καμπύλη που ήταν το κέντρο του σαλίγκαρου.

ΔΕΣΙΜΟ ΓΡΑΒΑΤΑΣ

15 Dec 08 12:22:46 GMT

ΠΩΣ ΝΑ ΔΕΝΕΤΕ ΤΙΣ ΓΡΑΒΑΤΕΣ ΣΑΣ

Πολλές φορές χρειάζεται να φορέσουμε κουστούμι για να πάμε σε ένα γάμο σε βαφτίσια σε ενα κέντρο διασκέδασης και γενικα σε οποιαδήποτε κοινωνική εκδήλωση. Όταν φτάνει η στιγμή να φορέσουμε γραβάτα εδω είναι τα δύσκολα.Πολλοί απο μας την έχουμε έτοιμη απο το μαγαζί που την αγοράσαμε και δεν την λύνουμε ποτέ διότι δεν ξέρουμε να την δέσουμε πάλι. Κλίκάρετε στους παρακάτω συνδέσους και τα δύσκολα γίνονται εύκολα.

homepages.pathfinder.gr/settimo/Knots.htm

www.ofse.gr/nodo%2015.htm

ΚΑΛΑΝΤΑ-ΓΟΥΡΝΟΧΑΡΕΣ

13 Dec 08 13:50:17 GMT

ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΟ ΓΗΛΟΦΟ-ΣΦΑΞΙΜΟ ΓΟΥΡΟΥΝΙΩΝ

Τα Χριστούγεννα είναι μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Σύμφωνα με την ορθόδοξη χριστιανική εκκλησία, στην οποία ανήκουν οι περισσότεροι έλληνες, είναι η δεύτερη σημαντικότερη γιορτή μετά το Πάσχα. Από την γιορτή του Αγίου Σπυρίδωνα και μετά τα παιδιά περίμεναν πως και πως την ημέρα που θα λέγανε τα κάλαντα(κόλιαντα).Κάθε βράδυ και μέχρι τις 23 Δεκεμβρίου άκουγες από τις γειτονιές: κόλιανταααααα , κόλιαντααααα. Ήταν τα αγόρια του χωριού τα οποία προειδοποιούσαν ότι έρχονται τα Χριστούγεννα. Μετά τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων, ξημερώματα 24 Δεκεμβρίου ,έρχεται η μεγάλη στιγμή και η χαρά των μικρών αγοριών.(τα κορίτσια δεν έλεγαν παλιά στο χωριό κάλαντα αλλά μόνο τον Λάζαρο το Πάσχα). Τα παιδιά κατά ομάδες, (και ήταν πολλά τότε), ξεκινούσαν για να πουν τα «κόλιαντα» στα σπίτια του χωριού. Τα έβλεπες με χοντρά μπουφάν και κουκούλες να βαδίζουν μέσα στο κρύο και στο χιόνι πολλές φορές. Από παντού ακουγόταν :

Χριστούγεννα,πρωτούγεννα πρώτη γιορτήτουχρόνου για βγάτε δέτεμάθετε που ο Χριστός γεννάται γεννάταικαι βαφτίζεται στον Ιορδάνη ποταμό ψηλά στον Άγιο Αντώνη Και τα βουνά ταράζονταν τα δέντρα προσκυνούσαν κι η Παναγία έλιγι κι η Παναγία λέει Έλα Ιορδάνη πρόδρομι Χριστό για να βαφτίσεις τώρα κινώ κι έρχουμι Χριστό για να βαφτίσω.

Τα παιδιά είχαν μαζί τους καλάθια και κακάβι (μικρό μεταλλικό δοχείο με χερούλι) για να βάζουν μέσα τα λουκάνικα και το κρέας που τους έδιναν. Δεν είχαν λεφτά όλοι τότε λεφτά να τους δώσουν. Λίγα ήταν τα λεφτά που μάζευαν τα παιδιά. Είχαν και ένα ξύλο που ήταν κάπως γυριστό από κάτω σαν μαγκούρα που το λέγαν ματσούκα . Σ’αυτό περνάγανε μέσα τις κουλούρες-κουλουράκια που τους έδιναν οι νοικοκυρές των σπιτιών. Άκουγες τότε να λένε: Κόλιαντα μπάμπω μ’ κόλιαντα, κι εμένα μπάμπω μ’ κλούρα

ΤΟ ΣΦΑΞΙΜΟ ΤΟΥ ΓΟΥΡΟΥΝΙΟΥ

Την ώρα που τα παιδιά έλεγαν τα κάλαντα, στις γειτονίες έσφαζαν τα γουρούνια.είχαν δηλ. γουρνοχαρά.Τα γουρούνια τότε τα τάιζαν πολλούς μήνες πριν (μερικοί από την Άνοιξη).Ζύγιζαν όλα πάνω από 80-100 κιλά το καθένα Οι νοικοκυραίοι έφτιαχναν μεγάλο χοίρο για να έχουν κρέας για μεγάλο χρονικό διάστημα και λίπος(Εκείνη την εποχή τρώγαν πολύ λίπος γιατί δεν είχαν λάδι).Τά γουρούνια τα τάιζαν καλαμπόκι (χωρίς λιπάσματα όπως ακόμα και σήμερα), πίτουρα (ψίνα το λέμε στο χωριό μας) και τους καλοκαιρινούς μήνες βελανίδια(βαλάνι).Άλλες εποχές, άλλη ατμόσφαιρα τότε, άλλος τρόπος εκτροφής άλλη ράτσα γουρουνιών. Σήμερα οι τροφές είναι βιομηχανικές και με ορμόνες . Για το σφάξιμο των γουρουνιών απαιτούνταν 3 και παραπάνω άνδρες. Δεν είναι εύκολη υπόθεση να βάλεις κάτω γουρούνι και να το σφάξεις. Γινόταν βέβαια πριν προετοιμασία από την νοικοκυρά του σπιτιού. Έπρεπε να τα έχει όλα έτοιμα: μαχαίρια, τσεκούρι, λεκάνες καζάνι με ζεστό νερό και οτιδήποτε άλλο χρειαζόταν. Ο σφαγέας έπρεπε να ήταν καλός τεχνίτης την ώρα της σφαγής. Πολλές φορές το γουρούνι είχε μεγάλη δύναμη και ξέφευγε με μεσοκομμένο το λαιμό του .Μόλις κόβανε το γουρούνι η νοικοκυρά έφερνε στο φτυάρι κάρβουνα με θυμιάμα και το θυμιάτιζαν .Τα παιδιά περίμεναν να βγάλουν την φούσκα για να την φουσκώσουν να παίξουν μιας και δεν είχαν μπάλες. Η φούσκα ήταν η ουρήθρα του γουρουνιού Και το γδάρσιμο απαιτούσε τέχνη .Πρόσεχαν να μην τρυπήσουν το δέρμα (τομάρι) γιατί το χρειαζόταν για να φτιάχνουν γουρνουτσάρχα. Αφού τελείωναν το σφάξιμο η νοικοκυρά έφτιαχνε τηγανιά από το ίδιο το κρέας που είχαν σφάξει και τρώγαν και πίναν. Έπειτα από κει έφευγαν και πήγαιναν στου άλλουνού το σπίτι και έσφαζαν κι εκεί τα γουρούνι. Τότε υπήρχε αλληλοβοήθεια κι όχι όπως σήμερα. Μετά το σφάξιμο του γουρουνιού βγάνανε το λίπος (παστό το λένε) και κρεμάγανε το σφάγιο στο υπόγειο του σπιτιού για να στραγγίσει. Τον παστό τον κόβανε μικρά κομματάκια και τον λιώνανε σε καζάνι και τον βάζανε σε δοχεία (πολλές φορές πήλινα)για να έχουν όλο το χρόνο λίπος(λίγδα) για φαγητά και πίτες. Το λιώσιμο του λίπους ήταν χρονοβόρο και κουραστικό. Τα υπολείμματα από τον παστό, τις λεγόμενες τσιγαρίδες δεν τα πετούσαν γιατί ήταν ο καλύτερος μεζές. Πολλές οικογένειες έφτιαχναν και παστρουμά. Το κρέας αφού στράγγιζε το κόβανε ,το αλατίζανε και το βάζανε μέσα σε κασόνια ξύλινα που τα λέγανε . Παλιότερα δεν υπήρχαν ψυγεία και διατηρούσαν έτσι το κρέας με αυτό τον τρόπο για 2-3 μήνες. Τι πεντανόστιμο κρέας ήταν εκείνο! Το κεφάλι του γουρουνιού και τα πόδια τα μαδούσαν καλά και το ξύριζαν μέσα σε ζεστό νερό. Από αυτά έφτιαχναν πατσά. Έβαζαν μέσα στον πατσά και λίγο σκόρδο και τον έβαζαν μέσα σε σουπιέρες(τσίγκινα βαθιά πιάτα) και μετά στα παράθυρα για να παγώσει. Έφτιαχναν και λουκάνικα. Τί καταπληκτικά λουκάνικα ήταν εκείνα! Δεν υπάρχουν σήμερα τέτοια. Περιείχαν κομματάκια ψαχνό κρέας κομμένο με το μαχαίρι ,λίπος από το κεφάλι του γουρουνιού(μαγούλι-μπουσιουρτί),και πράσο. Στις μέρες μας όλα έχουν αλλάξει. Λίγοι φτιάχνουν χοιράδι και λουκάνικα, λίπα παστρουμά σχεδόν κανένας. Όσο για τα κάλαντα υπάρχουν πολύ λίγα παιδιά παιδιά να τα πουν.

ΚΑΛΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ

07 Dec 08 18:51:38 GMT

TEL029.gif

ΟΙ ΚΑΛΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ

ΠΑΡΑΔΟΣΗ 1. Ό στύλος της γης

Κάτω από τη γη υπάρχει ένα μεγάλο δένδρο, ωσάν στηλος πελώριος και γερός, και βαστάει τη γη. Έτσι έλεγαν οι παλαιότεροι. Εκεί κάτω ευρίσκονται όλο το χρόνο οι Κάλικάντζαροι και δουλεύουν νύκτα και ημέρα. Προσπαθούν να κόψουν το στυλό. πού βαστάει τη γη. γιατί θέλουν να την άδουν να γκρεμίζεται και να γελούν. Κτυπούν λοιπόν με μικρά τσεκουράκια και πριονίζουν με πριονάκια. Κάθε χρόνο, μόλις ζυγώνουν να το κόψουν, να σου και έρχονται και τα Χριστούγεννα. —"Άιντε, πάμε τώρα να γλεντήσαμε λίγο επάνω στη γη, πειράζοντας τους ανθρώπους, γιορτές ημέρες πού ήρθαν. Πάμε, και στο γυρισμό μας το υποσκάβομε. Έρχονται λοιπόν κοντά μας. Στο γυρισμό τους όμως ευρίσκουν το δένδρο να έχει θρέψει. Και τότε αρχίζουν πάλι από την αρχή. Ευτυχώς πού είναι κουτούτσικοι οι Καλικάντζαροι, για τούτο κάθε χρόνο πάντα τα ιδία κάμνουν και πάντα τα ίδια παθαίνουν με τούτο το θεόρατο δένδρο, πού κρατάει τη γη ολόκληρη με τα χωριά της και με τις πολιτείες της.

2. Ό μυλωνάς και ό Καλλικάντζαρος

Μια φορά Ένας μυλωνάς είχε ωραία φωτιά με κάρβουνα στο μύλο του και έψηνε μια σούβλα κρέας. Εκεί πού γύριζε τη σούβλα του, βλέπει στην άλλη μεριά έναν Κάλλικάντρο και γύριζε μια σούβλα με βατράχους! Λεν του αμέλησε διόλου. Ύστερα από λίγο τον έρωτα ό Καλικάντζαρος πώς τον λέγουν. —Εαυτό με λέγουν, του λέγει ό μυλωνάς. Εκεί πού γύριζε τη σούβλα και το κρέας ήταν ροδο-κόκκινο και μοσχομύριζε, ό Καλικάντζαρος. βάζει την δική του σούβλα με τους βατράχους επάνω στο κρέας. Ποτ! δεν αργεί ό μυλωνάς και του φέρνει μια με ένα αναμμένο δαυλί και, καθώς ό Καλικάντζαρος ήταν γυμνός, τον κατάκαψε! Φωνές και κακό ό Καλικάντζαρος! — Βοηθάτε, αδέρφια, γιατί μ' έκαψαν! — Βρω, ποιος σ' έκαψε; του λέγουν οι άλλοι Καλλικάντζαροι απ' έξω. —Ό Εαυτός μ' έκαψε, τους λέγει εκείνος από μέσα. —Αμα σαν κάηκες από τον εαυτό σου, τί σκούζεις έτσι; Και έτσι την έπαθε ό καλός σου ό Καλικάντζαρος, γιατί ό μυλωνάς φάνηκαν εξυπνότερος του.

ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ

07 Dec 08 17:16:04 GMT

Έτυχε να τον γνωρίσω και να τον δω από κοντά. Ήταν 3-6 -2000 και ώρα 18:20 όταν βρέθηκα μαζί με ένα φίλο μου μπροστά στο σπίτι του στο Λογγό στον Άγιο Κωνσταντίνο Φθιώτιδας. Το τοπίο απέναντι καταπληκτικό. Τα μάτια μου πέφτουν σε μια βάρκα που είναι δεμένη λίγα μέτρα δεξιά μου .Είναι η βαρκούλα του Στέλιου. Με τη βάρκα αυτή πέρναγε ατέλειωτες ώρες στα νερά του Μαλιακού ψαρεύοντας. Είχε τον τρόπο του να μαγεύει τα ψάρια. Ψάρευε και τραγούδαγε και γαλήνευαν τα νερά με την μοναδική καταπληκτική φωνή του. Μέσα από το απλό αλλά τόσο ζεστό σπίτι του φάνηκε η γυναίκα του η οποία ήρθε προς το μέρος μας. Μας μίλησε πολύ ευγενικά. Μας είπε ότι ο Στέλιος ετοιμάζεται να βγει για ψάρεμα αλλά θα τον ρωτήσει αν μπορεί να μας δεχτεί. Επέστρεψε σε λίγο και μας έγνεψε θετικά. Περάσαμε την εξώπορτα και βρεθήκαμε στην αυλή. Θα μπορούσε να πει κανείς γιατί έχει τέτοιο απλό σπίτι ο Στέλιος αφού θα μπορούσε να είχε βιλάρα .Κ ι όμως ο Στέλιος ήταν απλός άνθρωπος και λαϊκός τύπος, ήθελε να ζει έτσι απλά χωρίς πολυτέλειες. Από ένα δωμάτιο εμφανίζεται ο Στελάρας ντυμένος Ψαράς με ένα πουκάμισο ριγμένο και μπότες λίγο κάτω από το γόνατο. Δεν ξέρω γιατί εκείνη τη στιγμή κόπηκε για λίγο η φωνή μου. Ήταν ένας άνθρωπος απλός σαν κι εμάς κι όμως κάτι μου έκανε μέσα μου να τον βλέπω διαφορετικά. Ο Στέλιος δεν ήταν ο οποιοσδήποτε άνθρωπος .Ποτέ δεν ένιωσα έτσι παρά μόνο στο Στέλιο. Πες το σεβασμό πες το θαυμασμό. Ο φίλος μου κάθισε σε μια καρέκλα. Δεν ξέρω τι έπαθε και δεν μίλαγε. Όταν μας μίλησε ο Στέλιος φάνηκε το μεγαλείο της φωνής του με την τέλεια μουσικότητα της. Είχαμε μια σύντομη συζήτηση γιατί βιαζόταν να πάει για ψάρεμα. Μας μίλησε για την ξενιτιά και θυμάμαι ότι είπε ότι είναι καλή. Κι όμως αυτός δεν τραγούδησε το ψωμί της ξενιτιάς ; Στα λεγόμενα του φάνηκε η πικρία που είχε βιώσει από τους ανθρώπους. Του ευχηθήκαμε να είναι πάντα γερός και δυνατός αλλά ο θεός δεν τον άφησε. Λίγους μήνες αργότερα τον πήρε κοντά του για να τον μαγεύει με τη φωνή του. Δεν είμαι εγώ αυτός που θα γράψει πολλά για το Στέλιο. Τόνοι μελάνι έχουν χυθεί για την ιστορία του Στέλιου και πολλά αφιερώματα έγιναν και θα γίνουν για τον άνθρωπο θρύλο του ελληνικού τραγουδιού.Eνα μόνο θέλω να πω κι εγω που λένε όλοι οι Έλληνες όπου κι αν βρίσκονται:Στέλιος δεν πρόκειται να ξαναβγεί. Κοτσίρας Αχιλλέας

ΤΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΓΗΛΟΦΟΥ

23 Oct 08 14:55:49 GMT

ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΓΗΛΟΦΟΥ

Καταγράφουμε εδώ Περιοχές που έχουμε γνωρίσει ή έχουμε ακούσει από μεγαλύτερους. Οι κάτοικοι βέβαια του χωριού τις γνωρίζουν όλες. Πόσες φορές δεν τις έχουν περπατήσει με τα ζωντανά τους ή δεν έχουν κάνει χωράφι; Ευχαριστούμε τον Κοτσίρα Ηλία και την Κοτσίρα Ευαγγελή που βοήθησαν να καταγράψουμε αυτές τις περιοχές. Ίσως κάποτε οι νέες γενιές να μην ξέρουν καν που βρίσκονται.

ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ

Παλιοχώρι ,κουσένι, Κουτσιράθκι βρύση , αμπέλια,τσαπουρνιές ,λιβαδούλια, , παλιόβρυση, τσιαρέσια , καστανιά, βακούφκου χουράφι , παππού του μπγιάδι

ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ(ΒΟΡΕΙΟ ΔΥΤΙΚΑ)

Χρησούλα τουμαντρί, σουγλισμένη,Τσιμπή χουράφια

ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ(ΔΥΤΙΚΑ)

Κουτλί ,λιβαδιρό παλιόστρουγκα , Παύλου μπγιάδι,

ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΑ

Βλαχόστρατα , κόντσμα , κιρίμ του κθάρι , λιβάδ του κνού , τούρκους , ξινουμπλιά , χουντρή αλατσιά βακούφκου χουράφι , ξινουμπλιά, κρεμάσματα

ΒΟΡΕΙΑ

Μιρικέζι , βαθυόλακα, λούτα αλατσιά, λάκους τσκρόφας , κτσίκα τα μαντριά , κακαιάννης, βαθυόλακα, λάκα τ καλιού , καγκέλια καΐτσα , λιβάδι τστόι , χουράφι τσιλιλή , κουντουβάς , ράχη τσαπούλι, Μπούλια μαντρι, τριμιντζιάθκα , κουνιάρα , Ντρουμακάθκα μαντριά Κουκουράβα μαντριά , Βαβιτσάθκα χουράφια , Χαντέλα τα χουράφια απαγουριμένου , Γκουντέλα τα μαντριά, Γκάγκτζα του χουράφι, ανταμικό

ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΑ(ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΙΟ)

Βουρλάς , κουτσιόδεντρους , χαντάκα του χουράφι , Μούκους , τόπια, Γκουμουτσιάθκα τα χουράφια (τσιλιλή),

ΔΥΤΙΚΑ

Παλιμάντρι, μπίγνις , αλαντγέρι

ΔΥΤΙΚΑ(ΣΥΝΟΡΑ ΜΕ ΦΩΤΕΙΝΟ)

ανίλιου τα Μαργαρίτη, κουτρούτσιου , παπακώστας , λάκους Ντιμινή , σταβρουδρόμι , φαρδύ μπγιάδι ,ανίλιου Ντγκαγκάνη , παπά χουράφι, κουματσιούλια , χουράφι Τζαραντέκι , , Τσιλιλή κήπους ,πιγνιώτη , Αλέκου χουράφι, Τζίμα χουράφι (ντρύπα).

ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ

αλώνια , βαρτόπα , γιλαδαριές, αγιουνέρι , γαλανή ,νταβαλούθκου, κατσιούλι , καραούλια , τιφουσέλι , στενόλακα , γαβρί , λιφτουκαριά, σουρβάλα , μπιστιριά.

ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΑ(ΠΡΟΣ ΦΩΤΕΙΝΟ)

καρακόνι,καμμένους σταθμός

Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥ ΓΗΛΟΦΟΥ

22 Oct 08 16:14:41 GMT

Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΗΛΟΦΟΥ Ο Ιερός Ναός του αγίου Δημητρίου Γηλόφου βρίσκεται κτισμένος στο βόρειοανατολικό τμήμα του χωρίου. Είναι λιθόκτιστη τρίκλιτη βασιλική με δίριχτη στέγη. Εσωτερικά ο ναός είναι κατάγραφος με όμορφες τοιχογραφίες, οι οποίες αγιογραφήθηκαν τό 1861 και διατηρούνται σε καλή κατάσταση από τον σπουδαίο ζωγράφο της εποχής εκείνης Ζουρχλή ή Τζουρχλή ο οποίος καταγόταν από το χωριό Τζουρχλί το σημερινό Άγιο Γεώργιο Γρεβενών. Ο αγιογραφικός διάκοσμος, με τά ζωηρά χρώματα, μας παρουσιάζει μία πλούσια θεματολογία που επικεντρώνεται -εκτός από τά υπόλοιπα τμήματα του Ναού- στην οροφή του, στην οποία σχηματίζονται σε κάθε κλίτος ξεχωριστά μικροί θόλοι. Είναι αγιογραφημένος πιθανόν από Σαμαριναίους αγιογράφους. Τά κλίτη του Ναού χωρίζονται με τοξοστοιχίες οι οποίες μεταξύ τους ενισχύονται με διακοσμημένους ελκυστήρες. (ξυλοδεσιές). Πέραν του τοιχογραφικου διακόσμου διασώζονται τμήματα από το παλαιό ξυλόγλυπτο τέμπλο. Λειτουργεί και ως κοιμητηριακός Ναός του χωριού.

Όποιος επισκεφτεί το χωριό αξίζει να πάει στο ναό να δει τις καταπληκτικές αγιογραφίες του που είναι οι μοναδικές στην περιοχή μας. Η ακριβής χρονολογία του ναού είναι άγνωστη. Υπάρχει πάντως μια μαρμάρινη δυσδιάκριτη επιγραφή στην ανατολική πλευρά του ναού προς το Άγιο βήμα η οποία αν μπορούσε να διαβαστεί με επιστημονικά μέσα(με τη βοήθεια του άνθρακα-14 οι επιστήμονες βρίσκουν την ηλικία αντικειμένων )ίσως φανέρωνε και την εποχή της ανέγερσης του ναού. Πάντως επειδή το χωρίο κατοικήθηκε πολύ πιο πρίν ( περίπου το 1320 μ.Χ) θα πρέπει να χτίστηκε και εκκλησία περίπου πρίν ή λίγο μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Η εκκλησία μας γιορτάζει στις 26 Οκτωβρίου. Κάθε χρόνο πλήθος κόσμου από το χωρίο και τις γύρω περιοχές και πολλές φορές παρουσία του σεβασμιότατου αρχιεπισκόπου Ελασσόνας τελείται πανηγυρική θεία λειτουργία.

Σας παρουσιάζουμε εδώ μερικές επιγραφές από το ναό.

1877 Αυγούστου 30 Τζούκα. Κάνω ενθύμηση τόν καιρόν όνταςήλθα έγώ ό Δημάκηςπιδί τοϋ Παπαναοτάση άπόχωριό Πετσοΰγγια κεημαν δάσκαλος εις χωρίον Τζούκας. σημειόνω εκείνον τόν χρόνον όπου έδειχναν πολά σημεία τέρατα, εις τάς 16 τοϋ μηνός ' Ιανουαρίου έχάθηκι ή σελήνη κε εις τάς 22 τοϋ μηνός Μαρτίου έχάθηκι ό ήλιος κέ εις τάς 25 τοϋ μηνός Αυγούστου έχάθηκι ή σελήνη κέείς τάς 30 τοϋ μηνός Αυγούστου έκάηκι ή εκκλησία τής Δισκάτης ό Μέγας Κωνσταντίνος. Εις εκείνον τόν Έσπερινόν έκάηκαν κε ακόμη δύο εκκλησίες, κε άλλες τρεΤς έπεσαν εκκλησίες εκείνον τόν χρόνον έπερνούσαν ασκέρια πολλά άπό 180.... Η ενθύμηση αυτή ήταν γραμμένη σε ένα, χαμένο πια, έντυπο μηναίο, μάλλον του Αυγούστου, του ναού Άγιος Δημήτριος του Γηλόφου(277). Κάνει λόγο για την πυρκαγιά, η οποία αποτέφρωσε στις 30.8.1877 τον παλιό ναό Άγιος Κων/ νος της Δεσκάτης. Ο τελευταίος στίχος υπονοεί τις στρατιωτικές κινήσεις των Τούρκων λίγο πριν εκραγεί η τελευταία θεσσαλική επανάσταση, το Φλεβάρη του 1878.

30.8.1877 1877 Αυγούστου λ. Κάνω ένθύμισι τόν καιρό έγώ ό Δημάκης Παπαναοτάση πού έφυγα άπό χωρίον Πετζούγγια(278) κε ήρθα εις χωριόν Τζούκας(279)με τόν ίδιον μισθόν. "Ελαβα 4 λουτζέκια(280) οτιάρι. 31.

«ΚΥΡΙΕ ΚΥΡΙΕ ΕΠΙΒΛΕΨΟΝ ΕΞ ΟΤΡΑΝΟΥ ΚΑΙ ΕΙΔΕ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΕΨΕ ΤΗΝ ΑΜΠΕΛΟΝ ΤΑΥΤΗΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΕ ΑΥΤΗΝ ΗΝ ΕΦΥΤΕΤΣΕΝ Η ΔΕΞΙΑ ΣΟΤ. ΕΓΩ ΕΙΜΙ ΤΟ ΦΩΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Ο ΑΚΟΛΟΎΘΩΝ ΕΜΟΙ ΟΤ ΜΗ ΠΕΡΙΠΑΤΗΣΕΙ ΕΝ ΤΗ ΣΚΟΤΙΑ ΑΛΛΑ ΕΞΕΙ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 1861 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ».

Ή επιγραφή αυτή είναι γραμμένη κυκλικά, γύρω από τον Παντοκράτορα, στον κυρίως ναό, του Αγίου Δημητρίου Γηλόφου. θα ήταν περιττή, αν δεν περιείχε στο τέλος, τη χρονολογική ένδειξη: «1861 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ». Ήένδειξη αυτή, μας πληροφορεί το χρόνο της ιστόρησης, της δημιουργίας δηλαδή των τοιχογραφιών του ναού, το χτίσμα του οποίου είναι κατά πολύ παλιότερο απ' αυτές.

ΤΑ ΓΑΜΗΛΙΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΗΛΟΦΟΥ

20 Oct 08 20:11:10 GMT

ΓΑΜΗΛΙΑ ΕΘΙΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΓΗΛΟΦΟ ΤΗΣ ΔΕΣΚΑΤΗΣ

Τα έθιμα των αρραβώνων και του γάμου που παρουσιάζονται εδώ έχουν καταγραφεί από τον δάσκαλο Βασίλη Μπούσιο το 1977 όταν υπηρετούσε στο χωριό ως δάσκαλος και είχε καταγράψει με πολύ μεράκι τα έθιμα του χωριού μας. Τον ευχαριστούμε πάρα πολύ.

ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΑΡΡΑΒΩΝΑ Όταν ένας νέος ήταν σε ηλικία για παντρειά ο πατέρας-του έστελνε προξενητή στον πατέρα της υποψήφιας νύφης του, για να ζητήσει την κόρη του για γυναίκα του γιού του. Εάν εκείνος δεχόταν, ο προξενητής έφερ¬νε την είδηση στο σπίτι του νέου και ξεκινούσαν από κει, καβάλα στα άλογα, οι γονείς του, τα αδέρφια του και οι πιο στενοί συγγενείς του, για το σπίτι της νύφης. Φτάνοντας εκεί έλεγαν:

- Ιμείς ήρθαμι να ζητήσουμι του κουρίτσ". Έχ'τι ιφχαρίστησ' να μας του δώστι; Ήρθαμι να κλείσουμι. Εάν δέχονταν, έφερναν ένα ταψί που είχε μέσα δύο πιάτα, στα οποία υπήρχε και ένα δαχτυλίδι δεμένο σε άσπρο μαντίλι. Μαζί τους έφερναν και ένα μικρό παιδί, που άλλαζε σταυρωτά τρεις φορές τα πιάτα. Σηκώνονταν ύστερα οι συγγενείς του γαμπρού όρθιοι και ζητούσαν να τους παρουσιά¬σουν τη νύφη. Αυτή ερχόταν και στεκόταν στη μέση του δωματίου και τους καλωσόριζε. Οι συμπέθεροι τότε εύχονταν «να ζήσ'ν». Ακολούθως η νύφη από κει που στεκόταν πήγαινε και φιλούσε το χέρι του πατέρα-της και κείνος της ευχόταν και της πρόσφερε χρήματα. Στη συνέχεια φιλούσε και το χέρι των πεθερικών-της. Η πεθερά δώριζε στη νύφη γκιουλντάν ή ντι-μπλιόν (περιδέραιο) και τσίπα με φλιόγκια. Με τη σειρά η νύφη φιλούσε τα χέρια όλων των παριστάμενων και τελευταία το χέρι του γαμπρού. Εκείνος της πρόσφερε το αριστερό χέρι για φίλημα και κείνη δεν το φιλούσε. Ύστερα, όμως, από πολλά πειράγματα της έδινε το δεξί χέρι και την κερνούσε χρήματα. Σαν τελείωναν όλα αυτά, η νύφη πρόσφερνε σε όλους τσίπουρο και γλυκό και σε λίγο έστρωναν το τραπέζι. Έτρωγαν, έπιναν και τραγουδού¬σαν: Φίλοι μ' καλουσουρίσατι / Ρουιδούλα - Ρουιδούλα. Δεν ήρθαμι για φάι γι πχιεί / ουδί βαρύ σουμπέτι6 μον' ήρθαμι γι' αγάπη / Ρουιδούλα - Ρουιδούλα. (σουμπέτι = συμπόσιο.)Σε λίγο άρχιζε ο χορός, με πρώτους τους συμπέθερους. Ακολουθούσε η νύφη και οι συμπεθέρες. Ο επόμενος χορός είταν του γαμπρού και της νύφης. Το γλέντι κρατούσε έως το πρωί.

ΤΑ ΔΩΡΑ ΤΩΝ ΑΡΡΑΒΩΝΩΝ Το πρωί της ημέρας των αρραβώνων ετοίμαζαν τα δώρα. Τα δώρα της νύφης τα τοποθετούσαν σε ψάθινο πανέρι (γαλίκα). Το πιο συνηθισμένο δώρο είταν τα τσιρέπια (μάλλινες κάλτσες με γιρλάντα). Στα δώρα του γα¬μπρού έβαζαν κουφέτα και βασιλικό και στα δώρα των άλλων μόνο βασιλικό. Για όλους είχαν μαξιλάρια και μαντίλια. Στις συνυφάδες και στην πεθερά, εάν φορούσαν γκουργκούλ (επίσημη ενδυμασία), δώριζαν λοφίο.(λοφίο = ύφασμα κεντημένο από τη νύφη για κάλυμμα της κεφαλής.) Όταν η πεθερά δώριζε λοφίο στη νύφη, τότε και η νύφη της αντιχάριζε λοφίο. Καθώς έφευγαν οι συγγενείς του γαμπρού από το σπίτι της νύφης, τους προβοδούσε η μητέρα-της κι αυτοί τραγουδούσαν: Νά 'χα κρασάκι νά 'πινα, νά 'χα κι αρνί ψημένου νά 'χα Μαρία (π.χ.) όμορφη να μας κιρνάει κρασάκι. Μαρία λιανουκρύβουνταν οπίσ' στα κυπαρίσσια. Τα κυπαρίσσια είνταν κουντά κι φάνγκι η Μαρία κι φάνγκι του γκιουρντάνι-της του χρυσουκιντημένου κι φάνγκαν στα σγουρά μαλλιά τ' αρχουντικά πλιξίδια. Μαρία μ' ποιος σι τό 'φιρι γκιουρντάνι κιντημένου; Η πιθιρά μ' μι τό 'φιρι κι η δόλια η αντραδέρφη. Σαν στό 'φρι η πιθιρά, μι γεια να του φουρέσεις.Η πεθερά αποχαιρετώντας τη νύφη-της, καθώς έφευγε από το σπίτι-της μετά τους αρραβώνες, τραγουδούσε:

Πού 'σουν πιριστιρούλα-μου τόσου γκιρό χαμένη; Είμαν στους κάμπους κι έβουσκα, στα πλάια γκιζιρούσα, κι τώρα του χινόπουρου, κατά τουν Αϊ-Δημήτρη πήγα να μάσου κάστανα μι τ' άλλα τα κουρίτσια κι οι κλέφτις μας αγνάντιβαν απού ψηλή ραχούλα. Κουρίτσια κασταναώτικα ιλάτι παραπόνου έχου δυο λόια να σας πω, τρία να σας ρουτήσου: αν είνι κλέφτις στόι βουνό, αν είνι κι Αρβανίτις. Ιμείς, μπάρμπα μ', δε γκζέρουμι αν είνι κι αν δεν είνι. Ιμείς τη νύχτα φεύγουμι, ιμείς τη νύχτα πάμι.

Β' ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Η μέρα του γάμου κανονιζόταν ύστερα από συνεννόηση των συμπεθέ-ρων. Λίγες μέρες νωρίτερα κατέβαιναν στη Δεσκάτη για να κάνουν τα ψώνια του γάμου. Το νυφικό είχε, συνήθως, κόκκινο χρώμα και άλλοτε πράσινο, καφέ ή μπλε. Το αγόραζαν σε ύφασμα και το έραβαν σε ράφτη. Πάνω από το νυφικό φόρεμα η νύφη φορούσε ντουλαμά ή σιγκούνι. Οι προετοιμασίες για το γάμο άρχιζαν από το βράδυ της Τετάρτης, που «έπιαναν του προυζύμ'». Τη βραδιά αυτή έριχναν και ντουφεκιές, σημάδι πως άρχιζε ο γάμος. Στα σπίτια των μελλόνυμφων μαζεύονταν κορίτσια και μικρά αγόρια για το ζύμωμα. Δίπλα στο σκαφίδι τοποθετούσαν μία κατσαρόλα με νερό και βασιλικό κι ακόμα τα λουριά των βοδιών και το υνί, για να είναι η νύφη σιδερένια. Ένα αγοράκι, με τους γονείς-του στη ζωή, κοσκίνιζε το αλεύρι κι ένα κορίτσι το ζύμωνε. Όσο κρατούσε το κοσκίνασμα και το ζύμωμα τραγουδούσαν: Άγουρους κουσκινά μι αδέρφια μι ξαδέρφια κουράσιου του ζυμών* μι θειες κι μι μπαρμπάδις. μι μάνα μι πατέραΤην Πέμπτη ζύμωναν την «κλούρα» για το κάλεσμα της νύφης. Η κουλούρα είταν στρόγγυλο ψωμί με κεντίδια. Στη μέση τοποθετούσαν βα¬σιλικό, κόκκινα και άσπρα μαλλιά και ένα ασημικό, που το είχαν περασμέ¬νο σε ένα σχοινί και το έβαζαν πάνω στο βασιλικό. Στο ζύμωμα τραγου¬δούσαν: Του κυρ-γαμπρού η μάνα / τι ψηλά να κουμπουμένη χαμπηλά θηλυκουμένη Ανεβαίνει, κατεβαίνει / κι τουν ήλιου παραγγέλνει - Κάτσι, ήλι, μη βασιλεύεις 'κόμα τούτη τη βδουμάδα όσου να σώσου τα χουσμέτια (= δουλειές), τα χουσμέτια που του γάμου. Ι Ζίντρους κάνει τη χαρά Όλις κινούσαν κι έρχουνταν μουρέ ντιληπαπά όλις οι μαυρουμάτις χαρά στουν αδιρφό-του όλις μι την αράδα, μουρέ ντιληπαπά. μουρέ ντιληπαπά.Το απόγεμα της Παρασκευής, ο αδερφός του γαμπρού (ή ο πρωτοξά-δερφός-του, όταν δεν είχε αδερφό) πήγαινε την «κ'λούρα» στο σπίτι της νύφης. Πήγαινε καβάλα σε μουλάρι, αρματωμένος, δηλ. φορώντας τα καλά--του. Στη ράχη του μουλαριού έστρωναν κουβέρτα και μαξιλάρι και στη χαίτη-του έδεναν κορδέλες. Την κουλούρα την είχαν τοποθετημένη σε μι¬κρό κανίστρι. Καθώς ξεκινούσε ο «κ'λουράς» για το σπίτι της νύφης, έριχναν μία τουφεκιά, σημάδι πως ξεκίνησε. Στο σπίτι της νύφης, τον υποδέχονταν οι συμπέθεροι, ρίχνοντας και κείνοι δύο τουφεκιές, σημάδι πως έφτασε. Κα¬τέβαινε ο «κ'λουράς» από το μουλάρι και αφού τον οδηγούσαν μέσα στο σπίτι κάθονταν όλοι γύρω στο σοφρά (στρόγγυλο χαμηλό τραπέζι). Στη μέση αυτού του τραπεζιού, ο κλουράς τοποθετούσε την κουλούρα και την έκοβε με το μαχαίρι στα τέσσερα. Ύστερα την έβαζε στο κεφάλι-του και πηδούσε τρεις φορές λέγοντας: «να ζήσ' η νύφ' κι ι γαμπρός». Αμέσως μετά έσπαζε την κουλούρα στα 4 κομμάτια που την είχε κόψει προηγουμέ¬νως, την έβαζε στο τραπέζι και έλεγε: - Τώρα ζητάου τ νύφ'.Έφερναν τη νύφη κι αυτή τον καλωσόριζε και του φιλούσε το χέρι, ενώ αυτός της πρόσφερνε χρήματα. Του πρόσφερναν ύστερα γλυκό, τσιγά¬ρο και τσίπουρο και έστρωναν το τραπέζι κι έτρωγαν όλοι μαζί. Μόνο η νύφη στεκόταν ορθή. Τελειώνοντας το φαγητό, η μητέρα της νύφης ετοί¬μαζε την κανΐστρα. Στην ίδια δηλ. κανίστρα του «κ'λουρά» έβαζαν τη δι-κή-τους κουλούρα, που είταν ίδια με την άλλη, κι ακόμα έβαζαν τσιρέπια για τον «κ'λουρά» και για το γαμπρό. Τον «κ'λουρά», φεύγοντας, τον προ-βοδούσε η μητέρα της νύφης. Φτάνοντας στο σπίτι του γαμπρού, επαναλαμ-βανόταν η σκηνή με την κουλούρα στο σπίτι της νύφης. Το Σάββατο η νύφη έδειχνε τα προικιά-της. Οι επισκέπτες έριχναν στα προικιά ρύζι για να ριζώσουν. Τη μέρα αυτή ζύμωναν, μαγείρευαν, έτρωγαν και χόρευαν. Το γλέντι κρατούσε έως το πρωί της Κυριακής. Το βράδι του Σαββάτου, ο γαμπρός έπαιρνε τα μπρατίμια-του και πήγαινε με τα όργανα στο σπίτι του νουνού-του. Εκεί τους δέχονταν και τους κερνούσαν γλυκό και πιοτό. Αφού χόρευαν για λίγο (ο νουνός κρατού¬σε το γαμπρό και πίσω-του ακολουθούσαν οι άλλοι) έφευγαν χορεύοντας για το σπίτι του γαμπρού. Εκεί τους υποδέχονταν οι συγγενείς του γαμπρού τραγουδώντας και χορεύοντας: Νούνους κι νούνους έρχιτι μ ιξήντα παλικάρια. Κέρνα-τους, μάνα, κέρνα-τους... Οδηγούσαν στο σπίτι το νουνό και τον κερνούσαν. Μετά το κέρασμα του νουνού, ακολουθούσε το λούσιμο του γαμπρού, με νερό στο οποίο εί¬χαν βάλει βασιλικό. Καθώς τον έλουζαν, τραγουδούσαν: Του χέρι που τουν έλουζι Όσα γιλέκα στα τσιαρσιά ( αγορά) βαστά κουμμάτι μάλαμα. όλα ι γαμπρός τα διάλιγι Πέτρα μ για βγάλι του νιρό κι κάνα δεν τουν άριζι. να λούσουμι του νιόγαμπρου. Μούγκ' η νύφ' τουν άριζι...Κατόπι τον έπαιρνε παράμερα ο νουνός να τον ξυρίσει «για το καλό», και στη συνέχεια τον φορούσαν καινούργια ρούχα. Τα ρούχα αυτά τα είχε φυλαγμένα η μητέρα-του σε κόσκινο ή σε σακί, μαζί με ένα ξύλινο χτένι του αργαλειού, για να περνά στη ζωή του καλά. Η φορεσιά του γαμπρού είταν: σιγκούνι, άσπρες κάλτσες, μάλλινο παλτό και τσιάμ'κα (τσιάμικα, παπούτσια με φούντες). Τα ρούχα του τα φορούσαν τα μπρατίμια. Σαν τον έντυναν, τον σήκωναν ψηλά τρεις φορές τραγουδώντας: Ι γαμπρός απ' τη χαρά-του για να φτάσει την πιρδίκα ώς τουν ουρανό μπηδά κι την άγρια πιριστέρα. Ύστερα από όλα αυτά, ξεκινούσαν καβάλα στα άλογα για το σπίτι της νύφης. Για να ανεβεί ο γαμπρός στο άλογό-του πατούσε πάνω σε ένα «κουβέλι» (κουβέλι = ξύλινο δοχείο για το μέτρημα των δημητριακών). πάνω στο οποίο είταν τοποθετημένο ένα υνί. Το άλογο του γα¬μπρού είταν αρματωμένο. Η πατανία και το μαξιλάρι, που είχε στη ράχη-του, είταν δώρα της νύφης. Στη χαίτη και στην ουρά-του είχε δεμένα άσπρα και κόκκινα μαλλιά.

Μπροστά πήγαιναν δύο μπρατίμια, πίσω ο νουνός με το φλάμπουρο, και παραπίσω ο γαμπρός με τους συγγενείς-του. Το φλάμπουρο είταν ξύλι¬νο κοντάρι, με σταυρό στην κορυφή-του. Στις άκρες του σταυρού είταν καρφωμένα από ένα μήλο που είχαν πάνω-τους καρφωμένα χρήματα. Γύρω στο σταυρό έδεναν βασιλικό με άσπρα και κόκκινα μαλλιά. Στο σπίτι της νύφης έφτανε πρώτος ένας μπράτιμος με την «τσιότρα» (= ξύλινο δοχείο), γεμάτη κρασί. Πάνω στην τσιότρα έδεναν ένα μαντίλι με βασιλικό και με άσπρα και κόκκινα μαλλιά. Τον υποδέχονταν οι συμπέθε-ροι, πίνοντας κρασί από την τσιότρα που τους πρόσφερε. Όταν αυτή άδειαζε, την ξαναγέμιζαν. Τελειώνοντας έδεναν ακόμα ένα μαντίλι και ο μπράτιμος έφευγε για να συναντήσει το γαμπρό και τους συγγενείς-του. Όλοι μαζί τώρα έφταναν στο σπίτι της νύφης τραγουδώντας. Ο γαμπρός, πάνω από το άλογο, έπαιρνε από το φλάμπουρο ένα μήλο και το πετούσε πάνω στη σκεπή του σπιτιού. Κατόπι κατέβαινε και γύρω-του μαζευόταν όλο το συγγενολόι της νύφης. Ο πεθερός-του τον κερνούσε κρασί με ένα ποτήρι κι εκείνος έπινε τρεις γουλιές. Το ποτήρι το πετούσε ύστερα στον αέρα και όποιος το έπιανε το φύλαγε. Στη συνέχεια ο πεθερός τον φορού¬σε ένα κασκόλ και του έδινε ένα δυνατό χαστούκι. Ακολουθούσε φίλημα από την πεθερά και από όλο το συγγενολόι. Ένα μικρό παιδί, από τους συγγενείς της νύφης, κερνούσε το γαμπρό χρήματα κι αυτός του φιλούσε το χέρι. Ύστερα από όλα αυτά έμπαιναν όλοι μέσα στο σπίτι. Ο γαμπρός με τα μπρατίμια πήγαιναν σε ξεχωριστό δωμάτιο. Εκεί τους πρόσφερναν ποτό, και τους έβαζαν να φάνε. Ο γαμπρός έκανε νάζια και δεν ήθελε να φάει, μήπως - τάχα - τον δηλητηριάσουν. Γιαυτό φώναζαν την πεθερά, που δοκί¬μαζε το φαγητό, ώστε να διασκεδάσει τους φόβους του γαμπρού-της. Αμέ¬σως μετά βουτούσε μία μπουκιά ψωμί σε μέλι και την έδινε στο γαμπρό για να τον γλυκάνει. Αυτό γινόταν για τρεις φορές και μετά ο γαμπρός συ¬νέχιζε το φαγητό μόνος-του. Τελειώνοντας έδινε το πιάτο, το πιρούνι και το κουτάλι, σε έναν από τους μπράτιμους για να του το φυλάξει και να τρώει στην υπόλοιπη ζωή-του. Σε λίγο άρχιζε ο χορός. Στο δωμάτιο με τους συμπέθερους έφερναν και τη νύφη. Την Κυριακή το πρωί η νύφη ντυνόταν και στολιζόταν και περίμενε το γαμπρό. Φορούσε δηλ. το νυφικό-της και ύστερα φώναζαν το μπράτιμο. Το κεφάλι-της το τύλιγε με μία άσπρη τσίπα για να μη τη δει ο μπράτιμος. Κι ενώ εκείνος προσπαθούσε να την «ποδέσει» (= να τη φορέσει τα ποδή-ματα) οι φιλενάδες-της τραγουδούσαν: Για πόδισέ-μι μπράτιμι μι τα χρυσά κουρδέλια κι τη χρυσή σκιπίτσα...Η νύφη πιάνοντας τα χέρια-της και σηκώνοντάς-τα ψηλά έκανε κύ¬κλο γύρω από τον εαυτό-της και καθόταν. Ο μπράτιμος έπαιρνε τα παπού¬τσια και το πέπλο και πηδούσε τρεις φορές λέγοντας: «να ζήσ' η νύφ' κ' ι γαμπρός». Οι φιλενάδες της νύφης του έλεγαν: «μι γεια». Αμέσως μετά, έπαιρνε το δεξί παπούτσι και της το φορούσε, ενώ η νύφη τον έφερνε εμπόδια για να μην μπορέσει να της το φορέσει. Οι φιλενάδες της νύφης έλεγαν στο μπράτιμο να βάλει χρήματα μέσα στο παπούτσι για να χωρέσει στο πόδι-της. Εάν τα χρήματα δεν είταν αρκετά, η νύφη εμπόδιζε με τα δά¬χτυλα του ποδιού-της να μπει το παπούτσι. Τα ίδια γίνονταν και με το αρι¬στερό παπούτσι. Μετά το φόρεμα των παπουτσιών της φορούσε τη σκέπη-της. Η νύφη φιλούσε το χέρι-του και του πρόσφερε κουφέτα και στραγάλια. Οι κοπέ¬λες τραγουδούσαν: πάτα, νύφ', μι του διξί μι του διξί, μι του ζιρβί...Σε λίγο φώναζαν τον πατέρα της νύφης, στον οποίο η νύφη έδινε το δεξί-της παπούτσι. Εκείνος έπαιρνε κρασί και της έπλυνε τα χέρια κι αυτή έπαιρνε παπούτσι από αυτόν και το φορούσε μόνη-της. Μετά ερχόταν η μητέρα-της και ενώ η νύφη φιλούσε τα χέρια των γονιών-της, οι παριστά¬μενοι τραγουδούσαν: Χιρέτα τουν πατέρα-σου χρυσιά μηλιά, χρυσιά ρουδιά, χιρέτα κι τη μάνα-σου χρυσιά μηλιά, χρυσιά ρουδιά... Μετά τον αποχαιρετισμό έβγαινε η νύφη στην αυλή, με όλο το συγγε-νολόι-της και χόρευε το παρακάτω τραγούδι: Πέρα στουν πέρα μαχαλά σαν την πάπια στα λιβάδια, στουν πέρα κι στουν δώθι, Ικεί παντρεύουν μια ξανθή πιρπατάς ανάρια - 'νάρια ξανθή κι μαυρομάτα.Σταματούσε ο χορός κι ο πατέρας του γαμπρού κερνούσε τη νύφη χρήματα. Έπαιρνε κι ένα ποτήρι με κρασί και της έδινε να πιει τρεις φο¬ρές. (Το ποτήρι αυτό η νύφη το πετούσε στον αέρα και το έπιανε ένας από τους στενούς συγγενείς-της. Το τύλιγε σε ένα μαντίλι και το έφερνε μαζί-του στην εκκλησία, όπου το έσπαζαν στα στέφανα, τη στιγμή που ο παπάς ψέλνει το «Ησαΐα χόρευε». Τότε το έσπαζε με το πόδι-του ο γαμπρός και τα κομμάτια-του τα τύλιγαν σε μαντήλι. Στο τέλος της τελετής του γάμου, τα σπασμένα γυαλιά τα έβαζαν στο μπαούλο της νύφης). Πίνοντας, λοιπόν, το κρασί η νύφη, έκαμνε το σταυρό-της και ξεκι¬νούσαν για την εκκλησία. Μπροστά πήγαινε η νύφη με το δικό-της συγγε¬νολόι, και πίσω ο γαμπρός με το δικό-του. Μπροστά από όλους πήγαιναν τα όργανα με το νουνό και τα μπρατίμια με το φλάμπουρο. Πλησιάζοντας στην εκκλησία τραγουδούσαν: Νικκλησίτσα φουντουτή. να διχτείς κι αυτή τη νια. φουντουτή, κλουναρουτή, Είνι νια κι αντρέπιτι πως αδέχεις τα κιριά είνι νιος κι χαίριτι.

Στην εκκλησία περίμενε ο πεθερός-της, που έφευγε πριν από όλους. Προχωρούσε προς το μέρος-της και την κερνούσε. Η νύφη έσκυβε και φι¬λούσε ένα παιδάκι, από τους συγγενείς του γαμπρού, και το δώριζε τσιρέ-πια (= μάλλινες κάλτσες) κουφέτα και στραγάλια, ενώ αυτό της κερνούσε χρήματα. Τσιρέπια δώριζε η νύφη και στον πεθερό-της. Εάν η νύφη έφτανε στην εκκλησία καβάλα σε άλογο, τότε ο πεθερός-της την κατέβαζε από το άλογο, την έπαιρνε στον ώμο-του και την έφερνε στα σκαλοπάτια της εκκλησίας. Φτάνοντας ο γαμπρός με τους συγγενείς-του έμπαιναν στην εκκλησία και γίνονταν τα στέφανα. Στην εκκλησία, όμως, δεν έμπαινε όλος ο κόσμος, παρά μόνο οι συγ¬γενείς, διότι φοβούνταν από μάγια. Για κάθε ενδεχόμενο, η νύφη με το γα¬μπρό είχαν στις τσέπες-τους κόκαλο από σκύλο. Φτάνοντας στην εκκλησία έδιναν το κόκαλό-του ο καθένας στην αδερφή-του και το κρατούσαν έξω από την εκκλησία. Μετά τα στέφανα έβγαιναν στην πλατεία του χωριού και χόρευαν σε πολλούς κύκλους. Ύστερα ξεκινούσαν για το σπίτι του γαμπρού, όπου τους περίμενε η πεθερά χορεύοντας. Κρατούσε μία στάμνα ή μία κανάτα με κρα¬σί, λίγο άσπρο μαλλί κάτω από τη μασκάλη-της κι ένα καρβέλι ψωμί. Όταν έφτανε η νύφη προσκυνούσε την πεθερά-της και κείνη της έδινε το μαλλί, το ψωμί και την κανάτα με το κρασί. Πίσω από τη νύφη στεκόταν ο νουνός, στον οποίο η πεθερά πρόσφερνε ένα λουκούμι. Το ίδιο έκανε και στο γαμπρό. Τότε ο γαμπρός χαιρετούσε τη νύφη και της έβαζε στο στόμα λουκούμι και μία χρυσή λίρα. Στην πόρτα του σπιτιού είταν τοποθετημένα από πριν ένα υνί και ένα «γ'δομαλλίσιο» (= από γιδόμαλλο) σκέπασμα. Καθώς έμπαινε η νύφη στο καινούργιο σπιτικό-της, οι άλλοι τραγου¬δούσαν: Έμπα, έμπα σειρ'νουπούλα (= σειρή¬ να) να θιρίζεις, ν' αλουνίζεις μές στου σταυραϊτού του σπίτι κι να μαξουκουβαλίσεις(μαξούλι=σοδειά) ουδιαυτού (στο ίδιο μέρος)σπίτ' να φκιάσεις κι ουδιαυτού να ξιπιδιάσεις.(τελειωμα της γέννησης παιδιούΜετά τα απαραίτητα κεράσματα, ακολουθούσε χορός έως το πρωί της Δευτέρας. Η νύφη τους έφεγγε με τη γκαζόλαμπα. Τη Δευτέρα η νύφη με τα μπρατίμια τίναζαν την αρμάτα-της (= προικιά). Το βράδι της Δευτέρας κοιμόταν με την πεθερά-της και όχι με τον άντρα-της. Με αυτόν κοιμόταν το βράδι της Τρίτης. Στο κρεβάτι-τους η πεθερά φρόντιζε να βάλει κάτω από το στρώμα-τους ένα ψαλίδι για να μη τους πιάνουν τα μάγια. Μία βδομάδα μετά το γάμο, οι νιονυμφοι με τους γονείς και τα αδέρ¬φια του γαμπρού πήγαιναν στη μητέρα της νύφης για να τους φιλέψει. Πήγαιναν δηλαδή «να τ'ς γυρίσ'ν π'στροφια».'

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

08 Oct 08 20:14:08 GMT

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

Το παρακάτω κείμενο είναι από το βιβλίο του Δ.Λουκάτου <<Εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία>>. Η συλλογή παροιμιών είναι από μια εργασία μου πάνω στις παροιμίες και το υλικό το βρήκα σε διάφορα βιβλία της εθνικής βιβλιοθήκης, της βιβλιοθήκης της Bουλής ,αλλά και μέσα από το διαδίκτυο. (Κοτσίρας Αχιλλέας)

Παροιμίες είναι τα σοφά κληρονομήματα των αιώνων που παραδίδονται από μια γενιά στην άλλη .Είναι έμμετρος ή πεζός λόγος που διατυπώνει συχνότατα με τρόπο αλληγορικό μια γνώμη, μια συμβουλή και επαναλαμβάνεται στον καθημερινό λόγο σαν επιχείρημα ή παράδειγμα. Οι παροιμίες κρύβουν κάποτε μέσα τους και ολόκληρο μύθο. Οι παροιμίες είναι λαογραφικό είδος ,τόσο φιλοσοφικό όσο και κοινωνιολογικό. Στηρίζεται στην ανθρώπινη σκέψη είτε σε πείρα από παθήματα και τα κοινωνικά επεισόδια. Η σημασία των παροιμιών στην εθνική μας ζωή είναι σπουδαιότατη γιατί παιδαγώγησε το λαό επί αιώνες στο σωστό, στο ηθικό και στο πρακτικό .κάποτε οι παροιμίες διδάσκουν την ανειλικρίνεια και τη σκληρότητα( Από πίτα που δεν τρώς τι σε νοιάζει κι αν καεί).Οι περισσότερες παροιμίες είναι θαυμάσιος οδηγός τίμιας ζωής με δοκιμασμένη πείρα.

Πως κάνουμε συλλογή παροιμιών;

α) Παρακολουθώντας το λόγο των άλλων β) Ζητάμε από γεροντότερους να μας πού όσες ξέρουν γ) Ψάχνουμε σε παλιά δημοσιεύματα και σε χειρόγραφα ή αρχεία

Πώς κατατάσσουμε τις παροιμίες;

α) Λεξικογραφική (Ληματοθετική) κατάταξη. Από κάθε παροιμία βρίσκουμε την βαρύνουσα λέξη της και μετά με βάση τις λέξεις αυτές βάζουμε τα κείμενα σε αλφαβητική σειρά. Αυτό τον τρόπο εφάρμοζε ο Ν.Γ. Πολίτης στις παροιμίες του(Αθήνα 1899-1902) και αυτό ακολουθεί και το αρχείο παροιμιών του κέντρου Λαογραφίας.

β) Ειδολογική κατάταξη, που χωρίζει τις παροιμίες σε κεφάλαια από τη φύση και τη ζωή π.χ μετεωρολογικές,γεωργικές,ιατρικές,οικογενειακές,ηθικές,θρησκευτικές,βιοσοφικές κτλ.(βλ. Δ. Λουκάτου, Κεφαλλονίτικα Γνωμικά, Αθήνα 1952)

γ)Εννοιολογική κατάταξη δ) Αλφαβητικά, από τη πρώτη λέξη του κειμένου τους, αλλά αυτό μόνο σαν ευρετήριο της κάθε συλλογής συνιστάται.Οι παροιμίες που ακολουθούν είναι με αυτό τον τρόπο.

-A-

Αγάλι αγάλι τούμπανα, τι είναι φτωχός ο γάμος.

Άδουλος δουλειά δεν έχει το βρακί του λύει και δένει.

Άκουσε γέρου συμβουλή και παιδευμένου γνώση.

Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ' αλεύρι.

Αλαργινός ο κήπος δωριανά τα λάχανα.

Αλί απ' τον Αλή που 'χασε τ' άλογο του και πιλαλεί.

Αλί από κείνον που πλακώνει το σβέρκο του.

Αλλά είν' τα μάτια του λαγού κι άλλα της κουκουβάγιας.

Άλλοι σπέρνουν, άλλοι θερίζουν.

Άλλος στου Κόκλα κι άλλος στου Πυρή.

Άλλος έχει τ' όνομα κι άλλος τη χάρη.

Αλλού τ' όνειρο κι αλλού το θάμα.

Αλλού με τρίβεις δέσποτα κι αλλού έχω εγώ το πόνο.

Αν δε κουνήσει η σκύλα την ουρά της, ο σκύλος δεν πάει κοντά της.

Αν δεν αστράψει, δε βροντά.

Αν έχεις τέτοιους φίλους τι τους θέλεις τους εχθρούς.

Αν ήταν καλή η δουλειά θα δούλευε κι ο Δεσπότης.

Αν είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πάς.

Αν δεν παινέψεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει.

Αν έχεις νύχια ξύνεσαι.

Αν δε βρέξεις κώλο ψάρια δεν τρως.

Αν έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτει.

Αν βρέξει ο Απρίλης δυό νερά κι ο Μάης άλλο ένα, χαρά σε κείνον το ζευγά πούχει πολλά σπαρμένα.

Ανάποδα σαν τον κάβουρα.

Ανάρια ανάρια το φιλί για να 'χει νοστιμάδα.

Απ' τ' αυτί και στο δάσκαλο.

Άπιαστα πουλιά, χίλια στον παρά.

Άπλωνε το πόδι σου, κατά το πάπλωμα σου.

Από αγκάθι βγαίνει ρόδο κι από ρόδο βγαίνει αγκάθι.

Από κει που πήδησε η κατσίκα θα περάσει και το κατσικάκι.

Από το γάμο έρχομαι και μα την πείνα που 'χω.

Από το στόμα σου και στου θεού τα' αυτί.

Από 'ξω κούκλα κι από μέσα πανούκλα.

Από τη λεχώνα κι απ' τη μαμή, εχάθει το παιδί.

Από φτωχό μη δανειστής περπατάει και κλαίει.

Αργεί ο Θεός και σκάει ο φτωχός.

Άρμεγε λαγούς και κούρευε χελώνες.

Άρπαξε να φας και κλέψε να 'χεις.

Άσπρος ήλιος, μαύρη ημέρα.

Άσχημο παιδί στην κούνια, όμορφο στη ρούγα.

Αύγουστε καλέ μου μήνα, να 'σουν δυό φορές το χρόνο.

Άφησε το γάμο και πάει για πουρνάρια.

Αυτό είνι άλλου Παπά Ευαγγέλιου.

Απ τα μουλουχτά τα σκλιά να φουβάσει

Άκουσε γέρου συμβουλή και παθημένου γνώμη

Αγάλια αγάλια γίνεται η αγουρίδα μέλι.

Άδουλος δουλειά δεν έχει το βρακί του λύει και δένει.

Ακόμα δε γίνκι του χουριό, κόνιψαν οι ζηκλιαραίοι

Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ' αλεύρι.

Άλλα τα μάτια του λαγού κι άλλα της κουκουβάγιας.

Άλλοι σπέρνουν, άλλοι θερίζουν.

Άλλοι σπέρνουν και θερίζουν κι άλλοι τρών' και μαγαρίζουν.

Άλλος έχει τ' όνομα κι άλλος τη χάρη.

Αλλού τ' όνειρο κι αλλού το θάμα.

Αλλού με τρίβεις δέσποτα κι αλλού έχω εγώ το πόνο.

Αλλού τα κακαρίσματα κι αλλού γεννάν' οι κότες.

Αμα δε κουνήσει η σκύλα την ουρά της, ο σκύλος δεν πάει κοντά της.

Άμα δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στο Μωάμεθ.

Άμα δεν βρέξεις κώλο, ψάρι δεν τρως

Αμα δεν αστράψει, δε βροντά.

Αν έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτα

Αμα έχεις τέτοιους φίλους τι τους θέλεις τους εχθρούς.

Αμα είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πάς.

Αμα δεν παινέψεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει.

Αμα έχεις νύχια ξύνεσαι.

Αμα ήταν το βιολί ψ..ή θα το παίζανε πολλοί.

Αμα έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτει.

Άνθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο.

Ανάποδα σαν τον κάβουρα.

Ανάρια ανάρια το φιλί για να 'χει νοστιμάδα.

Ανύπαντρος προξενητής, για πάρτη του γυρεύει.

Από μικρό και από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια.

Από την πόλη έρχομαι και στην κορυφή κανέλα.

Από πίτα που δεν τρως, τι σε νοιάζει κι αν καεί

Απ΄ τ΄ ολότελα καλή και η Παναγιώτενα.

Απ' τ' αυτί και στο δάσκαλο.

Άπιαστα πουλιά, χίλια στον παρά.

Άπλωνε το πόδι σου, κατά το πάπλωμα σου.

Απρίλης με τα λούλουδα και Μάης με τα ρόδα.

Από αγκάθι βγαίνει ρόδο κι από ρόδο βγαίνει αγκάθι

Από κει που πήδησε η κατσίκα θα περάσει και το κατσικάκι.

Από το γάμο έρχομαι και μα την πείνα που 'χω.

Από το στόμα σου και στου θεού τα' αυτί.

Από 'ξω κούκλα κι από μέσα πανούκλα.

Από τη λεχώνα κι απ' τη μαμή, εχάθει το παιδί.

Αργεί ο Θεός και σκάει ο φτωχός.

Άρμεγε λαγούς και κούρευε χελώνες.

Άρπαξε να φας και κλέψε να 'χεις.

Άσπρος ήλιος, μαύρη ημέρα.

Αύγουστε καλέ μου μήνα, να 'σουν δυό φορές το χρόνο.

Απ΄ το θέρος ως τις ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές.

Άφησε το γάμο και πάει για πουρνάρια

-Β-

Βάλανε το λύκο να φυλάει τα πρόβατα.

Βάλαν τον τρελό να χέσει κι έκατσε και ξεκωλιάστει.

Βαράει το σαμάρι ν' ακούσει ο γάιδαρος.

Βασιλικός κι αν μαραθεί τη μυρωδιά την έχει.

Βαστάτε ποδαράκια μου να μη σας χέσει ο κώλος μου.

Βγάζει απ' τη μύγα ξύγκι.

Βοήθα με φτωχέ να μη σου μοιάσω.

Βόϊδι πήγε, γελάδα γύρισε.

Βρήκαμε παπά, ας θάψουμε καμιά δεκαριά.

Βρήκαμε παπά, ας θάψουμε τους ζωντανούς.

Βρήκε ο Φίλιππος το Ναθαναήλ.

Βάστα μα να σε βαστώ ν' ανεβούμε στο βουνό

-Γ-

Γάτος γαμάει, γάτος σκούζει.

Γαϊδάρου μιλάς, πορδές ακούς.

Γέρου πορδή μην ακούς, λόγο ν' ακούς.

Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει.

Γιος ο γαμπρός δε γίνεται κι η νύφη θυγατέρα.

Γλυκάθηκε η γριά στο μέλι, θα φάει και το κουβέλι.

Γλυκός ο ύπνος το πρωί, γδυτός ο κώλος τη Λαμπρή.

Γουρούνι στο σακί.

Γιαννς κυρνάει Γιαννς πίνει

-Δ-

Δε φοβάται το βουνό από τα χιόνια.

Δε με θέλεις μία οργιά, δε σε θέλω μία τριχιά.

Δε μου κάνει ούτε κρύο ούτε ζέστη.

Δείξε μου το φίλο σου να σου πω ποιος είσαι.

Δεν έγινα παπάς ν' αγιάσω, έγινα παπάς για να περάσω.

Δεν κάνει ούτε στο σακί ούτε στο σακούλι.

Δεν ξέρει να μοιράσει δυό γαϊδάρων άχυρο.

Δεν είμαι φαγάς, είμαι παραπονιάρης.

Δυό γάιδαροι μαλώνανε σε ξένη αχυρώνα.

Δυο καρπούζια δεν χωράν σε μια μασχάλη

Δώσε θάρρος στον χωριάτη να σου ανέβει στο κρεβάτι.

Δώδεκα η αλουπού, δεκατρία τ' αλουπόπλο.

Δυο γουμάρια μάλουναν σι ξένου αχυρώνα

Δώθε πάν' οι άλλοι.

Δεν φτάνει που ψόφισε του γουμάρι τι ζλάπι θα δώσουμε στον κόσμο

- E-

Έβαλαν το λύκο να φυλάξει τα πρόβατα.

Έβαλε το κεφάλι του στον ντορβά.

Έβγαλε το φίδι από την τρύπα.

Έβγα έξω και πομπέψου κι έμπα μέσα και πορέψου.

Εγώ το λέω στον σκύλο μου κι ο σκύλος στην ουρά του.

Εγώ μιλάω, γαϊδούρια κλάνουνε.

Εγώ το λέω του σκύλου μου κι ο σκύλος στην ουρά του.

Είδε ο τρελός το μεθυσμένο και φοβήθηκε.

Είναι για το γάιδαρο καβάλα.

Είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα.

Έκανε τ' άχυρα κομμάτια.

Έκανε κι η μύγα κώλο και έχεσε τον κόσμο όλο.

Εκατό ξυλιές στον ξένο κώλο λίγες είναι.

Έκαψα την καλύβα μου να μη με τρων οι ψύλλοι.

Έκλασε η νύφη, σχόλασε ο γάμος.

Έλα παππού να σου δείξω τ΄ αμπελοχώραφά σου.

Έμαθα γδυτός και ντρέπομαι ντυμένος.

Έμαθε να βελονιάζει και γαμεί το μάστορή του.

Εμακρύναν οι ποδιές σου, σκεπαστήκαν οι πομπές σου.

Εμείς το λύκο βλέπουμε, πούθε πάν' τ' αχνάρια του.

Εμπήκ' ο λύκος στο μαντρί, αλλοί που 'χε το ένα.

Ένας κούκος δε φέρνει την Άνοιξη.

Ενα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα.

Έρμα μαντριά γιομάτα λύκους.

Εφτού που είσαι ήμουνα και δω που είμαι θα ' ρθεις.

Έφτασε ο κόμπος στο χτένι.

Έχασε τ' αυγά με τα καλάθια.

Έχε τα πόδια σου ζεστά την κεφαλή σου κρύα, τον στόμαχόν σου ελαφρύ γιατρού δεν έχεις χρεία.

Έχει ο σάκος άλευρα; Χρίστος Ανέστη. Δεν έχει; θάνατον πατήσας.

Έχω πολλά ράμματα για τη γούνα

Ευτυχής είναι όποιος δεν χρουστά.

Έκατσ΄ η δουλειά στη πόρτα κι΄ εκυνήγησε τη φτώχεια.

Εκαλόμαθεν η γριά στα σύκα κι΄ όλη μέρα τα΄ ανεζήτα.

Έκανε την κουτσουλιά τυρί.

Έχε ευχή γονιού και στο βουνό περπάτα.

-Ζ-

Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι.

Ζήτω που... καήκαμε

-Η-

Η καμήλα από τ' αυτί δεν κουτσαίνει.

Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει.

Η γριά κότα έχει το ζουμί.

Η γυναίκα και ο καφές θέλουν ψήσιμο

Η σκύλα από τη χαρά της τα κάνει στραβά τα κουτάβια της.

Η καλή η μέρα από το πρωί φαίνεται.

Η καλή νοικοκυρά, είναι δούλα και κυρά.

Η αλεπού είχ' εργατιά και κείνη ακριδολόγαγε.

Η πολύ δουλειά τρώει τον αφέντη.

Η παπάς παπάς ή ζευγάς ζευγάς.

Η φωτιά και το νερό δεν έχουν μαλλιά.

Η φτώχεια φέρνει γκρίνια.

Η τιμή τιμή δεν έχει και χαρά στον που την έχει.

Η αλεπού και το παιδί της, ένα τομάρι έχουνε.

Η γαϊδούρα σαράντα πουλάρια έκανε και το σαμάρι δεν της έλειψε.

Η γριά το μισοχείμωνο ξυλάγγουρο γυρεύει.

Η κότα σγαρλίζοντας, τα μάτια της θα βγάλει.

Ήταν στραβό το κλήμα το έφαγε και ο γάιδαρος και... απωστράβοσε.

Η τέχνη θέλει μάστορη κι η φάβα θέλει λάδι.

Η πουτάνα ήθελε να κρυφτεί μα η χαρά δεν την άφησε.

Ή μικρός μικρός παντρέψου ή τρανός καλογερέψου

Η γριά το μισοχείμωνο θυμήθηκε πεπόνι.

Η πείνα περνάει του δουλευτή την πόρτα, αλλά μέσα δεν μπαίνει.

-Θ-

Θα πηδήξω τάτα, θα σε δω παιδάκι μου.

Θα το βρει η στραβή τ' αρνί της.

Θα το βρει η τάβλα το καρφί της.

Θέλεις θέρισε και δέσε, θέλεις δέσε και κουβάλα.

Θέλω ν' αγιάσω κι ο διάβολος δεν μ' αφήνει.

Θρέψε λύκο το χειμώνα, να σε φάει το καλοκαίρι

-Ι-

Ιγώ π'δεν κρένου π'δεν λαλώ ιγώ θα πάρου του γαμπρό.

-K-

Καθαρός ουρανός αστραπές δεν φοβάται.

Κάθ' ενού η πορδή, μόσχος του μυρίζει.

Κάθε ημέρα δεν είναι τ' Αϊ Γιωργιού.

Κάθε μαχαλάς και τάξη, κάθε ρούγα και ζακόνι.

Καιρός φέρνει τα λάχανα, καιρός τα παραγούλια.

Και τα καλά δεχούμενα και τα κακά.

Και την πίτα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο.

Και η κοσκινού τον άντρα της με τους πραματευτάδες.

Και μ' εκατό στη φυλακή και με τα λίγα μέσα.

Και την πορδή σου δύναμη.

Καινούργιο κοσκινάκι μου, και που να σε κρεμάσω.

Καιρός φέρνει τα λάχανα καιρός τα παραπούλια.

Κακό χωριό τα λίγα σπίτια.

Κόρακας κοράκου μάτι δε βγάζει.

Κακό σκυλί ψόφο δεν έχει.

Κάλιο γαϊδουρόδενε παρά γαϊδουρογύρευε.

Κάλλιο να σου βγει το μάτι παρά το όνομα.

Κάλλιο αργά παρά ποτέ.

Κοντός ψαλμός, αλληλούια.

Κάλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρι.

Κάλιο λόγια στο χωράφι, παρά μάγκανα στ' αλώνι.

Κάλλιο να σου βγει το μάτι παρά το όνομα.

Κάλλιο μία μέρα κόκκορας παρά πέντε μέρες κότα.

Κάλλιο στο παλούκι, πάρα σώγαμπρος.

Καλομελέτα και έρχεται.

Κάνε με σοφό, να σε κάνω πλούσιο.

Κάνε παιδί να δεις προκοπή.

Κάνει την τρίχα τριχιά.

Κάνεις το χωριάτη φίλο; Κράτα και κομμάτι ξύλο.

Κατά το ζώο και το φόρτωμα.

Κατά μάνα κατά κύρη κατά γιος και θυγατέρα.

Κάποιο λάκκο έχει η φάβα.

Κάποιου χαρίζανε ένα γάιδαρο και τον κοίταγε στα δόντια.

Κι ο Άγιος φοβέρα θέλει.

Κι εγώ κακό χερόβολο και συ κακό δεμάτι.

Κλαίν' οι χήρες, κλαίν' κι οι παντρεμένες.

Κοντά στα ξερά καίγονται και τα χλωρά.

Κοντακιανός λογαριασμός, παντοτινή αγάπη.

Κόρακας κοράκου μάτι δε βγάζει.

Κρασί σε πίνω για καλό και συ με πας στο βράχο.

Κράτα τα με να σε κρατώ να ανεβούμε το βουνό.

Κρυώνει σα γύφτος.

Κύλησε ο τέντζερης και βρήκε το καπάκι.

Κώλος που κλάνει γιατρό δε φοβάται.

Κοιμήσου χωρίς φαΐ και ξύπνα δίχως χρέη.

Κυριακής χαρά, Δευτέρας λύπη.

Κάποιος δεν είχι που να μείνει χάλιβι και στου παπά του σπίτι.

-Λ-

Λαγόν εσφάζαν κι έκλανε, καλά που δεν έχεζε.

Λαγός τη φτέρη κούναγε, κακό του κεφαλιού του.

Λέγε λέγε το κοπέλι, κάνει την κυρά και θέλει.

Λείπει η γάτα χορεύουν τα ποντίκια.

Λόγο είπα, λόγγο δεν έκοψα!

Λύσε δέσε το γουρούνι, μακρυσκοίνησε την κλώσα, πέρασε η μέρα

-M-

Μάζευε κι ας είναι ρώγες.

Μάτια που δεν βλέπονται γρήγορα λησμονιούνται.

Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης.

Μάστορας είναι και της κατσίκας ο κώλος.

Με πουρδές αυγά δε βάφονται.

Με στραβό σαν κοιμηθείς το πρωί γκαβίζεις.

Με το στόμα μπάρα μπάρα με τα χέρια κουλαμάρα.

Με το στανιό ο σκύλος μαντρί δε φυλάει.

Με το νου πλουταίν' η κόρη, με τον ύπνο η ακαμάτρα.

Μηδένα προ του τέλους μακάριζε.

Μη σε γελάσει ο Μάρτης το πρωί και χάσεις την ημέρα.

Μη με κοιτάς στο γύρισμα, γυρίζω παλικάρι να με κοιτάς στο λιόκρισμα που σπάω το λιθάρι.

Μην παίζεις με τη φωτιά.

Μήνας που δεν έχει ρο, ρίξε στο κρασί νερό.

Μια στο καρφί και μια στο πέταλο.

Μια του κλέφτη, δυο του κλέφτη τρεις και τον τσακώσανε.

Μία αλεπού κοψονούρα όλες τις θέλει κοψονούρες.

Μία κοιλιά καλή κοιλιά κρατάει πέντε ημέρες.

Μνημόσυνο με ξένα κόλλυβα.

Μπάτε σκύλιά κ΄ αλέστε.

Μου 'ψησες το ψάρι στα χείλη.

Μ προς τα κάλλη τι είν' ο πόνος.

Μάης άβρεχος, χρονιά ευτυχισμένη

Μεγάλη μπουκιά φάε, μεγάλο λόγο μη πεις.

Με το κεφάλι πούχω προσκυνώ.

Μην κοιτάς το πόδι το στραβό κοίτα την τύχη την ίσια.

-N-

Ν' άκουγε ο Θεός τον κόρακα, όλοι οι γάιδαροι θα ψοφούσαν.

Να 'χα πουτάνας ριζικό και ακαμάτρας μοίρα.

Νηστεύει ο δούλος του Θεού, γιατί δεν έχει να φάει.

Νηστικό αρκούδι δε χορεύει

Ν' άκουγε ο Θεός τον κόρακα, όλοι οι γάιδαροι θα ψοφούσαν.

Να 'χα πουτάνας ριζικό και ακαμάτρας μοίρα.

Νηστεύει ο δούλος του Θεού, γιατί δεν έχει να φάει.

Νηστικό αρκούδι δε χορεύει

Να φουβάσι απού κινούργιου νοικουκύρι κι απου παλιό ζηκλιάρη.

-Ξ-

Ξημερώνει για νυχτώνει;.

-Ο-

Ο γέρος ή από πέσιμο ή από χέσιμο θα πάει.

Ο χορτάτος τον πεινασμένο δεν τον πιστεύει.

Ο πνιγμένος απ' τα μαλλιά του πιάνεται.

Ο βρεγμένος τη βροχή δεν τη φοβάται.

Ο λύκος από τα μετρημένα τρώει.

Ο καλός ο καπετάνιος στην φουρτούνα φαίνεται.

Ο καλός ο μύλος τ' αλέθει όλα.

Ο κόσμος το 'χει τούμπανο και 'μεις κρυφό καμάρι.

Ο νηστικός καρβέλια ονειρεύεται.

Ο πεινασμένος γάιδαρος, ξυλιές δε λογαριάζει.

Ο διακονιάρης τα μπροστινά σακούλια βλέπει.

Ο κακός χρόνος περνάει, ο κακός γείτονας δεν περνάει.

Ο κλέφτης και ο ψεύτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται.

Ο τεμπέλης κι ο φαγάς ή χωροφύλακας ή παπάς.

Ο λύκος κι αν εγέρασε κι άσπρισε το μαλλί του, ούτε τη γνώμη άλλαξε ούτε την κεφαλή του.

Ο βήχας κι ο παράς δεν κρύβονται.

Ο παπάς πρώτα βλογάει τα γένια του.

Ο τρελός είδε το μεθυσμένο και φοβήθηκε.

Ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται.

Ο λόγγος δεν εφοβήθει το τσεκούρι μα το στειλιάρι.

Ο λόγος σου με χόρτασε και τα ψωμί σου φάτο.

Ο ύπνος θρέφει μάγουλα και ξεγυμνώνει κώλους.

Ο ύπνος θρέφει τα μωρά κι ο ήλιος τα μοσχάρια.

Ο Μανόλης με τα λόγια χτίζει ανώγια και κατώγια.

Οι φίλοι γίνονται φίδια.

ΟΙ τριφτάδες κι ο χυλός ώσπου να σηκωθείς ορθός.

Όλα του γάμου δύσκολα κι η νύφη γκαστρωμένη.

Ο ψύλλος και το βασιλιά σηκώνει.

Όλα τα είχε η Μαριωρή ο φερετζές της έλειπε.

Όλα τα γουρούνια μία μύτη έχουνε.

Όλα τα πουλιά πάν' κι έρχονται κι ο σπουργίτης μένει.

Όλοι αντάμα κι ψωριάρης χώρια.

Όλοι κλαίν τον πόνο τους κι ο μυλωνάς τ' αυλάκι.

Όποιος μπαίνει στο χορό, χορεύει.

Όποιος έχει καεί από τη κουρκούτι φυσάει και το γιαούρτι.

Όμοιος τον όμοιο κι η κοπριά στα λάχανα.

'Οπως έστρωσες θα κοιμηθείς.

Όποιος δεν έχει μυαλό έχει ποδάρια.

Όποιος φτύνει κατά πάνω φτύνει τα μούτρα του.

Όποιος πάει ανάγυρα πάει σπίτι του.

Όποιος δεν μιλάει το θάφτουν ζωντανό.

Όποιος βαριέται να ζυμώσει πέντε ημέρες κοσκινάει.

Όποιος κατουράει στη θάλασσα το βρίσκει στ' αλάτι.

Όποιος κεντάει το γάιδαρο μυρίζεται τις πορδές του.

Όποιος πηδάει παλούκια του μπαίνει κι ένα στον κώλο.

Όποιος πίνει βερεσέ μεθάει δυό φορές.

Όποιος σκάβει το λάκκο τ' αλλουνού, πέφτει ο ίδιος μέσα.

Όποιος έχει αμπέλι, ας βρει δραγάτη.

Όποιος νύχτα περπατεί λάσπες και σκατά πατεί.

Όποιος έχει τα γένια έχει και τα χτένια.

Όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρώνε οι κότες.

Όπου λαλούν πολλά κοκόρια αργεί να ξημερώσει

Όπου υπάρχει καπνός υπάρχει και φωτιά.

Όπου ακούς πολλά κεράσια κράτα και μικρό καλάθι.

Όπου φτωχός κι η μοίρα του.

Όπως μου βαράνε χορεύω.

Όρκος του ρωμιού, πόρδος του γουρνιού.

Όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος.

Όσα δεν φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια.

Όση ώρα μίλαγες πατέρα, ξέρεις πόσες μύγες έχαψε ο σκύλος;

Όσο είν' ο νους μου στο χωράφι τόσα βόϊδα να βρεθούνε.

Όταν πέσει το δέντρο, ο καθένας κόφτει ξύλα.

Όταν ακούς την αρκούδα στου γείτονα την αυλή, καρτέρα τη και στη δική σου.

Όταν ανακατώσεις τα σκατά, βρωμάνε.

Ότι φάμε, ότι πιούμε κι ότι αρπάξει ο κώλος μας.

Οταν τρωμε δεν μιλάμε.

Ότι γυαλίζει δεν είναι χρυσός.

Ότι έσπειρες θα θερίσεις.

Ότι μικρομάθαινες, δεν τα γεροντάφηνες.

Ούτε ψύλλος στον κόρφο του.

Ούτε κότες έχω ούτε με την αλουπού μαλώνω

Οσο βιάζεται η γριά, τόσο κόβετ΄ η κλωστή.

Ο Θεός είν΄ αψηλά, μα βλέπει χαμηλά.

Όποιος δεν βλέπει που πατεί, στη λάσπη θε να πέσει.

Όποιος αγοράζει περιττά, πουλάει τα αναγκαία.

΄Οποιος λέει ψέματα πέφτει μεσ΄ τα αίματα.

Ολοι γιλούσαν μι τι μένα χάνουμαν κι 'γω στα γέλια

Οξου απ'του χουρό πουλά τραγούδια ξέρεις.

Οκτώβρης και δεν έσπειρες, σιτάρι λίγο θα πάρεις

Ο καλός ο καπετάνιος στη φουρτούνα φαίνεται.

-Π-

Παίνεψε το σπίτι σου μην πέσει και σε πλακώσει.

Παπά παιδί διαβόλου γκόνι.

Παπάς εγίνεις Κώστα; Το 'φερ' η κατάρα.

Πάρι φτσέλα του Γινάρι κι κάπα του Μάη

Παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είναι μπαλωμένο.

Πάρ' τον στο γάμο σου να σου πει και του χρόνου.

Παρηγοριά στον άρρωστο. ώσπου να βγει η ψυχή του.

Πέντε μήνες έναν κόμπο, ένα μήνα πέντε κόμπους.

Περήφανος καλόγερος, άδεια τα σακούλια του.

Πέρσι κάηκε, φέτος μύρισε.

Πες μου το φίλο σου να σου πω ποιος είσαι.

Πέσε πίτα να σε φάω.

Πήγε μακριά η βαλίτσα.

Πήγε σαν το σκυλί στ' αμπέλι.

Πιάσ' τ' αυγό και κούρεψ' το.

Πιάστηκε σαν τον ποντικό στη φάκα.

Πίσω έχει η αχλάδα την ουρά.

Πίνει η κότα το νερό, μα κοιτάει και το Θεό.

Ποιος στραβός δε θέλει το φως του.

Πολλές φορές πάει η κολοκύθα για νερό, μία πάει και δε γυρίζει.

Που πας ξιπόλητος στ' αγκάθια;

Που πάς ξεβράκωτος στ' αγγούρια;

Πουτάνα με τα κλάηματα και κλέφτης με τους όρκους.

Πουτάνας τύχη δε χάνεται.

Ποσ' απίδια πιάνει ο σάκος;

Πως πάνε οι στραβοί στον Άδη; ένας κοντά στον άλλονε.

Πως πάνε κόρακα τα παιδιά σου; όσο πάνε και μαυρίζουνε

-Ρ-

Ρωτώντας παν στη πόλη.

-Σ-

Σ' εσέ το λέω πεθερά, για να τ' ακούσει η νύφη.

Σ' αγαπώ κυρά να κλάνεις αλλά μην το παρακάνεις.

Σαν το χιόνι στον κόρφο του.

Σαν τις κακές συννυφάδες.

Σαν την καλαμιά στον κάμπο.

Σαν της Λαμπρής τ' αυγά.

Σε σάπιο σανίδι μην πατάς.

Σιγά μη στάξει η ουρά του γαϊδάρου.

Σκόρπισαν σαν του λαγού τα πουλιά.

Σκυλί που γαβγίζει μην το φοβάσαι.

Σόι πάει το βασίλειο.

Στερνή μου γνώση να σ' είχα πρώτα.

Στη βράση κολλάει το σίδηρο.

Στην αναβροχιά καλό και το χαλάζι.

Στην γειτονιά τριαντάφυλλο και μεσ' το σπίτι αγκάθι.

Στις εννιά του μακαρίτη, άλλος μπήκε μες' το σπίτι.

Στο γάμο πάει ο γάιδαρος ή για νερό ή για ξύλα.

Στολίστει η νύφη κι απόμεινε.

Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.

Στους στραβούς κυβερνάει ο μονόφθαλμος.

Στραβός βελόνι εγύρευε μέσα στην αχυρώνα.

Στραβός στραβό οδήγαγε κι ηύραν κι οι δυό το βράχο.

Σπίτι μου σπιτάκι μου και φτωχό καλυβάκι μου.

Σε ξινό κρασί, μη χύνεις νερό.

Σπίτι όσο χωρείς και χωράφι όσο θωρείς.

-T-

Τα λόγια σου με χόρτασαν και το ψωμί σου φάτο.

Τ' Αγι' Αντωνιού, τ' Αϊ Θανασιού, του βλάχαρου ο Χειμώνας.

Τ' αμπέλι θέλει αμπελουργό, το σπίτι νοικοκύρη.

Τα μισά της χιλιάδας πεντακόσια.

Τα κουκουλώνει σαν τη γάτα.

Τα στερνά νικούν τα πρώτα.

Τα ξερά σκατά στον τοίχο δεν κολλάνε.

Της καλής προβατίνας της κρεμάνε το τροκάνι.

Της νύχτας τα καμώματα τα βλέπει η μέρα και γελά.

Της στραβής της πού..ας της φταίνε η τρίχες.

Τι έχεις Γιάννη; Τι είχα πάντα.

Τι κάνεις Γιάννη; Κουκιά σπέρνω.

Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι.

Το ράσο δεν κάνει τον παπά.

Τι έχεις γέρο που χορεύεις; Δε μ' αφήνουν τα δαιμόνια.

Το μαγκούφι το κρασί, την καρδούλα μου τη σείει.

Το έξυπνο πουλί από τη μύτη πιάνεται.

Το ραβδί έχει δύο άκρες.

Το κοτόπουλο και η γυναίκα θέλουν χέρι.

Το λύκο τον ρωτούσανε, πούθε παν' τα πρόβατα.

Το σιγανό ποτάμι να φοβάσαι.

Τον χορεύει στο ταψί.

Το μυρμήγκι σαν είναι να χαθεί βγάζει φτερά.

Το καλό το παλικάρι ξέρει και άλλο μονοπάτι.

Το καλό το σύκο το τρώει η κουρούνα.

Το φτηνό το κρέας τα σκυλιά το τρώνε.

Το ποτάμι δε γυρίζει πίσω.

Το αίμα νερό δε γίνεται.

Το φαϊ και το ξύσιμο ώσπου ν' αρχίσουν θέλει.

Το κατσίκι έφαγε χορτάρι, λύκος να φάει τη μάννα του.

Το γουρούνι το κράζουν για μαχτό και κείνο πάει για σκατό.

Το σόι σώζεται.

Το κρύο με το σακί μπαίνει και με το βελόνι βγαίνει.

Το μάτι σπάει την πέτρα.

Το γινάτι βγάζει μάτι.

Το αγώι ξυπνάει τον αγωγιάτη.

Το 'να παιδί καλό παιδί και τ' άλλο γαμώ τη μάνα του.

Το 'να χέρι νίβει το άλλο, και τα δυο το πρόσωπο.

Το πολύ το κύριε ελέησον το βαριέται και ο Θεός.

Το ποτάμι κοιμάται, ο οχτρός δεν κοιμάται.

Το στραβό το ξύλο η φωτιά το σιάζει.

Το χρήμα και ο βήχας δεν κρύβονται.

Το ψάρι από το κεφάλι βρωμάει.

Τον ξεδιάντροπο φτύνανε κι έλεγε ψιχαλίζει.

Τον τραβάει απ' το καπίστρι.

Τον φτωχό και το χωριάτη ξένη έγνοια το γερνάει.

Τον έπιασαν στα πράσα.

Τον κατουρούσανε και δροσιζότανε.

Του έβαλε τα δυο πόδια σε ένα παπούτσι.

Του παιδιού μου το παιδί, είναι δυό φορές παιδί μου.

Του σχοινιού και του παλουκιού.

Του παπά η κοιλιά είν' αμπάρι, θέλει να φάει και να πάρει.

Του ΄ταζε λαγούς με πετραχήλια.

Του χάριζαν έναν γάιδαρο και αυτός τον κοίταζε στα δόντια.

Τούρκο φίλευε και τον κώλο φύλαγε.

Τρεις λαλούν και δυο χορεύουν.

Τρεις το λάδι, τρεις το ξίδι, έξι το λαδόξιδο.

Τρέμει σαν το φύλλο.

Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν.

Τώρα στα γερά Τη τουν λείπει τουν κασιδιάρ'ι σκούφια κι μαργαριτάρ'ι

Του σκλι που γαυγίζει μην του φουβάσι

Του μηρμήγκι άμα θέλι να χαθεί απολνάει φτιρά

Του σαμάρι φταίει του γουμάρι κρούς

Τι του λείπει του κασιδιάρη ,σκούφια και μαργαριτάρι.

Το' να χέρι νίβει τ' άλλο και τα δυο το πρόσωπο

Του παπά μας η γουμάρα στην κουπριά κυλιέται ψόφια ,κάθεται ο παπάς την κλαίει, παπαδιά μοιριολογάει .Σιώπα σιώπα ρε παπά μου διάφορο δικό μας είναι:το τομάρι φκιάνου γούνα , τα πουδάρια καλαμίδια.

Τουν γίφτου τουν πάεναν για βασιλιά κι αυτός κοίταζε τα κάρβουνα

Τον Αράπη κι αν τον πλένεις το σαπούνι σου χαλάς.

-Φ-

Φαει κουμπάρε ελιές, καλό είν' και το χαβιάρι.

Φάε νύφη ζμί, καλά ειν κι τα κουμμάτια

Φαίνεται το έχει η κούτρα σου ψείρες να κατεβάζεις.

Φασούλι τo φασούλι γεμίζει το σακούλι.

Φάτε μάτια ψάρια και κοιλιά περίδρομο .

Φέξε μου και γλίστρησα.

Φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό το Γιάννη.

Φούρνος να μη Φύλαγε τα ρούχα να έχεις τα μισά.

Φτωχό τ' αρνί πλατιά ουρά.

Φωνάζει ο κλέφτης για να φοβηθεί ο νοικοκύρης

Φύλαξες φίδι το χειμώνα ,θα σε τσιμπήσει την Άνοιξη

Φασούλι το φασούλι , γεμίζει το σακούλι

-X-

Χαρτιά γραμμένα, στόματα βουλωμένα.

Χώρια τα στέρφα από τα γαλάρια.

Χωριό που φαίνεται κολαούζο δεν θέλει.

Χέσε ψηλά και αγνάντευε.

Χέσε θέατρο, κ ατούρα παράσταση.

Χαίρου τον όμορφο καιρό, γιατί κακός δεν λείπει.

Χάρισμα ξύδι, γλυκό σαν μέλι.

-Ψ-

Ψάλε δεσπότη, με πονεί το δάχτυλο μου.

Ψάχνει ψύλλους στ' άχυρα.

Ψωμί δεν έχουμε τυρί ζητάμε.

Σπίτι όσο χωρείς και χωράφι όσο θωρείς.

Χουριό που φαίνιτι κουλαούζου δεν θέλει.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΗΝΩΝ -ΕΠΟΧΩΝ

Ιανουάριος

Τα Φώτα χιονισμένα και η Λαμπρή δροσάτη.

Το χιόνι του Γενάρη είναι κάπρια και του Μάρτη είναι φωτιά.

Χιόνια πέφτουν τον Γενάρη; Όλοι οι μύθοι μας θ' αλέθουν.

Χιόνια πέφτουν τον Γενάρη; Χάρες θαν' τον Αλωνάρη.

Την γέννηση την άβρεχη, τα φώτα χιονισμένα και τη Λαμπρή βρεχούμενη τα πάντα ευτυχισμένα.

Χαρά στα Γέννα τα στεγνά, στα Φώτα χιονισμένα και στη Λαμπρή βρεχούμενη, τ' αμπάρια γεμισμένα

Γενάρης χιονιστής, Φλεβάρης βρέκτης.

Αν δεις ήλιο τ' Αη Βασιλιού , βγες να λιαστείς, επειδή για σαράντα μέρες δεν θα ξαναδείς λιακάδα.

Αλλού όμως λένε θα έχει τον ίδιο καιρό για σαράντα μέρες(βροχή, χιόνι ή ήλιο) που θα έχει την Πρωτοχρονιά.

O Γενάρης δεν γεννά αυγά και πουλιά. Γεννά χιόνια και νερά.

Φεβρουάριος

Της Υπαπαντής (2 Φεβρουαρίου) χιόνισε; Κατά παντού εφάνη, κατά παντού εχάθη.(Το χιόνι είναι αραιό, έρχεται καλοκαίρι)

"Ο Φλεβάρης κι αν φλεβαρίσει καλοκαίρι θα μυρίσει. Μ' αν τυχόν και θα θυμώσει, μεσ' στα χιόνια θα μας χώσει."

"Ο Φλεβάρης κι αν φλεβαρίσει καλοκαίρι θα μυρίσει. Μ' αν τυχόν και κακίσει, ως το γόνα θα χιονίσει".

Ο Φλεβάρης ανοίγει τις φλέβες του νερού.

Σου πάνε, Φλεβάρη, βρέξε κι αλησμόνησες να πάψεις.

Εάν της Υπαπαντής έχει καλοκαιρία, θα ακολουθήσει κακοκαιρία.

Εάν βρέξει της Υπαπαντής, η σοδειά θα είναι πλούσια

Αν βρέξει στις 17 Φεβρουαρίου, θα έχει άσχημο καιρό την άνοιξη. Αν έχει ζέστη θα έχει καλό καιρό.

Kαλώς τον Kουτσοφλέβαρο, μας ήρθες κούτσα - κούτσα κι απ' τις πολλές σου τις βροχές τα κάνεις όλα λούτσα

Μάρτιος

Όπως τον Μάρτη τα βουνά ασπρίζουν απ' τα χιόνια, έτσι ν' ασπρίζουν τα μαλλιά της νύφης από τα χρόνια (γαμήλια ευχή)

Ο Μάρτης κι αν εχιόνισε, γρήγορα θα μαυρίσει.

Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε που δεν εξαναχιόνισε.

Ο Μάρτης ο καλόγνωμος πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε που δεν εξαναχιόνισε.

Μάρτης έβρεξε, θεριστής χαιρόταν.

Αν κάνει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα, χαρά σ' εκείνον τον ζευγά που 'χει πολλά σπαρμένα.

Το χιόνι του Γενάρη είναι Κοπριά και το Μάρτη είναι φωτιά.

Μάρτης άβροχος, μούστος, άμετρος.

O Mάρτης είδε τη γυναίκα του από μπροστά και κάνει καλωσύνη. Aν τη δει από πίσω κάνει κακοκαιρία.

Mάρτη μου παλουκοκαύτη μου.

Από Μαρτιού πουκάμισο κι απ' Αύγουστο σεγκούνι.

Απρίλιος

Αν βρέξει ο Μάρτης δυο νερά και ο Απρίλης πέντε, δέκα να δεις το κοντακρίθαρο να στρίβει το μουστάκι.

Το νερό του Απριλίου είναι πλούτος του κόσμου.

Του Απρίλη τα νερά του φτωχού τα πλούτη.

Δυο βροχάδες τον Απρίλη και μια τον Μάη και φίνα αξίζει το ‘λαφόπουλο όλο με την λαφίνα.

Ο Απρίλης κι αν χιονίζει καλοκαίρι θα μυρίζει.

Τον Απρίλη και τον Μα' κατά τόπους τα νερά.

Στων αμαρτωλών τη χώρα το Μαγιόπουλο χιονίζει.

Αμα βρέξει ο Απρίλης δυό νερά κι ο Μάης άλλο ένα, χαρά σε κείνον το ζευγά πούχει πολλά σ

Απρίλης με τα λούλουδα και Μάης με τα ρόδα.

Μάιος

Στον καταραμένο τόπο τον Μάη μήνα βρέχει.

Μάης βρεμένος μούστος μετρημένος.

Μάης άβροχος μούστος άμετρος.

Μάης άβροχος χρονιά ευτυχισμένη.

Όταν έπρεπε δεν έβρεχε κι ο Μάης χαλαζώνει.

Να κάνει ο Απρίλης δυο νερά κι ο Μάης άλλο ένα, χαρά σ' αυτόν τον γεωργό που ‘χει πολλά σπαρμένα.

Αν κάμ' ο Απρίλης δυο νερά κι ο Μάης άλλο ένα, τότε τ' αμπελοχώραφα χαίρονται τα καημένα.

Αν βρέξει ο Απρίλης δώδεκα κι ο Μάης μια και φίνα αξίζει το ‘λαφόπουλο όλη την λαφίνα.

Αύγουστος

Αύγουστος άβροχος μούστος άμετρος.

Η Πέμπτη του Αύγουστου άνεφος και ο Μάης άβρεχος.

Aπ' τον Aύγουστο χειμώνα κι απ' το Mάρτη καλοκαίρι

Κάθε πράγμα στο καιρό του και ο κολιός τον Αύγουστο

Σεπτέμβριος

Τον τρυγητή τ'αμπελουργού πάνε χαλάλι οι κόποι.

Το Σεπτέμβρη τα σταφύλια, τον Οκτώβρη τα κυδώνια

Οκτώβριος

Οκτώβρης και δεν έσπειρες, σιτάρι λίγο θα πάρεις

Όποιος σπέρνει τον Οκτώβρη έχει οχτώ σειρές στ'αλώ

Νοέμβριος

Το Νοέμβρη και Δεκέμβρη φύτευε καταβολάδες.

Δεκέμβριος

Χιόνι του Δεκέμβρη, χρυσάφι του καλοκαιριού.

Το χιόνι του Δεκέμβρη σκουληκιάζει.

Τ' Αϊ Νικολοβάρβαρα κάνει νερά και χιόνια.

Άγια Βαρβάρα μίλησε κι ο Άγιος Σπυρίδωνας απολογηθεί κι ο Άγιος Νικόλαος έρχεται στα χιόνια φορτωμένος, τα γένια του τίναξε, τον κόσμο γιόμισε.

Οι εποχές του έτους

Άνοιξη

Πολλές βροχές την άνοιξη ακολουθούνται από καλοκαίρι(πολύ ζεστό).

Καλοκαίρι

Άστρα το χειμώνα, σύννεφα το καλοκαίρι.

Φθινόπωρο-Χειμώνας

Ήρεμο φθινόπωρο ακολουθείται από ανεμώδη χειμώνα.

Όταν ύστερα από λιακάδα υγραίνονται οι τοίχοι και οι πέτρες έρχεται βροχή.

Φώτα

Την Γέννηση την άβρεχτη, τα Φώτα χιονισμένα και τη Λαμπρή βρεχούμενη, τα πάντα ευτυχισμένα.

Να ‘ναι Χριστούγεννα στεγνά, τα Φώτα χιονισμένα και τα Λαμπριά βρεχούμενα τα αμπάρια ευτυχισμένα.

Τα Φώτα χιονισμένα και η λαμπρή δροσάτη.

Χριστούγεννα

Χριστούγεννα Χριστόχιονα.

Αν είν' τα Γέννα φέξερα (με αίθρια), είναι τα Φώτα θαμπερά (με βροχές και χιόνα).

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

08 Oct 08 19:58:06 GMT

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

«Το δημοτικό τραγούδι είναι το καθρέφτισμα της ψυχής του λαού μας. Είναι η ευαισθησία του απλού ανθρώπου, που εκφράζεται με λόγια και μουσική, που βγαίνουν μέσα από την καρδιά του. Είναι ιριδισμοί αισθημάτων και αισθήσεων, μουσική πανδαισία, είναι ομορφιά, ποιότητα.

Το δημοτικό τραγούδι, είναι τα ψηλά βουνά, τα σκιερά δάση και τα δροσερά ποτάμια της Πατρίδας μας, όπου με τρυφεράδα τα στοιχεία της φύσης μπλέκονται με τα ανθρώπινα συναισθήματα και γίνονται έρωτας, αγάπη, θυμός, πολεμικός παιάνας, θρήνος, πίκρα, νανούρισμα, λαχτάρισμα. Το δημοτικό τραγούδι είναι λεβεντιά, ντομπροσύνη, μπέσα, παλικαριά, που με τη συνοδεία του κλαρίνου και του λαούτου οδηγεί το κορμί σε ρυθμό αρχέγονου χορού, όπου το μυαλό εκστασιάζεται και ξετυλίγονται τα όνειρα σα δροσερό ποτάμι σε άνυδρη πεδιάδα. Το δημοτικό τραγούδι, έφερνε τα βήματα των συγχωριανών μας στο Τσάμικο, στο Συρτό, στον Καλαματιανό, την ημέρα της Λαμπρής στα προαύλια των εκκλησιών και ξωκλησιών, στα λαϊκά πανηγύρια, στα γλέντια των γάμων και των βαφτησιών, στις εκδηλώσεις των εθνικών και τοπικών επετείων. Με το τραγούδι "καρτέραγαν", πάντρευαν και ξεπροβόδιζαν τους αγαπημένους τους, βάφτιζαν τα παιδιά τους, γιόρταζαν και γλεντούσαν. Και μαζί του συχνά πολεμούσαν...»

Το βασικό ερώτημα που γεννάται σ' ένα μελετητή της Δημοτικής Μουσικής είναι ακριβώς η ετυμολογία και η ερμηνεία του όρου.Στο "Διεθνές Συνέδριο για τη Μουσική του Λαού" που έγινε το 1955 στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας δόθηκε ο εξής ορισμός: "Δημοτική μουσική είναι το προϊόν μιας μουσικής παράδοσης που εξελίχθηκε μέσα από προφορικές διαδικασίες".Οι παράγοντες που συνιστούν αυτή την παράδοση είναι:

α) η αδιάκοπη συνέχεια που ενώνει το παρόν με το παρελθόν.

β) Οι παραλλαγές που ξεπηδούν από τη δημιουργική φαντασία του ατόμου ή της ομάδας.

γ) Η επιλογή από την ομάδα, που καθορίζει τον τύπο ή τους τύπους της μουσικής που επιβιώνει.

Ο όρος μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη μουσική εκείνη που συντέθηκε από κάποιο επώνυμο δημιουργό και στη συνέχεια πέρασε στην άγραφη ζωντανή παράδοση της κοινότητας.Ο όρος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για γραπτές λαϊκές συνθέσεις που παραλήφθηκαν από την κοινότητα έτοιμες και παραμένουν αμετάβλητες.Η μουσική αυτή, ως ακριβής ανάπλαση και αναδημιουργία, δεν θεωρείται δημοτική, παρά το γεγονός ότι η κοινότητα δίνει σ' αυτήνδημοτικό χαρακτήρα.

Γίνεται λοιπόν φανερό ότι σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό,η δημοτική μουσική δηλώνει τη μουσική του δήμου, δηλαδή του λαού. Είναι το είδος της μουσικής που δημιουργεί και συντηρεί ο κάθε λαός για να εξυπηρετήσει τις διάφορες ανάγκες του στην κοινωνική και πνευματική ζωή. Ειδικότερα η δημοτική μουσική καλλιεργείται κυρίως σε αγροτοκτηνοτροφικές περιοχές με περιορισμένη επικοινωνία και παραστάσεις από τον υπόλοιπο κόσμο. Ένα άλλο στοιχείο που προκύπτει είναι ότι η δημοτική μουσική εξελίσσεται μέσα από προφορικές διαδικασίες. Είναι δηλαδή άγραφη και δημιουργείται, συντηρείται και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά με την προφορική παράδοση. Αυτό σημαίνει ότι οι φορείς της, οι λαϊκοί καλλιτέχνες είναι απλοϊκοί άνθρωποι της υπαίθρου χωρίς μουσική κατάρτιση:και βέβαια γίνεται φανερός ο ρόλος αυτών των ανθρώπων όσον αφορά τη διάδοση και συντήρηση της δημοτικής μουσικής. Ποιος όμως, είναι ο δημιουργός των δημοτικών τραγουδιών;

Από πολλούς εκφράζεται η άποψη ότι "είναι ο λαός". Όμως ο λαός ως σύνολο δεν μπορεί να συνθέσει τραγούδια. Πως λοιπόν δημιουργούνται τα δημοτικά τραγούδια;

Ο γνωστός λαογράφος Νικόλαος Πολίτης είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικός σχετικά με το ερώτημα αυτό. Κατά την άποψη του κάθε δημοτικό τραγούδι στην αρχική του μορφή, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις, είναι προσωπική δημιουργία κάποιου προικισμένου λαϊκού καλλιτέχνη ο οποίος παράλληλα με τη στιχουργική του ικανότητα, διαθέτει ανεπτυγμένο και το μουσικό αίσθημα. Σε μια στιγμή λοιπόν έξαρσης ο καλλιτέχνης αυτός δημιουργεί ένα τραγούδι το οποίο επενδύει με μια μελωδία είτε δικής του έμπνευσης, εφόσον διαθέτει μουσικό ταλέντο, είτε δανεισμένης από κάποιο άλλο γνωστό δημοτικό τραγούδι.

Τα υλικά σύνθεσης του νέου τραγουδιού (φόρμουλες, μέτρο, στιχουργικές μορφές, κλπ) ο πρώτος δημιουργός τα παίρνει από το "εθνικό ταμείο" των παραστάσεων, των γνώσεων και των εμπειριών. Έτσι το νέο τραγούδι δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ανασύνθεση γνωστών στοιχείων τα οποία διασκευάζει και εμπλουτίζει στο βαθμό που του επιτρέπουν οι πνευματικές δυνάμεις του.

Κατά τη δημόσια εκτέλεση του τραγουδιού, κάποιος από το ακροατήριο, που αισθάνεται ότι το τραγούδι εκφράζει και τα δικά του συναισθήματα, το απομνημονεύει και το επαναλαμβάνει όπως ακριβώς είναι ή κάνοντας μικρές μόνο αλλαγές. Με τον καιρό το όνομα του πρώτου δημιουργού, ο οποίος συνέθεσε το τραγούδι όχι για την προσωπική του προβολή αλλά απλώς και μόνο για να εκφράσει τα ψυχικά του μεταδιδόμενο από στόμα σε στόμα, αρχίζει να κυκλοφορεί ελεύθερα και γίνεται κοινό κτήμα. Και περνώντας από μια συνεχή επεξεργασία καταλήγει στην οριστική του μορφή. Αφού λοιπόν έγινε γνωστό το πως παράγεται και διαδίδεται ένα δημοτικό τραγούδι, το άλλο πρόβλημα που χρειάζεται ν' αντιμετωπιστεί είναι ο προσδιορισμός των αρχών του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού. Υπάρχουν βέβαια μερικά τραγούδια όπως τα ιστορικά, που παρέχουν βάσιμες ενδείξεις για τον τόπο και το χρόνο δημιουργίας τους. Για τα περισσότερα τραγούδια όμως κάθε προσπάθεια χρονολόγησης τους είναι πάρα πολύ δύσκολη.

Το θέμα αυτό απασχόλησε τον πρώτο εκδότη ελληνικών δημοτικών τραγουδιών, το γάλλο φιλέλληνα Κλαύδιο - Κάρολο Φωριέλ. Στις αρχές του περασμένου αιώνα ο Φωριέλ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα τραγούδια της συλλογής του ανήκουν στα τέλη του 16ου και αρχές του 17ου αιώνα.

Από την παρατήρηση ότι αρκετά δημοτικά τραγούδια βρίσκονται συγχωνευμένα σε μυθιστορήματα της υστεροβυζαντινής περιόδου, μεταθέτει τις αρχές της Ελληνικής δημοτικής ποίησης στον 11ο αιώνα και έπειτα στον 8ο αιώνα όπου για πρώτη φορά αναφέρονται οι λέξεις "τραγούδι" και "τραγουδώ" με τη σημερινή τους έννοια και καταλήγει λέγοντας ότι:

"εκείνο για το οποίο είμαι πεπεισμένος και θα ήθελα να μπορούσα ν' αποδείξω είναι ότι η δημοτική ποίηση της σύγχρονης Ελλάδας δεν δημιουργήθηκε, ούτε κατά τη σημερινή εποχή, ούτε κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Δεν υπάρχει συγκεκριμένη εποχή κατά την οποία θα

μπορούσαμε να τοποθετήσουμε την αρχή της. Αλλά δεν μπορεί παρά να είναι μία συνέχεια, μία εξακολούθηση, μία αργή και βαθμιαία μεταβολή της αρχαίας ποίησης των Ελλήνων".

Η άποψη αυτή του Φωριέλ, αν και ορθή ως προς τις γενικές της αρχές, δεν μπορούσε στην εποχή του να στηριχθεί επαρκώς γιατί το αποδεικτικό υλικό που είχε στη διάθεσή του ήταν περιορισμένο. Από τις έρευνες άλλων σπουδαίων λαογράφων, όπως των Νικ. Πολίτη, Στυλ. Κυριακίδη, Γ. Μέγα,

Γ. Σπυριδάκη, αποδείχθηκε ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πολλά λαϊκά τραγούδια που συνήθιζαν να τραγουδούν στην εργασία, τις γιορτές και τις κάθε λογής λαϊκές εκδηλώσεις τους. (0 Ιμαίος, το τραγούδι των μυλωνάδων, ο αίλινος, το τραγούδι του αργαλειού, ο ίουλος, το τραγούδι του θέρου, το επιλήνιον, το τραγούδι κατά το πάτημα των σταφυλιών στο ληνόν = πατητήρι, ο βουκολιασμός, το τραγούδι των βοσκών, κλπ).

Από τα τραγούδια αυτά ελάχιστα διασώθηκαν. Επίσης

ως αξιόλογα στοιχεία που αποδεικνύουν τη σχέση με

την αρχαιότητα, ο Στ. Κυριακίδης θεωρεί τα εξής:

1) Τις λέξεις "τραγούδι", "παραλογή" και "καταλόγι". Η λέξη "τραγούδι" προέρχεται από τη λέξη "τραγωδία" η οποία ήδη από τον 10ο αιώνα μ.Χ. είχε λάβει τη σημασία του άσματος (τραγουδιού) ενώ η λέξη "παραλογή" ετυμολογείται πιθανότατα από την "παρακαταλογή" που δήλωνε είδος μελοδραματικής απαγγελίας. Η λέξη "καταλόγι" που σήμερα κατά περιοχές έχει διάφορες σημασίες όπως λ.χ. μοιρολόι, δίστιχο, "παροιμία", προέρχεται από την αρχαία λέξη "καταλογή"(ρήμα = καταλέγω) που σήμαινε αφήγηση, τραγούδι, μελωδική απαγγελία.

2) Τις υποθέσεις μερικών τραγουδιών των οποίων ο πυρήνας θυμίζει αρχαίους μύθους συνηθισμένους στο θέατρο. Έτσι λ.χ. το θέμα του τραγουδιού "0 γυρισμόςτου ξενιτεμένου" που είναι διαδεδομένο στην ποίηση των ευρωπαϊκών λαών, έχει σχέση με το επεισόδιο της αναγνώρισης του Οδυσσέα από την Πηνελόπη.

3) Τη χρησιμοποίηση του δεκαπεντασύλλαβου ιαμβικού στίχου. Επίσης, η μελωδία των δημοτικών τραγουδιών σε πολλές περιπτώσεις παραμένει αμετάβλητη στο πέρασμα του χρόνου, παρ' όλο που τα κείμενα αλλοιώνονται ή δέχονται επιρροές.

Η σύνθεση νέων μελωδιών δεν είναι εύκολη υπόθεση και γι' αυτό ο λαός συντηρεί τις παλιές μελωδίες και τις χρησιμοποιεί σε νέα τραγούδια. Πάνω στη μελωδία λ.χ. του ριζίτικου κρητικού τραγουδιού "0 Διγενής Ψυχομαχεί κι η γης τον ετρομάσσει", τραγουδιούνται περισσότερα από πενήντα ριζίτικα τραγούδια διαφόρων εποχών.

Ωστόσο αυτό δε σημαίνει κατ' ανάγκη ότι όλες οι μελωδίες των δημοτικών τραγουδιών διατηρήθηκαν αμετάβλητες στο πέρασμα των αιώνων, ούτε ότι όλες έχουν αρχαία προέλευση. Γίνεται λοιπόν φανερό ότι η ανίχνευση των αρχών της ελληνικής δημοτικής μουσικής, παρουσιάζει μεγάλες δυσκολίες και δεν μπορεί αποδειχθεί με βεβαιότητα η σχέση της με την αρχαία και βυζαντινή μουσική. Αλλά η επιμονή με την οποία ο ελληνικός λαός διατήρησε για χιλιάδες χρόνια τη γλώσσα, τα έθιμα και τις δοξασίες του σε συνδυασμό με τις επιστημονικές, λαογραφικές μελέτες, ενισχύουν την άποψη ότι στον πυρήνα της ελληνικής δημοτικής μουσικής επιβιώνουν αρκετά στοιχεία παλαιοτέρων εποχών.

Το δημοτικό τραγούδι, δημιούργημα του λαού μας, είναι ο καθρέφτης της ελληνικής ψυχής και του τρόπου ζωής του. Η καθημερινή ζωή, η αγάπη, το μίσος, η χαρά, ο πόνος, η φύση έγιναν τραγούδι, ακούμπησαν στα χείλη του λαού και από στόμα σε στόμα έφτασαν και μέχρι τις μέρες μας. Πολλοί από μας τα άκουσαν από τη γιαγιά και τον παππού, τα τραγούδησαν, τα χόρεψαν στα πανηγύρια του χωριού, τα διδάχθηκαν στο σχολείο, τα διάβασαν σε ανθολογίες.

Ο Τάσος Σεβαστειάδης γράφει για το δημοτικό τραγούδι

Το Δημοτικό τραγούδι είναι η κυριότερη καλλιτεχνική έκφραση της κοινωνίας της υπαίθρου, μιας κοινωνίας με κλειστή σπιτική οικονομία, που έζησε για πάρα πολλούς αιώνες μέσα στις ίδιες κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες. Στην ουσία ενυπάρχουν μέσα του συνδεδεμένα τρία οργανικά στοιχεία. Το πρώτο είναι η λαϊκή ποίηση, το δεύτερο είναι η μουσική και το τρίτο είναι ο χορός.

Ο ποιητικός στίχος του Δημοτικού τραγουδιού είναι εξαιρετικά πλούσιος και νοηματικός και πολλά Δημοτικά τραγούδια αποτελούν μνημεία της λογοτεχνίας μας, καθώς αυτό είναι ανόθευτο, δηλαδή η ξένη επίδραση είναι μικρή και γι ‘ αυτό αποτελεί την πιο αυθεντική έκφραση του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού. Δημιουργός του είναι ο ίδιος ο λαός. Λαϊκοί άνθρωποι με αυξημένη καλλιτεχνική ευαισθησία. Γίνονται ασυνείδητα φορείς της προφορικής ποίησης της Αγροκτηνοτροφικής ομοιογενούς κοινωνίας.

Δεν έχουν συνείδηση προσωπικού δημιουργού μιας και δουλεύουν με παραδοσιακό υλικό που εκφράζει τα αισθήματα και τις αντιλήψεις της κοινότητας. Γι' αυτό κυκλοφορούν τα δημιουργήματά τους ανώνυμα.

Η σύνθεση ενός τραγουδιού μπορεί να συνδέεται με τις καθημερινές ασχολίες ή με συλλογικές εκδηλώσεις. Όταν ένα καινούριο τραγούδι ανταποκρίνεται στο κοινό αίσθημα γίνεται αυτόματα μέρος της προφορικής παράδοσης.

Θα διαδοθεί από στόμα σε στόμα και θα γίνει κοινό κτήμα. Καθώς περνά από μια περιοχή στην άλλη ή από μια γενιά στην άλλη, υφίσταται μια σειρά από μικρές αλλαγές, π.χ. τοπικό γλωσσικό ιδίωμα, τοπικές παραδόσεις, τοπικοί ήρωες, τοπωνύμια, πρόσφατα γεγονότα κτλ., ή αποβολή ακατανόητων εκφράσεων, άστοχων πλεονασμών, παραφορά άγνωστων ονομάτων, ή διόρθωση μετρικών σφαλμάτων. Έτσι μέσα από μια μακροχρόνια επεξεργασία από το στόμα του λαού αποκτούν μια καλλιτεχνική αρτιότητα. Με αυτήν την έννοια τα Δημοτικά τραγούδια είναι δημιουργία ενός συλλογικού υποκειμένου που εκφράζουν την αισθητική, τη βιοθεωρία και την κοσμοαντίληψη της αγροκτηνοτροφικής κοινωνίας της

υπαίθρου στο σύνολό της. Η περιοχή των Γρεβενών και από άποψη όρων (κλειστή σπιτική οικονομία - Αγροκτηνοτροφικός πληθυσμός)αλλά και λόγω του ανάγλυφου της γεωγραφικής της δομής (περικλείεται από τα όρη Μπούρινος, Σινιάτσικο, Καμβούνια, Όντρια, Γράμμος, Σμόλικας και όλη τη Βόρεια Πίνδο), αποτέλεσε έναν γεωγραφικό χώρο που το Δημοτικό τραγούδι αναπτύχθηκε και έγινε τρόπος ζωής. Την περίοδο της Κατοχής από τους ΝΑΖΙ-Γερμανούς και την οργανωμένη Λαϊκή Αντίσταση του λαού της περιοχής, το Δημοτικό Τραγούδι γνώρισε μια νέα άνθηση, μιας και τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα έπαιξαν σημαντικό ρόλο προς αυτήν την κατεύθυνση. Έτσι, το Δημοτικό τραγούδι στην περιοχή των Γρεβενών με τα στοιχεία και το ύφος των συνθηκών που αναπτύχθηκε, του δίνει ένα κάλλος που επιτρέπει σε μας τους Γρεβενιώτες να μιλάμε για το ΓΡΕΒΕΝΙΩΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Τα Γρεβενιώτικα Δημοτικά τραγούδια με το τοπικό τους γλωσσικό ιδίωμα είναι τραγούδια ντόπια, γεννήθηκαν στην περιοχή μας, αλλά διαδόθηκαν και σε άλλες περιοχές της χώρας μας. Πολλά Δημοτικά που τραγουδιούνται στον τόπο μας τα έφεραν από άλλες περιοχές οι κατά καιρούς μετανάστες και πρόσφυγες που μπόλιασαν εδώ. Μεγάλη αλληλοεπιρροή είχαμε με το Ηπειρώτικο Δημοτικό Τραγούδι, μιας και τα Γρεβενά ήταν η είσοδος- έξοδος της Ηπείρου για το Κέντρο των τότε εξελίξεων, που ήταν η Κωνσταντινούπολη. Το Γρεβενιώτικο Δημοτικό Τραγούδι (κατά ένα μέρος του) καταγράφηκε από τις εκδόσεις:

των Αλ. Ζγώνη - Αθ.Ράχου το 1938 : Δημοτικά Τραγούδια Γρεβενών.
από τη Νομαρχία Γρεβενών το 1970 :
Ανθολογία Δημοτικών Τραγουδιών της περιοχής Γρεβενών.
Κώστα Καραπατάκη : Γάμος του παλιού καιρού και άλλα
βιβλία του εθνικής εμβέλειας λαογράφου των Γρεβενών.
Κ.Σπανός το 1986 : Δημοτικά Τραγούδια της Δεσκάτης
Ζαχ.Δρόσου : Τα Τραγούδια της Πασχαλιάς στον Αη-Γιώργη Γρεβενών.
ΝΕΛΕ Γρεβενών το 1993 : Δημοτικά Τραγούδια Γρεβενών.
Τα Δημοτικά τραγούδια Γρεβενών καταγράφηκαν
(περίπου 500 τραγούδια) από όλες τις κατηγορίες σύμφωνα με
την ταξινόμηση του Ν.Πολίτη, όπως Επικά, Λυρικά, Γάμου,
Αγάπης, Μοιρολόγια, Σατιρικά κτλ.

Το 1824 ο Γάλλος λόγιος Κλοντ Φοριέλ συγκέντρωσε, ταξινόμησε

και παρουσίασε για πρώτη φορά στο ευρωπαϊκό αναγνωστικό κοινό

ένα σεβαστό αριθμό ελληνικών δημοτικών τραγουδιών σε ένα

μεγαλειώδες έργο με τίτλο Δημοτικά Τραγούδια της Σύγχρονης Ελλάδας.
Σε μια ανανεωμένη έκδοση που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του

σύγχρονου αναγνώστη, το σημαντικό αυτό έργο-περιπλάνηση στον

ανεξάντλητο πλούτο της λαϊκής μας παράδοσης έρχεται να συναντήσει

και πάλι το ελληνικό κοινό, αποδεικνύοντας ότι το δημοτικό τραγούδι

ως ιδέα και ως έκφραση αφορά άμεσα τους Έλληνες κάθε εποχής.

Για το συγγραφέα:

Ο Κλοντ-Σαρλ Φοριέλ γεννήθηκε το 1772 στο Σεν Ετιέν της Γαλλίας

και διακρίθηκε στους πνευματικούς κύκλους της Ευρώπης ως ποιητής

και λόγιος. Το 1830 διορίστηκε καθηγητής των Γλωσσών και της

Λογοτεχνίας της Νότιας Ευρώπης, στη Σορβόνη. Πέθανε το 1844

στο Παρίσι. Σημαντικότερο έργο του, το δίτομο Δημοτικά Τραγούδια της Σύγχρονης Ελλάδας.

Το δημοτικό μας τραγούδι

Για την αξία των δημοτικών μας τραγουδιών έχουν γραφτεί τόσα πολλά και είναι ανώφελο να τα επαναλάβουμε στην παρούσα έρευνα, που πρωταρχικός της στόχος είναι μόνο η καταγραφή τους. Η αξία τους εξάλλου είναι ολοφάνερη αφού, αν και πρωτοειπωμένα στο βάθος του χρόνου, τραγουδιούνται και συγκινούν ακόμα. Η αβίαστη απλότητα με την οποία ο λαός τραγούδησε τα βάσανα και τους καημούς του, η μυθοπλαστική ευχέρεια,η συνεχής εναλλαγή αφήγησης και διαλόγου, ο πλουραλισμός της θεματολογίας και η χρήση της γνήσιας λαϊκής γλώσσας, ανέδειξαν το δημοτικό τραγούδι σε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά δημιουργήματα του λαού μας. Ο Φωριέλ σημείωνε χαρακτηριστικά από το 1824 "... το ελληνικό έθνος ας αποκτήσει συγγραφείς άξιους να τον διδάξουν κάτι σοβαρό και ωφέλιμο και η νεολληνική των δημοτικών τραγουδιών θα φανεί μια γλώσσα που δεν έχει ναζηλέψει τίποτε από αυτή των αρχαίων...".

Ερευνώντας τα δημοτικά μας τραγούδια αποκαλύπτονται στοιχεία που πολλές φορές προκαλούν και εκπλήσσουν. Ο έρωτας και ο θάνατος απασχολούν και προβληματίζουν τη λαϊκή ψυχή, καλύπτουν μεγάλο μέρος της θεματολογίας των τραγουδιών που αναδεικνύονται σε έργα υψηλής καλλιτεχνικής δημιουργίας. Έτσι διαπιστώνουμε, απλοί άνθρωποι του λαού, με λυρισμό και ευαισθησία να καταπιάνονται με θέματα απαγορευμένα για τα αυστηρά ήθη και τον κοινωνικό έλεγχο της εποχής, όπως είναι οι παράταιροι έρωτες, η παράνομη ερωτική ζωή, οιδιπόδεια συμπλέγματα και άλλα που η απλή αναφορά τους και μόνον έξω από τους στίχους του τραγουδιού ήταν αδιανόητη. Όλα αυτά τα δύσκολα θέματα που προκαλούσαν και πλήγωναν, ο λαός μπόρεσε να τα περάσει μέσα στα τραγούδια του και τραγουδώντας τα να λυτρώνεται, φανερώνοντας συγχρόνως την απόκρυφη και ανεξερεύνητη μεριά της ψυχής του. Μία άλλη σημαντική διαπίστωση είναι η ύπαρξη αναρίθμητων παραλλαγών για κάθε τραγούδι ξεχωριστά. Άποψη μου είναι ότι, δυστυχώς, ο χρόνος καταγραφής των δημοτικών τραγουδιών έχει παρέλθει προ πολλού. Με λίγα λόγια ότι γράφτηκε, γράφτηκε. Ο σύγχρονος συλλέκτης, ευρισκόμενος αντιμέτωπος μ' ένα κυκεώνα παραλλαγών, επηρεασμένων και από σύγχρονα στοιχεία και ακούσματα, δεν μπορεί παρά να βρεθεί σε δύσκολη θέση. Σε ακόμα δυσκολότερη βέβαια θέση θα βρεθεί ο νεότερος μελετητής διαπιστώνοντας σε συλλογές δημοτικών τραγουδιών να περιλαμβάνονται και να βαπτίζονται ως "δημοτικά τραγούδια" σύγχρονοι λαϊκοί στίχοι, ρεμπέτικα ή ακόμα απλοϊκά στιχουργήματα που συναντούμε στα οπισθόφυλλα παλαιών ημερολογίων. Σε σχέση με τα τραγούδια που περιλάβαμε στην πρώτη έκδοση αρκετά παραλείψαμε και περισσότερα προσθέσαμε στην παρούσα συλλογή. Σκοπός μας είναι να παρουσιάσουμε τα ανέκδοτα δημοτικά τραγούδια που τραγουδιόνταν στο χωριό μας, άλλα που η θεματολογία τους προσδιορίζει σαφώς τη νικητιανή προέλευσή τους και δημοτικά τραγούδια άλλων περιοχών που αναφέρονται στη Νικήτη. Έτσι η συλλογή αυτή περιλαμβάνει τριάντα τραγούδια που κατέγραψα από το 1977 μέχρι σήμερα, ένα τραγούδι από τη συλλογή "Τραγούδια της Χαλκιδικής" του Β. Κυπαρίσση (1940), ένα από τη συλλογή του Τρ. Αναγνωστάρα που δημοσιεύθηκε στο 4^ο τεύχος των Χρονικών της Χαλκιδικής (1962), πέντε από ανέκδοτη εργασία του Δημητρίου Δημαρά και δύο από την επίσης ανέκδοτη συλλογή της Ελένης Προβατάρη Στη σημερινή, στην τωρινή εποχή, οπότε η σύγχυση και η φυγή, ο εκφυλισμός των αξιών και των αρχών, του πολιτισμού ως συνόλου εξαιτίας της δικής του λαίμαργης προόδου της υψηλής Τεχνολογίας, η συνειδητή μεταβολή προς τα πίσω, προς το παρελθόν είναι η μόνη θετική ή δυνατή αντίδραση, μια απόδειξη αποδοκιμασίας για όσα λέγονται και ακούονται, για όσα στήνονται κρυφά και γίνονται φανερά κατόπιν εορτής ή λέγονται και δε γίνονται, αλλά δικαιολογούνται...
Ακριβώς σε αυτήν την εποχή, τη σύγχρονη, "Το δημοτικό τραγούδι" έχει να δώσει ή καλύτερα να υπενθυμίσει τα ιδανικά, τις αρχές, τις αξίες που όφειλε να μη λησμονεί, να μην τις παρακάμπτει ο σημερνός Ελληνισμός, για να μη φθάνει στο "χείλος του γκρεμού", στην παρακμή.

Το κλαρίνο

Το κλαρίνο, ως λαϊκό μουσικό όργανο, έρχεται στην Ελλάδα απ' την Τουρκία με τους Τουρκόγυφτους, γύρω στα 1835. Πρωτοεμφανίζεται στη βόρεια Ελλάδα, την `Ηπειρο και τη δυτική Μακεδονία, απ' όπου και προχωρεί προς τα κάτω.

Μαζί, αρχικά με το βιολί και το λαούτο και αργότερα και με το σαντούρι, αποτελούν την κομπανία, το κατεξοχήν λαϊκό μουσικό σχήμα πού αντικαθιστά σιγά-σιγά την πατροπαράδοτη ζύγια νταούλι-ζουρνά. Τα κλαρίνα πού χρησιμοποιούν σήμερα οι λαϊκοί οργανοπαίκτες είναι συνήθως σε σιμπεμόλ

( =σι ύφεση) ή λα κυρίως. Στη Θράκη παίζουν με σολ.. Παλιότερα όμως έπαιζαν κλαρίνα με ντο λόγω της έντασης και της οξύτητας του ήχου που έχουν (δυνατά και πρίμα). Την ονομασία αυτή την παίρνουν από την οξύτητα του ήχου (δηλ. ποια νότα ακούμε) όταν στο κλαρίνο παίζουμε το ντο. Το κλαρίνο αποτελεί τον τελευταίο μεγάλο σταθμό στην πορεία της οργανικής μουσικής στα νεοελληνικά αερόφωνα. Στη σημερινή του μορφή είναι εξέλιξη ενός παλαιότερου λαϊκού οργάνου που λεγόταν chalumeau ή zambogne. Ο ήχος παράγεται από μια απλή καλαμένια γλωττίδα (καλάμι) που βρίσκεται στο στόμιο του οργάνου. Πρωταρχικό ρόλο στην τεχνική του κλαρίνου παίζει το φύσημα. Με την ανάλογη πίεση στο καλάμι του επιστόμιου του οργάνου ανεβαίνει ή κατεβαίνει το τονικό ύψος κάθε φθόγγου, ενώ το «γλίστρημα» των φθόγγων (κλισάντο) μπορεί να γίνει και με το φύσημα και με τα δάκτυλα. Την εποχή που πρωτοεμφανίζεται το κλαρίνο, γύρω στα 1835, το δημοτικό τραγούδι έχει κλείσει ουσιαστικά το δημιουργικό του κύκλο. Χάρη στις μεγαλύτερες τεχνικές και εκφραστικές του δυνατότητες σε σύγκριση με το ζουρνά -που σιγά-σιγά τον παραμερίζει- το κλαρίνο παίρνει γρήγορα την πρώτη θέση ανάμεσα στα μελωδικά όργανα. Αναγνωρίζεται ως εθνικό όργανο, και στα χέρια άξιων μουσικών γίνεται το κατεξοχήν εκφραστικό μουσικό όργανο στην ηπειρωτική Ελλάδα. Με το κλαρίνο η δημοτική μελωδία ζει μια νέα λαμπερή περίοδο στον τομέα της οργανικής μουσικής. Γιατί ό,τι κυρίως χαρακτηρίζει το δημοτικό τραγούδι στα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια, δεν είναι ή δημιουργία νέων μελωδιών, αλλά ή επεξεργασία των παλιών. Και στον τομέα αυτόν ο ρόλος του κλαρίνου στάθηκε αποφασιστικός.

Το κλαρίνο αποτελεί έναν από τους αντιπροσωπευτικούς συντελεστές και μαζί φορείς του πνεύματος πού χαρακτηρίζει το δημοτικό τραγούδι στα τελευταία εκατόν πενήντα χρόνια».

ΤΟ ΛΑΟΥΤΟ

Σύντομη περιγραφή : Το λαούτο είναι έγχορδο όργανο και αποτελείται βασικά από ένα μεγάλο αχλαδόσχημο ηχείο που καταλήγει σε ένα μακρύ βραχίονα ο οποίος χωρίζεται με κινητές υποδιαιρέσεις, τους μπερντέδες.

Το ηχείο στην πίσω πλευρά είναι κυρτό φτιαγμένο με λεπτές ξύλινες λωρίδες τις ντούγιες ενώ στην μπροστινή σκεπάζεται από λεπτό ξύλινο καπάκι που στο κέντρο του υπάρχει ένα στρογγυλό άνοιγμα η ροδάντζα συχνά διακοσμημένη με ξύλινο γλυπτό αραβούργημα Πάνω στο καπάκι βρίσκεται κολλημένος ο καβαλάρης , ένα λεπτό κομμάτι από σκληρό ξύλο για τη στήριξη των χορδών από τη μία άκρη, ενώ απ ΄ την άλλη αυτές στηρίζονται στο άκρο του βραχίονα τον καράβολα, εκεί όπου βρίσκονται και τα κλειδιά για το κούρντισμα. ΄Εχει τέσσερα ζευγάρια μεταλλικές χορδές και παίζεται με πένα.

Ονομασία: Όργανα που μοιάζουν με το ελληνικό λαούτο τα συναντάμε στη Δυτική Ευρώπη με τη γενική ονομασία lute(λιούτ) ενώ στην Ελλάδα ανάλογα με την περιοχή είναι γνωστό και ως λαγούτο ή λαβούτο. Την προέλευση της ονομασίας του άλλοι την αποδίδουν στο αραβικό al oud που σημαίνει ξύλο και άλλοι στο κούρδισμα σε λα και ουτ(σημερινό ντο) των δύο διπλών χορδών που είχε παλιότερα .

Ιστορία: Η ιστορία των οργάνων της οικογένειας του λαούτου ξεκινάει από την 3η χιλιετία π.Χ στη Μεσοποταμία. Στον ελλαδικό χώρο το πρώτο όργανο αυτού του τύπου που συναντάμε είναι το αρχαιοελληνικό τρίχορδο, η πανδούρα όπως την έλεγαν . Από την πανδούρα προήλθε ο ταμπουράς και μια παραλλαγή του ταμπουρά που διαμορφώθηκε γύρω στο 17ο αιώνα είναι το ελληνικό λαούτο. Στο λαούτο διατηρήθηκε το μακρύ χέρι με τις κινητές υποδιαιρέσεις που είχε ο ταμπουράς , όμως το μικρό στρογγυλό ηχείο αντικαταστάθηκε από άλλο αχλαδόσχημο και βασικά πολύ μεγαλύτερο με στόχο την αύξηση του όγκου και της έντασης του ήχου.

Είναι πάρα πολλές οι απεικονίσεις μορφών λαούτου σε αγιογραφίες ,τοιχογραφίες, μικρογραφίες και λαϊκές ζωγραφιές. καθώς και οι αναφορές σ΄ αυτό στη λογοτεχνία. και ειδικότερα στην ποίηση και το τραγούδι.

Στο έπος του Διγενή Ακρίτα, τα ακριτικά τραγούδια και τα βυζαντινά χειρόγραφα , στον Ερωτόκριτο του Κορνάρου και φυσικά στο δημοτικό τραγούδι το λαούτο προβάλλεται ως το μουσικό όργανο που είτε μόνο του είτε ως συνοδευτικό της φωνής μπορεί να εκφράσει τα λεπτότερα και ευγενέστερα συναισθήματα του ανθρώπου.

«Ηπαιρνε το λαγούτον του και σιγανά επορπάτει

κι εχτύπαν το γλυκιά γλυκιά ανάδια στο παλάτι ( Ερωτόκριτος 17ος αι.)

Κατασκευή :Το λαούτο όπως και όλα τα παραδοσιακά όργανα φτιαχνόταν και συνεχίζει να φτιάχνεται σε μικρά προσωπικά εργαστήρια πολλές φορές με μακριά οικογενειακή παράδοση εξασφαλίζοντας τη γνώση που πρέπει να συνοδεύει το απαραίτητο μεράκι του κατασκευαστή. Είναι όργανο αρκετά δύσκολο στην κατασκευή του και προέχει η στερεότητά του και η αντοχή του στο σκέβρωμα λόγω των πολύ μεγάλων τάσεων που δέχεται από τις χορδές .Μεγάλη σημασία έχει και η ακρίβεια στις αναλογίες του ώστε όταν τελικά αρματωθεί -τοποθετηθούν δηλαδή οι χορδές- να μπορεί να κουρδιστεί και να παίξει σωστά. Ο περιορισμένος χώρος δεν μας επιτρέπει να αναφερθούμε διεξοδικότερα στον τρόπο κατασκευής του αλλά μπορούμε να πούμε γενικά ότι παίζει μεγάλο ρόλο στην ποιότητα του ήχου και γενικά της κατασκευής το είδος και η ποιότητα των ξύλων από τα οποία κατασκευάζονται τα διάφορα μέρη του, η κόλλα ,τα βερνίκια και φυσικά η ικανότητα του μάστορα. Ανάμεσα στα στάδια της κατασκευής του πρέπει να μεσολαβούν αρκετές μέρες ώστε να στρώνουν τα υλικά και να διορθώνονται προοδευτικά οι ατέλειες. Το χειροποίητο και η δυσκολία της κατασκευής του καθώς και η έλλειψη καλών μαστόρων έκαναν το λαούτο σήμερα εκτός από δυσεύρετο, να είναι και αρκετά ακριβό.

Είδη λαούτου:Το λαούτο το βρίσκουμε σε παραλλαγές στις διάφορες περιοχές του ελλαδικού χώρου που έχουν μεταξύ τους από μικρές έως πολύ σημαντικές διαφορές. Στην Κρήτη το λαούτο είναι πολύ μεγαλύτερο και έχει πιο χαμηλό κούρντισμα για να ταιριάζει με τη λύρα ενώ στην Κων/πολη είναι αρκετά μικρό με εντέρινες (σήμερα νάυλον) χορδές και ξύλινα κλειδιά. Το στεριανό και το νησιώτικο λαούτο μοιάζουν αρκετά και έχουν το ίδιο κούρντισμα.

Τρόπος παιξίματος-τεχνικές δυνατότητες :Το λαούτο κουρντίζεται πάντα κατά πέμπτες:ντο σολ ρε λα από πάνω προς τα κάτω το στεριανό και το νησιώτικο ,σολ ρε λα μι μια τετάρτη πιο χαμηλά το κρητικό. Σήμερα χρησιμοποιείται ως όργανο κυρίως συνοδευτικό, στηρίζοντας ρυθμικά και αρμονικά τα περισσότερα μελωδικά όργανα όπως το κλαρίνο το βιολί τη λύρα κλπ και η μελωδική του παρουσία περιορίζεται σε μικρές μελωδικές απαντήσεις ή μουσικές γέφυρες στα κενά της κύριας μελωδίας παρότι παλαιότερα το χρησιμοποιούσαν και ως μελωδικό. Η δυσκολία της τεχνικής του και η εισβολή και επικράτηση άλλων πιο ηχηρών οργάνων έκανε τους πριμαδόρους λαουτιέρηδες ή να αποσυρθούν ή να προσαρμοστούν στον συνοδευτικό ρόλο. Η αρμονική συνοδεία ενώ παλιότερα ακολουθούσε τους κανόνες του ισοκρατήματος και επέτρεπε συνηχήσεις σύμφωνες με τον τροπικό χαρακτήρα του μονόφωνου βυζαντινού και δημοτικού μέλους ,σήμερα επηρεασμένη από την ευρωπαϊκή μουσική επιτρέπει και συγχορδίες δυτικού τύπου που όταν η χρήση τους φθάνει στην υπερβολή αλλοιώνει εντελώς το χαρακτήρα της παραδοσιακής μουσικής.

Το λαούτο σήμερα :Η δυσκολία που έχει το λαούτο στο παίξιμο και στο κράτημά του, και η ακριβή αγορά του, οδήγησαν σιγά σιγά στην αντικατάστασή του από την ευκολόπαιχτη και φτηνή κιθάρα.<< ...η κιθάρα όμως αλλοιώνει εντελώς το μουσικό ύφος του δημοτικού μέλους. Του προσδίνει με το γλυκερό της ύφος και τη διαφορετική τεχνική της ένα ψευδορρομαντικό ύφος, χαρακτηριστικά άγνωστο στη γνήσια δημοτική μελωδία και το παραδοσιακό παίξιμο του ΄Έλληνα λαϊκού μουσικού . Αν στο λαούτο χρειάζεται προσπάθεια τεχνικά για να παίξει κανείς συγχορδίες δυτικού τύπου η κιθάρα τις επιβάλλει ολοκληρωτικά με αποτέλεσμα τα δημοτικά μας τραγούδια να χάνουν το χρώμα τους και να αποκτούν ύφος ιταλιανίζουσας καντάδας...>> λέει χαρακτηριστικά ο Φοίβος Ανωγειανάκης στο μνημειώδες έργο του τα<< Ελληνικά Λαϊκά Μουσικά ΄Οργανα>>. Και τι να πει κανείς για τις ηλεκτρικές κιθάρες και τα αρμόνια με τις τζαζ -ροκ συγχορδίες και τους θορυβώδεις ενισχυτές που ισοπεδώνουν ότι έχει απομείνει...

Για να μην γίνει η αλλοιωμένη και παραποιημένη μορφή της παραδοσιακής μας μουσικής με τη συχνή προβολή της συνείδηση και κατεστημένη αισθητική και τελικά χάσουμε άλλο ένα κομμάτι πολιτισμού αμαχητί, πρέπει πέρα από τις μεμονωμένες προσπάθειες των διαφόρων συλλόγων η ίδια η πολιτεία να φροντίσει για την οργανωμένη διδασκαλία και εκμάθηση σπάνιων παραδοσιακών οργάνων όπως το λαούτο κυρίως στην επαρχία, όπου ενώ υπάρχει πολλές φορές η θέληση, δεν υπάρχει η ανάλογη δυνατότητα.

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ

10 Sep 08 12:16:28 GMT

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ

Κάθε χρόνο στις 20 Ιουλίου γιορτάζει ο προφήτης Ηλίας , το εκκλησάκι που βρίσκεται εκεί ψηλά πάνω από το χωριό. Τα δυο χωριά που βρίσκονται πλησίον ο Γήλοφος(Παλιά Τσιούκα) και το φωτεινό(Νέα Τσιούκα) έχουν πανηγύρι. Στο Γήλοφο την παραμονή 19 Ιουλίου το βράδυ οι κάτοικοι του χωρίου αλλά και επισκέπτες από διπλανά χωριά συγκεντρώνονται στο καφενείο του Νικόλα του Καμπέρη στην πλατεία του χωριού για να χαρούν και να γλεντήσουν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες με ζωντανή μουσική από δημοτική ορχήστρα . Τα τελευταία δε χρόνια γίνεται εντυπωσιακό γλέντι από πλευράς προσέλευσης κόσμου. Ανήμερα του Αϊ Λιά το πρωί συγκεντρώνεται κόσμος στο εκκλησάκι του προφήτη Ηλία και από τα δυο χωριά. Μετά την θεία λειτουργία και την αρτοκλασία άνδρες και γυναίκες και των δυο χωριών σέρνουν το χορό και τραγουδάνε:

Όσες χαρές περπάτησα

Χαρές και πανηγύρια

σαν το κοράσιο που είδα ιγώ

σε τούτο το πανηγύρι

Σαν το' δες γιέμ' κι σ' άρισι

βάλε προξενιτάδις

βάλε τουν άγιου Θόδουρου

τουν άγιου Κωσταντίνου

κι αν δε σι σώσουν προξινιά

σιρι κι μαναχός σου.

Ακολουθεί μοίρασμα φαγητού σε όλους τους παραβρισκόμενους το οποίο είναι προσφορά κυρίως των Δήμων Δεσκάτης και Τυμφαίων.